Προσφυγική κρίση: Το νομικό πλαίσιο, η αντίδραση των διεθνών δρώντων και η αφανής λύση

Scroll down to content

Της Μαρίνας Βεκρή, Ερευνητική ομάδα S.A.F.I.A.

Η Μέση Ανατολή είναι μία περιοχή που συνεχώς ξεσπούν εντάσεις, διαμαρτυρίες, συγκρούσεις και πόλεμοι. Την στιγμή λοιπόν που οι διαμαρτυρίες αυξάνονταν και η Μέση Ανατολή ως συνήθως βρισκόταν σε έξαρση , νεαροί από τη Νότια Συρία δημιούργησαν ένα γκράφιτι το οποίο ήταν ενάντια στο καθεστώς και οι αρχές του συνέλαβαν και τους τιμώρησαν. Οι διαμαρτυρίες συνεχίστηκαν και τους επόμενους μήνες και στη συνέχεια μετατράπηκαν σε εξεγέρσεις οι οποίες άλλαζαν το πολιτικό σκηνικό στη Συρία και σιγά σιγά αυτό επηρέασε και τον υπόλοιπο κόσμο[1]. Ο Άσαντ προχωράει σε βασανισμούς και δολοφονίες των εξεγερθέντων και αυτό εξαγριώνει ακόμα περισσότερο τον λαό του.

Οι διαμαρτυρίες μετατράπηκαν σε εξεγέρσεις και οι εξεγέρσεις σε εμφύλιο, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση που καλείται να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο αριθμός των θανόντων αγγίζει τους 500.000, αριθμός στον οποίο συγκαταλέγονται παιδία και πολύς άμαχος πληθυσμός, ενώ παράλληλα 10,6 εκατομμύρια περίπου έχουν ξεριζωθεί από τη χώρα.

Το τέλος του εμφυλίου δεν φαίνεται να είναι κοντά, κάτι που φάνηκε από την αρχή καθώς ήταν σίγουρο πως θα υπάρξει εμπλοκή ξένων δυνάμεων όπως και έγινε. Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο περίπλοκη όταν κάνει την εμφάνιση του το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), μια ομάδα ανθρώπων που ασπάζονται τον εξτρεμισμό και ακολουθούν μια σκληρή ιδεολογική γραμμή της Αλ Κάιντα και είναι οπαδοί των αρχών της Τζιχάντ. Αυτή η ομάδα ολοένα και μεγαλώνει και φτάνει στο σημείο να καταστρέφει πολιτιστικές και πολιτισμικές κληρονομιές της Συρίας, δημόσια κτίρια και δεν διστάζει να εκδιώχνει και να σκοτώνει ανθρώπους που πιστεύουν πως δεν συνάδουν με τα ‘’πιστεύω’’ τους. Στις μέρες μας δεν διστάζουν να οργανώνουν τρομοκρατικές επιθέσεις όπως έγινε στη Γαλλία στις 13 Νοεμβρίου του 2015 και πρόσφατα στις Βρυξέλλες.

Μετά την δράση του ISIS στη Συρία οι ροές των προσφύγων όλο και αυξάνονται με κύρια κατεύθυνση την Τουρκία, σκοπός των προσφύγων είναι να φτάσουν στον Ευρωπαϊκό χώρο κυρίως μέσω της χώρας μας και να αιτηθούν για άσυλο. Κύριοι προορισμοί των προσφύγων είναι η Γερμανία, η Αυστρία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, και η Σουηδία ενώ η Ελλάδα και η Ιταλία θεωρούνται προσωρινοί προορισμοί.

Κύριος λόγος μετακίνησης των προσφύγων της Συρίας είναι ο μακροχρόνιος εμφύλιος[2], ο οποίος διανύει το πέμπτο έτος του χωρίς να υπάρχει διάθεση για λύση και λήξη του πολέμου, έτσι οι πρόσφυγες χάνουν την ελπίδα τους και αναγκάζονται να ξεκινήσουν το μεγάλο ταξίδι προς την Ευρώπη. Επίσης πολλοί Σύριοι έχουν χάσει τις δουλειές τους και έτσι δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στις βασικές ανάγκες και σε συνδυασμό με την έλλειψη παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας η ζωή τους δεν έχει καμία προοπτική.

Και ενώ βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αυτή την πρωτοφανή κατάσταση που δημιουργείται και περιμένουμε την αντίδραση από τη μεριά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκείνη εμφανίζεται πολύ αργότερα με έλλειψη βούλησης και αδυναμία να παρέμβει αποφασιστικά με διπλωματικά μέσα για εξεύρεση λύσης, μιας λύσης όχι απλά και μόνο για να δοθεί ένα τέλος σε αυτή την κρίση αλλά μια λύση για την επόμενη μέρα τόσο της Συρίας όσο και των προσφύγων της. Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι  ήταν όταν Ευρωπαϊκές χώρες άρχισαν να υψώνουν φράχτες και να προχωρούν στην ‘’αυτοκατάργηση’’ κατά κάποιο τρόπο της Συνθήκης Σένγκεν όπως για παράδειγμα η Κροατία, η Σερβία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ουγγαρία και η Σλοβενία και πρόσφατα η ΠΓΔΜ.

Από την άλλη μεριά στα πλαίσια του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, έχει ιδρυθεί η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, είναι η υπηρεσία του ΟΗΕ που παρέχει βοήθεια και προστασία στους πρόσφυγες. Σκοπός της οργάνωσης σύμφωνα με την ιδρυτική της Διακήρυξη καθώς και την Σύμβαση σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων είναι να διασφαλίζει ότι κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να ζητήσει άσυλο και να βρει καταφύγιο σε μια άλλη χώρα, με την προοπτική του εθελοντικού επαναπατρισμού, της τοπικής ένταξης στη χώρα ασύλου ή της μετεγκατάστασης σε τρίτη χώρα. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για του Πρόσφυγες (UNHCR) έχει αναλάβει από τα Ηνωμένα Έθνη την εντολή να καθοδηγεί και να συντονίζει την δράση για την προστασία των προσφύγων παγκοσμίως και για την επίλυση των προβλημάτων τους. Κύριο έργο της Ύπατης Αρμοστείας είναι η προστασία ξεριζωμένων ανθρώπων. Ο Οργανισμός επιτελεί το έργο αυτό με πολλούς τρόπους: διασφαλίζει τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα ξεριζωμένων ανθρώπων στις χώρες ασύλου, καθώς και ότι οι πρόσφυγες δεν θα επαναπροωθηθούν χωρίς τη θέλησή τους σε μία χώρα όπου θα υποστούν διώξεις. Μακροπρόθεσμα, η Ύπατη Αρμοστεία βοηθά πρόσφυγες να επιστρέψουν στις εστίες τους, να ενταχθούν στις χώρες ασύλου ή να μετεγκατασταθούν σε τρίτες χώρες. Επίσης, αξιοποιώντας ένα παγκόσμιο δίκτυο μελών προσωπικού και συνεργατών, επιδιώκει να καλύψει άμεσα τις βασικές ανάγκες για καταφύγιο, τροφή, νερό και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που προκύπτουν μετά από κάθε προσφυγική κρίση.

Ωστόσο, ενώ υπάρχει ευρύ κανονιστικό πλαίσιο που αφορά τους πρόσφυγες, δεν είναι αρκετό και δεν έχει καταφέρει να δώσει λύσεις γύρω από τα ζητήματα που προκύπτουν. Η Σύμβαση της Γενεύης στις 28 Ιουλίου του 1951 θεωρείται ως ακρογωνιαίος λίθος του διεθνούς προσφυγικού δικαίου σε συνδυασμό και με το Πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης στις 31 Ιανουαρίου του 1967. Οι προαναφερθείσες συνθήκες είναι οι μοναδικές συνθήκες που ορίζουν το ειδικό νομικό καθεστώς όσων έχουν ανάγκη τη διεθνή προστασία. Αυτά τα κείμενα έχουν αποδειχτεί ιδιαίτερα ευέλικτα και προσαρμόσιμα ενόψει των σημαντικών αλλαγών των προσφυγικών μετακινήσεων κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του προηγούμενου αιώνα. Η Σύμβαση της Γενεύης αναφέρεται στην προστασία των προσφύγων χωρίς διακρίσεις, στο άσυλο και στις απελάσεις . Επιπροσθέτως ακόμη μία σημαντική νομική πράξη θεωρείται η Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948 η οποία καθορίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ελευθερίες, για όλες τις γυναίκες και τους άνδρες. Μεταξύ άλλων αναφέρεται στο δικαίωμα στη ζωή, στην ελευθερία, στην εργασία, στην εκπαίδευση, στο δικαίωμα στην τροφή και την κατοικία. Η Διακήρυξη έθεσε τις βάσεις για περισσότερες από 80 συνθήκες και διακηρύξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Συνθήκες που επίσης αναφέρονται στους πρόσφυγες είναι η Συμφωνία Σένγκεν και το Δουβλίνο I II III. Στα πλαίσια του ΟΗΕ λειτουργεί η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες και η Διεθνής Οργάνωση Προσφύγων[3].

Πολύ σημαντικό είναι να αναφερθεί πως στη χώρα μας έχουν καταφθάσει πάνω από  600.000[4] πρόσφυγες κυρίως μέσω της Τουρκίας προς τα νησιά Κω, Χίο, Λέσβο και Σάμο, λέγεται πως τα 2/3 της συνολικής ροής των προσφύγων από την αρχή του 2015 τα έχει δεχθεί η Λέσβος. Από αυτά τα ποσοστά καταλαβαίνει κανείς πως πίσω από αυτή τη ‘’βιομηχανία’’ υπάρχουν κάποιοι που πλουτίζουν εκμεταλλευόμενοι την δύσκολη κατάσταση που βιώνουν αυτοί οι άνθρωποι. Πιο συγκεκριμένα ένας πρόσφυγας άνω των 12 ετών για να μετακινηθεί από την Τουρκία προς την Ελλάδα θα πρέπει  να πληρώσει 1800-2000 δολάρια ενώ κάτω των 12 ετών 900-1000 δολάρια, ημερισίως οι διακινητές λαμβάνουν γύρω στις 100.000 δολάρια, σε μηνιαία κλίμακα το ποσό αγγίζει τα 3 εκατομμύρια δολάρια. Μάλιστα, πολλές φορές αυτοί οι άνθρωποι πληρώνουν τον θάνατό τους καθώς δεν φτάνουν ποτέ στον προορισμό τους, όλα αυτά τα άψυχα και βασανισμένα κορμιά βρίσκονται κάπου στο Αιγαίο, κυνικό; Και όμως αληθινό!

Η στάση της Τουρκίας απέναντι σε όλα αυτά είναι ανύπαρκτη, καθώς ενώ γνωρίζει όλη αυτή την κατάσταση με τους διακινητές δεν φαίνεται να είναι πρόθυμη να το σταματήσει, μαρτυρίες λένε πως οι μετακινήσεις γίνονται εις γνώσιν της τουρκικής ακτοφυλακής. Από την άλλη πλευρά ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δηλώνει πως η χώρα του έχει δαπανήσει γύρω στα 9 δισεκατομμύρια δολάρια για την υποδοχή και την φιλοξενία  2,5 εκατομμυρίων προσφύγων[5]. Η Ευρωπαϊκή Ένωση στις 29 Νοεμβρίου του 2015 στις Βρυξέλλες αποφάσισε να περιοριστούν οι μεταναστευτικές ροές, να αναχαιτιστεί η παράνομη μετανάστευση και η μεταφορά των προσφύγων να γίνεται απευθείας από την Τουρκία προς τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να επιτευχθεί όμως ο περιορισμός των μεταναστευτικών ροών και η αναχαίτιση της παράνομης μετακίνησης θα πρέπει να συνεργαστούν η Τουρκία με τον Frontex[6] Η Τουρκία θεώρησε πως αυτή η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν μια καλή ευκαιρία για να ξαναφέρει στο προσκήνιο την επανεκκίνηση της διαδικασίας ένταξης της σε αυτήν. Επίσης η Τουρκία ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση οικονομική στήριξη ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες ζωής των προσφύγων στην Τουρκία.

Όπως και η Τουρκία έτσι και η Ελλάδα βρέθηκαν απροετοίμαστες απέναντι σε αυτή την ανθρωπιστική κρίση. Η Ελλάδα σαν μια χώρα υποδοχής έχει καθυστερήσει την δημιουργία hot spots[7] οργανωμένων δηλαδή κέντρων καταγραφής και φιλοξενίας προσφύγων, αντίθετα δεν παύει να στριμώχνει με όποιον τρόπο ταλαιπωρημένους ανθρώπους δημιουργώντας έτσι ‘’αποθήκες ανθρώπινων ψυχών. Απ’ ότι φαίνεται η σωστή δημιουργία τους, θα καθυστερήσει ακόμη πιο πολύ. Η χώρα μας παρουσιάζεται με πολλές αστοχίες και αδυναμίες απέναντι σε αυτό το πρόβλημα, πιο συγκεκριμένα, δεν έχει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ταυτοποίησης (eurodac) σαν κύρια χώρα υποδοχής και δεν διαθέτει μια πολιτική διαχείρισης του προβλήματος. Η Ελλάδα εμφανίζεται σαν ένας αδύναμος γεωστρατηγικός πολιτικός και οικονομικός κρίκος και βρίσκεται στη μέση των ροών και ειδικότερα της εισροής και όχι της εκροής. Σαν χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης η Ελλάδα θα έπρεπε να έχει τη στήριξη της και να απαιτήσει από αυτήν ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό  σχέδιο υποδοχής με κανόνες φιλοξενίας. Το μεταναστευτικό πρόβλημα είναι πολύ πιο κρίσιμο από την οικονομική κρίση καθώς δεν υπάρχει κανένας θεσμός όπως στην οικονομική.

Σε αυτό το σημείο είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί πως ένα μεγάλο φορτίο του προβλήματος σχετικά με την διαμονή, τη διατροφή και την οποιαδήποτε βοήθεια των προσφύγων έχουν επωμιστεί οικειοθελώς εθελοντές είτε από διάφορους ΜΚΟ (ακόμη και του εξωτερικού)  είτε οι ίδιοι κάτοικοι των νησιών στα οποία καταφθάνουν οι πρόσφυγες.

Συμπερασματικά, καταλαβαίνει κανείς πως η προσφυγική κρίση αποτελεί ‘’ευκαιρία’’ για κάποιους να βγάλουν χρήματα εις βάρος αυτών των ξεριζωμένων ανθρώπων που το μόνο που ζητούν είναι αλληλεγγύη και βοήθεια ώστε να ξεφύγουν από τον εφιάλτη του εμφυλίου. Αυτοί οι άνθρωποι πέφτουν θύματα διακινητών και το πιο σημαντικό είναι πως βρίσκονται αντιμέτωποι με την γραφειοκρατία και την μη ύπαρξη ολοκληρωμένης πολιτικής είτε σε ευρωπαϊκό είτε σε εθνικό επίπεδο.

Κατά τη γνώμη μου όλες αυτές οι νομικές πράξεις που έχουν ήδη υπογραφεί και ισχύουν θα πρέπει να μπουν σε λειτουργία και σε συνδυασμό με τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης πολιτικής, οι πρόσφυγες θα είναι σε θέση να ξεπερνούν ευκολότερα το πρόβλημα της γραφειοκρατίας και να προωθούνται στις χώρες τις επιλογής τους. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να κλείσω με μια ερώτηση-προβληματισμό, γιατί αυτοί οι άνθρωποι να ονειρεύονται μόνο όταν κοιμούνται; Η απάντηση δική σας!

 

Παραπομπές:

[1] Πως η εξέγερση στη Συρία μετατρέπεται σε εμφύλιο πόλεμο http://foreignaffairs.gr/articles/68981/markellos-linaios/pos-i-eksegersi-sti-syria-metatrepetai-se-emfylio-polemo?page=show Ημερομηνία δημοσίευσης 5/2/2012

[2] Βλ. την ανακοίνωση Τύπου της Ύπατης Αρμοστείας στις 8 Σεπτεμβρίου 2015 σχετικά με τους λόγους που οδηγούν σε φυγή απευθείας από τη Συρία.

[3] Π.Νάσκου-Περράκη ‘’Μηχανισμοί Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: Διεθνείς πράξεις, θεωρία και πρακτική’’ Αθήνα 2009, Σελ 63-64

[4] The Migrant crisis:No end insight

http://www.nytimes.com/interactive/2016/02/04/world/europe/migrant-crisis-by-the-numbers.html Ημερομηνία Δημοσίευσης 3/2/2016

[5] Ερντογάν: Η Τουρκία δαπάνησε περισσότρα από 9 δισεκατομμύρια δολάρια για τους πρόσφυγες http://www.kathimerini.gr/847874/article/epikairothta/kosmos/erntogan-h-toyrkia-dapanhse-perissotera-apo-9-disek-dolaria-gia-toys-prosfyges Ημερομηνία δημοσίευσης 1/2/2016

[6] O Frontex, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για τη Διαχείριση της Επιχειρησιακής Συνεργασίας στα Εξωτερικά Σύνορα των Κρατών Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρχισε να λειτουργεί το 2005. Ο ρόλος του έγκειται στη βελτίωση της ολοκληρωμένης διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και στην ενίσχυση της συνεργασίας ανάμεσα στις εθνικές συνοριακές αρχές. Εδρεύει στη Βαρσοβία της Πολωνίας. Κανονισμός ΕΕ αριθ. 1168/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

[7] Πρόκειται για κέντρα καταγραφής, διαπίστευσης ή ταυτοποίησης που θα εγκατασταθούν, πχ στην Ελλάδα, από εθνικές αρχές, σε συνεργασία με τρεις οργανισμούς της ΕΕ: τον Frontex, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO) και τη Europol.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: