Θρησκευτικό πλαίσιο και δικαιώματα στο ISIS

Scroll down to content

Της Ναταλίας Αθανασούλη, Ερευνητική ομάδα S.A.F.I.A.

 

Το Ισλάμ συνιστά μια πολύπλοκη θρησκευτική, πολιτική και πολιτιστική υποδομή και μια μορφή πίστης, η αξία της οποίας ως κοινωνικού φαινομένου δεν έχει αποκρυσταλλωθεί πλήρως. Το Κοράνι δεν αποτελεί κωδικοποιημένη νομοθεσία. Είναι ένα εξ αποκαλύψεως θεσμοθέτημα που λόγω του θεόπεμπτου χαρακτήρα του δεν υπόκειται σε αλλαγές ή τροποποιήσεις. Το περιεχόμενό του συνίσταται σε συλλογή θρύλων, τελετών και εθίμων της προϊσλαμικής Αραβίας σε συνδυασμό με πολλά στοιχεία από την Αγία Γραφή και τις άλλες θρησκευτικές παραδόσεις της ευρύτερης περιοχής, ενώ το νομικό του μέρος, είναι επιγραμματικό, χωρίς σύστημα και εσωτερική μέθοδο, γεγονός που δικαιολογείται από τον αποσπασματικό τρόπο συλλήψεώς του από τον Μωάμεθ.

Το περιεχόμενο του είναι εν μέρει επαναληπτικό, αντιφατικό και δυσνόητο, και περιορισμένο καθώς αναφέρεται κατά βάση  στη στοιχειώδη οργάνωση του κοινωνικού και πολιτικού βίου των πιστών. Στο Κοράνιο συναντάται η έννοια της ηθικής (ανθρώπινη συνείδηση) και του δικαίου (εξωτερική συμπεριφορά) του ανθρώπου. Και οι δύο έννοιες απορρέουν από τη θεϊκή αποκάλυψη και αποσκοπούν στη διαμόρφωση της ατομικής και κοινωνικής συμπεριφοράς.
Καθότι το Κοράνιο δε ρυθμίζει όλο το φάσμα του κοινωνικού βίου των πιστών βάσει του Ισλαμικού τρόπου συμπεριφοράς και περιλαμβάνει ορισμένα δυσνόητα σημεία ανέκυψε η ανάγκη νομοθετικής συμπλήρωσης των προβλέψεων του.

Συμπληρωματική νομοθετική πηγή είναι τα λόγια του προφήτη Μωάμεθ, οι ιερές παραδόσεις και η σαρία, που ρυθμίζουν απαρέγκλιτα  τους κανόνες κοινωνικής συμβίωσης. Στην ουσία πρόκειται για την πρακτική εφαρμογή και ανάπτυξη των κορανικών εντολών από τον Μωάμεθ κατά τρόπο ώστε να γίνονται κατανοητές από τους μουσουλμάνους, οι οποίοι από την πρώτη στιγμή αναζητούσαν ένα σαφώς καθορισμένο πλαίσιο ισλαμικής συμπεριφοράς
Συγκεκριμένα ως προς τη σαρία: «al-sharia’a» κατ’ ακριβολογία σημαίνει το μονοπάτι της ερήμου που οδηγεί στην πηγή του νερού, όπου τα ζωντανά μπορούν να ξεδιψάσουν· κατ’ ουσίαν, όμως, πρόκειται για το μονοπάτι που οδηγεί στον Αλλάχ. Πηγές της σαρίας είναι το Κοράνι, οι διδαχές και οι ρήσεις του Προφήτη Μωάμεθ (γνωστές και ως σουννά, περιεχόμενες δε στα περιώνυμα χαντίθ), το επιχείρημα εκ της αναλογίας (κιγιάς) μέσω του οποίου επιχειρείται η σύζευξη Κορανίου και των διδασκαλιών του Προφήτη προκειμένου να επιλυθεί ένα νεοεμφανιζόμενο βιοτικό περιστατικό (για το οποίο υπάρχει ρυθμιστικό κενό), καθώς επίσης και το consensus όλων των νομομαθών (ιτζμά). Η σαρία δε συνιστά απαραίτητα ένα νομικό κώδικα, αλλά περισσότερο ανακλά τον διαμέσου των αιώνων διαμορφωθέντα ισλαμικό τρόπο ζωής, έχοντας καταστεί πλέον θεμέλιο της παγκόσμιας ισλαμικής κουλτούρας.[1]

Η σαρία ρυθμίζει πτυχές του καθημερινού  βίου, από την προσευχή και τη νηστεία μέχρι τις σχέσεις οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου, αποκαλύπτοντας τον αναχρονισμό που την πλαισιώνει, ο οποίος δε συνάδει με τις σύγχρονες δυτικές νομοθεσίες και ιδίως με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε μετάφραση της Πραγματείας των Δικαιωμάτων του Ιμάμη Zayn Abidin Aliibnal-Husayn, παρατηρείται η σύγχυση του όρου ‘δικαίωμα’. Ο όρος ‘haqq’ θα ήταν προτιμότερο να μεταφράζεται ως καθήκοντα, υποχρεώσεις ή ευθύνες αντί για δικαιώματα . Στόχος όμως ήταν να καταδειχθεί ότι το Ισλάμ αντιλαμβάνεται πρωταρχικά τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όρους ευθυνών.[2] Κοινό στοιχείο στις ρυθμίσεις οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου είναι η απαράδεκτη αντιμετώπιση των γυναικών, όπως καταδεικνύεται από τα λόγια του Προφήτη.[3]

Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με την κορανική διδασκαλία επιβάλλεται:

α) Η προστασία της ζωής[4]

β) Η προστασία της περιουσίας ειδικά των αδυνάτων[5]

γ) Η προστασία της τιμής της γυναίκας[6]

δ) Η προστασία της τιμής[7]

ε) Η προστασία και ασφάλεια της ιδιωτικής ζωής[8]

στ) Το δικαίωμα αντίδρασης κατά της τυραννίας[9]

ζ) Η ελευθερία συνείδησης, πεποίθησης και θρησκείας[10]

η) Η προστασία από κάθε άδικη σύλληψη και η επιβολή της δικαιοσύνης[11]

Όταν μιλάμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ισλάμ εννοείται ότι αυτά έχουν παραχωρηθεί στον άνθρωπο αποκλειστικά από τον Θεό καθώς απόλυτη ελευθερία έχει μόνο ο Θεός, ενώ η ανθρώπινη ελευθερία συνίσταται στην πλήρη παράδοση στη θεία θέληση. Γι’ αυτό και το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης  περιορίζεται από το γεγονός ότι θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την προαγωγή τα αρετής και της αλήθειας, όπως και το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι. Η αναφορά στην ελευθερία της συνείδησης και των πεποιθήσεων δεν προβλέπει και την αποστασία. Επίσης, παρόλο που δεν τίθεται θέμα διάκρισης λόγω φυλής ή τάξης ,παρατηρούνται εμφανώς διακρίσεις λόγω θρησκείας[12], πεποιθήσεων και πίστης.

Βασικός πυρήνας των θρησκευτικών κειμένων του Ισλάμ είναι ότι καταργείται η διάκριση μεταξύ ατομικότητας και ατομισμού, συνεπώς τα ατομικά δικαιώματα και η ευημερία της κοινότητας δε θεωρούνται αλληλένδετα και αλληλοσυμπληρούμενα στοιχεία καθώς η κοινότητα εξυψώνεται πάνω από το άτομο.
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι η ισλαμική διδασκαλία για τα ανθρώπινα δικαιώματα βασίζεται στην προστασία όχι από τις καταχρήσεις της εξουσίας, αλλά στην προστασία των ανθρώπων από τους ίδιους τους εαυτούς τους μέσα από περιορισμούς και αυστηρές ηθικές απαγορεύσεις. Αυτή, λοιπόν, η έλλειψη πίστης στο έμφυτο καλό του ανθρώπου και στην ικανότητα να αναλαμβάνει ευθύνες  ζώντας σε ένα πλαίσιο ελευθερίας, βασίζεται σε επιβεβλημένες κρατικά θεσμοθετημένες ιδεολογίες, που αναπαράγεται με την επανάληψη των απολύτως αποδεκτών έργων[13].

Αν και αντιφατική σε κάποια σημεία η προστασία των δικαιωμάτων φαίνεται να είναι πλήρης και ικανοποιητική, ενώ σε πολλά σημεία ομοιάζει με την αντίστοιχη χριστιανική. Παρ’ όλα αυτά όμως διαπιστώνεται σαφής καταπάτησή τους από πολλές ισλαμικές κυβερνήσεις σε διάφορες περιοχές του πλανήτη. Οι εκθέσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα των διεθνών οργανώσεων αποδεικνύουν ότι η σχετική ισλαμική διδασκαλία δεν εφαρμόζεται και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι κατάφορες. Ιδιαίτερα προβληματική εμφανίζεται η θέση της γυναίκας, η οποία ακόμη και σήμερα δεν απολαμβάνει την προστασία, την τιμή και την αναγνώριση που το ίδιο το Κοράνιο επιβάλλει. Εντούτοις σε αρκετές ισλαμικές κοινωνίες έχει σημειωθεί αξιόλογη πρόοδος ως προς αυτό το θέμα και οι γυναίκες κατακτούν σπουδαίες επαγγελματικές θέσεις και αναπτύσσουν δημόσιο λόγο.[14]

Η Σαρία ως ένα πιο αυστηρό θρησκευτικό κείμενο, υπαγορεύει ότι οι Μουσουλμάνοι πρέπει να διεξάγουν Τζιχάντ στο διηνεκές, μέχρι ο Οίκος του Πολέμου στον οποίο δεν εφαρμόζεται η Σαρία να περιέλθει στην κυριαρχία του Οίκου του Ισλάμ, όπου εφαρμόζεται. Επιβάλλει και κατευθύνει τόσο το βίαιο αγώνα (τρομοκρατία) όσο και το πολιτισμικό Τζιχάντ (κρυφό τζιχάντ). Στο Κοράνι αναφέρονται τέσσερις βασικές κατηγορίες τζιχάντ με την έννοια του αγώνα, η ‘τζιχάντ αλ-ναφς’ (του ίδιου του εαυτού επί της ηθικής ζωής), η ‘τζιχάντ αλ-λισάν’ (της γλώσσας –επί της θεολογίας), η’ τζιχάντ αλ-γιαντ’ (του χεριού- επί των πράξεων) και η ‘τζιχάντ- αλ σαίφ’ ( του ξίφους ή δια του πολέμου επιβολή). Σύμφωνα με μια παράδοση ο Μωάμεθ γυρνώντας από μια μάχη είπε στους συντρόφους του πως επέστρεψαν από μια μικρή τζιχάντ-του ξίφους στη μεγάλη τζιχάντ- του εαυτού.

Ο όρος τζιχάντ αποδίδεται συχνά ως ιερός πόλεμος. Συνεπώς οι μουσουλμάνοι θα πρέπει να διάγουν ολόκληρο το βίο του διεξάγοντας συνεχείς ιερούς πολέμους. Οι περισσότεροι Μουσουλμάνοι βέβαια δεν ασπάζονται τη συγκεκριμένη ερμηνεία περί ιερών πολέμων, μιας και παλιότερα στο τζιχάντ αποδιδόταν ο ‘πόλεμος’ του προσηλυτισμού για την εξάπλωση του Ισλαμισμού. Μάλιστα σε αρκετούς στίχους του Κορανίου και σε ισλαμικές παραδόσεις αναφέρεται ότι ο παράδεισος προσφέρεται σε όσους χάνουν τη ζωή του σε τζιχάντ. Και αυτή ακριβώς είναι και η ιδεολογία που ακολουθείται από το τους εξτρεμιστές του ISIS και προωθείται στο πλαίσιο της στρατολόγησης νέων μελών.

Στόχος τους είναι όχι μόνο η παγκόσμια κυριαρχία στη Γη, αλλά και η αντιστοίχιση των ουσιωδών ιδιοτήτων τους στα χαρακτηριστικά της θέωσής του. Η συμμετοχή στον ιερό πόλεμο είναι υποχρεωτική για όλους και παρέχει ένα θεμελιώδες πλεονέκτημα εν όψει της αιώνιας σωτηρίας: Σύμφωνα με τα ‘χαντίθ[15]’: όποιος παρουσιάζεται στο Θεό χωρίς να μπορεί να επικαλεστεί κανένα έργο τζιχάντ, παρουσιάζεται στο Θεό φέροντας μέσα του ένα σφάλμα. Θα πεθάνει ως αποδεδειγμένος υποκριτής’.

Κάτω από αυτό το πρίσμα  πρέπει να δοθεί ηγεμονικός ρόλος στο Ισλάμ σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής και δραστηριότητας . Σκοπός είναι η ίδρυση ενός Ισλαμικού Χαλιφάτου, όπου θα εκτείνεται από τον παρόντα μουσουλμανικό κόσμο, σε ολόκληρο τον παρόντα κόσμο, ενώ βασική επιδίωξη είναι η ανατροπή όλων των μη ισλαμικών κυβερνήσεων και η εγκατάσταση της σαρία-ισλαμικού νόμου.

Το ISIS, σε αντίθεση με τις μουσουλμάνους  κληρικούς, οι οποίοι αποδέχονται τις δυτικές επιταγές, έχει εμπλακεί σε μια αμυντική Τζιχάντ (Τζιχάντ αλ-αλ-dafi’a) για την προστασία των μουσουλμανικών χωρών από τους δυτικούς ‘σταυροφόρους’.

Μια βασική συνιστώσα της ιδεολογίας του είναι η συνεχής επιθετικότητα της Δύσης εναντίον του Ισλάμ. Σίγουρα αυτή η επιθετικότητα έχει βαθιές ιστορικές ρίζες καθώς το ISIS αναφέρεται διαρκώς στους Δυτικούς ως «Σταυροφόρους» (al-Salibiya).

Αλλά στην ιστορική μνήμη του ISIS η πιο σχετική μορφή επιθετικότητας μπορεί να βρεθεί στη Συνθήκη Sykes-Picot του 1916, που οι Βρετανοί και οι Γάλλοι είχαν συναχθεί για να διαιρέσουν τη Μέση Ανατολή σε κράτη με σκοπό την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους. Ως εκ τούτου, η δημόσια προβολή του ISIS  στέλνει το μήνυμα της καταστροφής των αναχωμάτων που οριοθετούν τα σύνορα Συρίας-Ιράκ,με σκοπό την ίδρυση του «χαλιφάτου».[16]

Υπό αυτή την έννοια, το ISIS απηχεί σε πολλούς μουσουλμάνους που βλέπουν τη Δύση να έχει νεο-αποικιακές φιλοδοξίες στον μουσουλμανικό κόσμο. Το ISIS υποστηρίζει ότι στόχος του είναι να αρθούν τα «τεχνητά σύνορα» που διαχωρίζουν τους  Μουσουλμάνους στη Μέση Ανατολή και σε όλο τον κόσμο. Η επιθυμία του ISIS να ενώσει όλους τους μουσουλμάνους κάτω από ένα χαλιφάτο παραπέμπει στις Wahhabi[17]ρίζες του που αποτελούν τη βάση της ιδεολογίας του, ιδιαίτερα την έννοια της ενότητας του Θεού (al-tawhid).

Σε αντίθεση με τους Ταλιμπάν, οι οποίοι αποσκοπούσαν κατά βάση στον έλεγχο του Αφγανιστάν και των περιοχών του Παστούν του γειτονικού Πακιστάν ,η ιδεολογία του ISIS είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συνεχή επέκταση του εδάφους. Το όραμα του σημερινού τζιχαντισμού, που αντλεί διδάγματα από την πολιτική αποτυχία της αλ-Κάιντα, διαμορφώθηκε πριν από μια δεκαετία από τον Σύριο ιδεολόγο Αμπού Μουσάμπ αλ-Σούρι[18].

Άμεσος στόχος του είναι ο έλεγχος του Ιράκ και της Συρίας και εν συνεχεία η προσχώρηση στο Λίβανο. Ιδεολογικός του στόχος είναι η εξάλειψη όλων των αιρέσεων και εθνοτήτων που θεωρούνται «αποστάτες» ή εχθροί του Ισλάμ. Το μίσος του για τους σιίτες, χριστιανούς, θρησκευτικές και εθνοτικές μειονότητες όπως οι Yazidis, Shabak και του Τουρκμενιστάν, έχει γίνει σαφές με τραγικό τρόπο από τα πρόσφατα γεγονότα στο βόρειο Ιράκ.

Παρόλα αυτά πρέπει να ιδωθεί η εξέλιξη της ιδεολογίας του ISIS μέσα από ένα ευρύτερο πρίσμα . Το ιδεολογικό κενό στο Ιράκ και τη Συρία, μετά την κατάρρευση του Παναραβισμού ως ενοποιητική και κοσμική ιδεολογία, και την αποτυχία των μετριοπαθών κινημάτων του Ισλάμ για να σημειώσουν πρόοδο κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης, όπως το Κόμμα al-Nahda στην Τυνησία και η Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο, έχει δημιουργήσει ένα ιδεολογικό κενό που το ISIS επιδιώκει να καλύψει.

Β

Ο αραβικός εθνικισμός, που άρχισε να κυοφορείται ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, πήρε τη μορφή του εθνικιστικού-επαναστατικού κινήματος από το 1920 και μετά, ενώ συγχρόνως επιχειρήθηκε και η θεωρητική και η διανοητική του συγκρότηση[19]. Μόνο όμως με τον Gamal Abdel Nasser, μετά το 1950, ο αραβικός εθνικισμός έρχεται στο προσκήνιο, ώστε να κινητοποιήσει τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις, αλλά και να κεντρίσει το ενδιαφέρον προσέγγισης της Σοβιετική Ένωσης, με τις σοσιαλιστικές προεκτάσεις που θα πάρει. Μετά την επανάσταση του 1952, και την ανάδειξη του Nasser ως ηγέτη της Αιγύπτου, άρχισαν οι προσπάθειες προσέγγισης μεταξύ των αραβικών χωρών. Η Σαουδική Αραβία προσέγγισε την Αίγυπτο, επιδιώκοντας να τονίσει την αντίθεσή της στο αντισοβιετικό Σύμφωνο της Βαγδάτης του 1955, και την υποταγή του Ιράκ στα δυτικά συμφέροντα στην περιοχή. Όμως η Συρία ήταν η χώρα-κλειδί: το 1956 εξοπλίζεται στρατιωτικά από την Σοβιετική Ένωση, όπως έκανε και ο Nasser, ενώ παράλληλα αναγνωρίζει την κομμουνιστική Κίνα. Οι Η.Π.Α. υπόσχονται οικονομική βοήθεια στις χώρες, με έμφαση στην Αίγυπτο, που δεν θα επιλέξουν τη σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης. Ουσιαστικά αυτό που πέτυχαν οι Η.Π.Α. ήταν η ενδυνάμωση του εθνικού αισθήματος των Αιγυπτίων αφενός, αλλά και των Αράβων συνολικά, αφετέρου.

Στις 2 Φεβρουαρίου του 1958, αποφασίστηκε από την Αίγυπτο και τη Συρία η ένωση των δύο κρατών και η ίδρυση της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας (ΗΑΔ), ενώ τα υπόλοιπα αραβικά κράτη ήταν ουδέτερα έως εχθρικά σε αυτή την πρωτοβουλία. Η Συρία φοβόταν την κατάληψη της διακυβέρνησης από το κομμουνιστικό κόμμα και με πρόσχημα τον κίνδυνο κομμουνιστικού πραξικοπήματος, παρέδωσε ουσιαστικά τη διακυβέρνηση της χώρας στον Nasser. Το Ιράκ και η Ιορδανία ανήγγειλαν τη διαμόρφωση δικού τους ενοποιητικού μορφώματος. Η Υεμένη ήταν το επόμενο κράτος που προσχώρησε στην ΗΑΔ . Τον Ιούλιο του 1958, ύστερα από πραξικόπημα υπό τον Abdul Karim Kassem, το Ιράκ επαναπροσδιορίζει τη θέση του και συμμαχεί με την Αίγυπτο. Ο Nasser λοιπόν και ο αραβικός εθνικισμός έχουν κυριαρχήσει. Η ενοποίηση, ενός τμήματος τουλάχιστον, του αραβικού κόσμου είχε υλοποιηθεί. Ωστόσο, η ισχυρή προσωπικότητα και ο παρεμβατισμός του Nasser στη Συρία, η ηγετική θέση της Αιγύπτου σε αυτό το εγχείρημα και οι άνισοι όροι, θα υπονομεύσουν την ΗΑΔ και το 1961 θα διαλυθεί. Οι Άραβες ηγέτες θα συνειδητοποιήσουν πως τελικά η συγκρότηση του παναραβισμού και της αραβικής ομογενοποιητικής ταυτότητας με αυτούς τους όρους θα αποδειχθεί ατυχής, ενώ η οδυνηρή ήττα του 1967 από το Ισραήλ θα δώσει ένα καθοριστικό χτύπημα στα θεμέλια του αραβικού εθνικισμού. Η αφομοίωση του παναραβισμού από τα πάνω δεν θα πετύχει. Ο κυβερνητικός σχεδιασμός της αραβικής ενοποίησης απέναντι στις δυτικές δυνάμεις και τις αξίες της αλλά και απέναντι στο εχθρικό κράτος του Ισραήλ αποδεικνύεται ανεπαρκής, μιας και η πρόσληψη από τις αραβικές μάζες όσον αφορά την κοινή αραβική ταυτότητα, ενείχε στοιχεία διαφοροποιητικά από χώρα σε χώρα, κυρίως όσον αφορά την κοσμικότητα του κράτους.

Η επανάσταση της Τυνησίας που πυροδότησε την επανάσταση στην Αίγυπτο, και οι εξεγερμένες μάζες σε Υεμένη, Μπαχρέιν, Ιράν, Λιβύη, Αλγερία και εσχάτως στο Μαρόκο, οδηγούν σε έναν παναραβισμό που διαμορφώνεται και διαδίδεται μέσω αγώνων. Η προτροπή για ένδειξη συμπαράστασης και αλληλεγγύης δεν εξαγγέλλεται  κυβερνητικά ή με οποιαδήποτε μορφή επισημότητας αλλά μέσω ενός εξεγερμένου λαού, που προασπίζει την αλληλεγγύη μέσω της επανάστασης και της αντίστασης. Η επανάσταση στην Τυνησία λειτούργησε ως μέσο επηρεασμού και άλλων χωρών και η επανάσταση στην Αίγυπτο πυροδότησε και οργή και των υπόλοιπων Αράβων.. Μπορεί ο Nasser να είχε την υποστήριξη του αραβικού λαού, εντούτοις φαίνεται πως εκείνο που κινητοποίησε το παναραβικό κίνημα ήταν οι δικτατορίες που εδώ και τριάντα χρόνια καταπιέζουν τους λαούς της Μέσης Ανατολής. Η διάσημη πολιτική του «ενός μονοκομματικού κράτους», όπως το χαρακτήρισε ο Juan Cole, που κατέχει την ισχύ σε όλους τους τομείς της ζωής, βαθμιαία καταρρέει. Πολλοί υποστηρίζουν πως αυτή η πολιτική προσιδιάζει στις αραβικές χώρες αφού ποτέ ουσιαστικά δε λειτούργησαν με δημοκρατικές διακυβερνήσεις. Μάλλον αυτή η πολιτική ταιριάζει περισσότερο στους δυτικούς, αφού μετά την αποικιακή εξάπλωση και την επιβολή ψευδο-κοινοβουλευτισμού μετά το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα, οι δυτικοί ήταν αυτοί πάλι που υποστήριξαν (και πολλές φορές εγκαθίδρυσαν) δικτατορικά και αυταρχικά καθεστώτα στις αραβικές χώρες.

Το Ισλάμ είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αραβικού πολιτισμού και ένας αραβικός εθνικισμός σίγουρα θα έχει και κοσμικό και θρησκευτικό χαρακτήρα. Η άρνηση της θρησκευτικής πίστης αποτελεί άρνηση της ίδιας της ταυτότητας τους για την πλειοψηφία των Αράβων. Ωστόσο, το Ισλάμ αδυνατεί να δείξει το δρόμο προς μια πολιτική αναγέννηση, συνεπώς οι πολιτικές θεωρίες είναι αυτές που θα παίξουν τον καθοριστικό ρόλο.

Ύστερα, λοιπόν,  από τις βιαιότητες του 90’ τα ισλαμικά κινήματα δεν κατάφεραν να καταλάβουν την εξουσία που επιθυμούσαν στην Αλγερία, στην Αίγυπτο, στη Βοσνία και αλλού .Η επιβολή των κινημάτων αυτών με τη βία αποκάλυψε την αδυναμία συσπείρωσης των υπόλοιπων διαφορετικών κοινωνικών ομάδων με διαφορετικό τρόπο. Η σημερινή τρομοκρατία προσπαθεί να συνενώσει τον πληθυσμό μέσα από το παραδειγματικό στοιχείο των επιθέσεων για να πάρει τη θέση της κοινωνικής κινητοποίησης.[20]

Το δίλλημα των μουσουλμανικών κοινωνιών και ιδιαιτέρως των μαχόμενων υπέρ του ISIS είναι το πώς ο δυτικός πολιτισμός απολαμβάνει άφθονα υλικά αγαθά σε ένα πλαίσιο εξαιρετικής ευμάρειας σε ένα δημοκρατικό σύστημα, ενώ στο μουσουλμανικό κόσμο η ευημερία αφορά μόνο όσους έχουν έσοδα από πετρέλαιο, ενώ ταυτόχρονα ανθούν τα αυταρχικά καθεστώτα.

Η διαδικασία της ριζοσπαστικοποίησης, που ακολουθεί το ISIS, εμφανίζεται μέσα σε πλαίσιο πολωτικής διομαδικής σύγκρουσης, κατά την οποία ένα τμήμα του κοινωνικού υποκειμένου -τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο-αυτοπεριχαρακώνεται, ενίοτε απομονώνεται και εν τέλει περιθωριοποιείται.

H προσφυγή στην τρομοκρατική δράση συνιστά υπόδειγμα ριζοσπαστικοποίησης, με την έννοια ότι οι αλλαγές στις ιδεολογικές πεποιθήσεις, στις τακτικές πολιτικής δραστηριοποίησης και στους διακηρυγμένους στρατηγικούς στόχους μιας ή περισσότερων συνιστωσών ενός κινήματος διεκδίκησης είναι τόσο έντονες, ώστε προκαλούν ολοένα αυξανόμενη ασυμβατότητα των αξιών και των πρακτικών τους με ό, τι -σε επίπεδο μέσων και σκοπών- απολαμβάνει κοινωνική νομιμοποίηση.[21]

Η ιδεολογία επομένως του ISIS απορρέει από την επιλεκτική ερμηνεία και παράφραση του Κορανίου και από το γεγονός ότι οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους θέλουν την καταστροφή της Δύσης.

Οι παραδοσιακές αρχές του σουνιτικού Ισλάμ έχουν χάσει την επιρροή τους. Στο σουνιτικό Ισλάμ υπάρχει μεγάλη ελαστικότητα, καθώς δεν είναι διαμορφωμένη  μια θρησκευτική ιεραρχία που να ερμηνεύει τις γραφές, όπως συμβαίνει στο σιιτικό Ισλάμ.

Ο λόγος των τζιχαντιστών,  τροφοδοτείται χωρίς αμφιβολία από τα υπολείμματα αντιιμπεριαλισμού, και λειτουργεί όχι ως απλή αντίδραση αλλά απεναντίας ως ξέσπασμα στις ένοπλες επεμβάσεις της Δύσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι άνθρωποι τους οποίους καταδικάζει σε θάνατο το Ισλαμικό Κράτος ντύνονται με τις ίδιες πορτοκαλί στολές που φορούν οι κρατούμενοι του Γκουαντάναμο. [22]

Για να διευρύνουν τη βάση της στρατολόγησής τους, όμως, οι ισλαμιστές πρέπει να ταυτίζουν τον αντίπαλο με το απόλυτο κακό και να εξασφαλίσουν για τους στρατιώτες τους την ελπίδα ότι ο αγώνας που διεξάγεται θα έχει ως αποτέλεσμα την επουράνια ανταμοιβή.

Επιβάλλεται να υπάρξει μια σαφής διάκριση ανάμεσα στον υπόλοιπο μουσουλμανικό κόσμο και στα άτομα που ασπάζονται την ιδεολογία των τζιχαντιστών. Τα άτομα που στρατολογούνται είναι κατά βάση άντρες (86%),  γύρω στα 20, δεύτερης ή τρίτης γενιάς μετανάστες, που ανήκουν στη μεσαία τάξη ή και στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα[23].

Γ

Στο ιδεολογικό πλαίσιο του τζιχαντισμού το άτομο πρέπει να υποτάσσεται στη συλλογικότητα ή στο ‘θέλημα του Θεού’ καταπολεμώντας οποιαδήποτε μορφή νεοτερικότητας ή κοινωνικής αλλαγής, που θέτει το άτομο στο κέντρο του πολιτικού και θρησκευτικού στοχασμού και καθιστά τη θεία αποκάλυψη προσβάσιμη στην ανθρώπινη λογική. Ο Qutb[24] συνηγορεί ουσιαστικά υπέρ μιας αναρχίας των πιστών, θεωρώντας ότι το άτομο είναι το μέσο μιας αναμορφωμένης κοινωνίας  καθώς έχει άμεση σχέση με το κείμενο της αποκάλυψης κυρίως μέσω μιας αισθητικής παρά νομικής εμπειρίας.[25]

Εν κατακλείδι, το μίσος απέναντι στην ιμπεριαλιστική Δύση, η παράφραση του Κορανίου, η υπόσχεση μιας μεταθανάτιας επουράνιας σωτηρίας που θα προέρχεται από τη μάχη σε έναν ιερό πόλεμο και η συνεχής κατάκτηση εδαφών δεν καθιστά πλέον το ISISεπικίνδυνο μόνο για τη Δύση αλλά και για τους ίδιους τους ισλαμιστές και πραγματικά πιστούς μουσουλμάνους.

Δ

 

 

[1]http://booksjournal.gr/slideshow/item/646-%CE%B7-%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BF-%CE%B4%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CF%82 , Αντώνης Καραμπατζός, 23 Οκτωβρίου 2014

[2] Το Ισλάμ και τα ανθρώπινα δικαιώματα, Κατερίνα Δαλακούρα, Εκδόσεις Πατάκη, σελ: 94-95

[3]«Οι άνδρες είναι ανώτεροι των γυναικών ένεκα της ιδιότητος δι’ ης ο Θεός ύψωσε τους μεν επί τους δε […]. Ονειδίζετε κείνες ων την απείθειαν πτοείσθε· θέλετε ορίσει εις αυτάς χωριστήν κοίτην, τύπτοντες αυτάς. Εάν όμως υπακούωσιν εις υμάς, έστε προς αυτάς ευμενείς» Κοράνι, Σούρα Δ’, στ. 38, μτφρ. Γεράσιμου Πεντάκη

[4]«…αν κανείς τους σκοτώσει κάποιον- εκτός βέβαια αν πρόκειται για δολοφόνο η κακοποιό στη γη- θα είναι, σαν να σκοτώνει όλο τον κόσμο: Αν όμως κανείς, σώσει κάποιον θα είναι σαν να σώζει όλον τον κόσμο», (Κοράνιο, 5:32), «Να μην σκοτώνετε τα παιδιά σας με δικαιολογία την φτώχεια- θα σας προμηθεύσουμε ό, τι χρειάζεστε για τη συντήρηση τη δική σας και εκείνων-…Να μην σκοτώνετε τη ψυχή που ο Αλλάχ έχει απαγορέψει, εκτός για δίκαιους λόγους. Μ’ αυτά σας υποχρεώνει ο Αλλάχ», (Κοράνιο, 6:151), «Και να μην αφαιρείτε ζωή- που ο Αλλάχ την έχει κάνει απαραβίαστη…», (Κοράνιο, 17:33).

[5]Να μην πλησιάζετε την περιουσία των ορφανών, εκτός με τους καλούς τρόπους (και για καλούς σκοπούς) μέχρι την ηλικία της ευθύνης και της καλής διοίκησης. Να μετράτε και να ζυγίζετε με δικαιοσύνη. Κανένα δεν επιβαρύνουμε πάνω απ’ ό, τι μπορεί. Κι όταν μιλάτε, να μιλάτε δίκαια… Με αυτά σας υποχρεώνει ο Αλλάχ για να θυμάστε», (Κοράνιο, 6:152).
[6]«Και να μη πλησιάζετε στη μοιχεία, γιατί είναι αισχρή πράξη και μεγάλη αμαρτωλή, ανοίγοντας το δρόμο (για άλλες ανομίες)», (Κοράνιο, 17:32).

[7]«Ω! Εσείς που πιστεύετε! Ας μην κοροϊδεύεται ένας λαός από έναν άλλο… Κι ούτε γυναίκες, από γυναίκες… Και να μην συκοφαντείτε ο ένας τον άλλο… Πόσο κακό να γίνει ο πιστός διαφθαρμένος όταν συκοφαντεί τον πιστό αδελφό του. Κι όποιοι δεν σταματήσουν και μετανιώσουν, αυτοί είναι πραγματικά οι κακοποιοί που αδικούν… Αποφεύγετε όσο μπορείτε πολλές υποψίες. Γιατί το να υποψιάζεσαι κάποιον σε μερικές περιπτώσεις είναι αμαρτία. Και να μην κατασκοπεύετε κι ούτε να κακολογείτε ο ένας τον άλλο πίσω από την πλάτη του… Φοβηθείτε λοιπόν τον Αλλάχ, γιατί ο Αλλάχ δέχεται τη μετάνοια, και είναι Επιεικής», (Κοράνιο, 49:11-12)

[8]«Ω! Εσείς που πιστεύετε! Μην μπαίνετε σε σπίτια που δεν είναι σπίτια σας χωρίς να ζητήσετε την άδεια και να χαιρετίσετε τους νοικοκυραίους. Αυτό είναι το καλύτερο για σας, για να σκεφθείτε», (Κοράνιο, 24:27, βλ. και 49:12).

[9]«Ο Αλλάχ δεν αγαπά να διαδίδεται το κακό σε δημόσιες ομιλίες, εκτός απ’ αυτό που του έχει γίνει αδικία. Γιατί ο Αλλάχ είν’ Εκείνος που τα βλέπει κι όλα τ’ ακούει», (Κοράνιο, 4:148).
[10]«Στη Θρησκεία δεν υπάρχει καταναγκασμός. Διότι η Αλήθεια έχει ξεχωριστεί απ’ την Πλάνη…», (Κοράνιο, 2:256), «Μη βρίζετε εκείνους που επικαλούνται άλλους, αντί του Αλλάχ… Έτσι κάναμε κάθε λαό να γοητεύεται με τις δικές του πράξεις», (Κοράνιο, 6:108), «Και μη φιλονικείτε με τους οπαδούς της Βίβλου, εκτός αν πρόκειται για απλή συζήτηση… Και να τους πείτε: Πιστεύουμε στην Αποκάλυψη που έχει σταλεί σ’ εμάς και σ’ αυτή που έχει σταλεί σ’ εσάς. Ο Θεός μας και ο Θεός σας είναι Ένας. Κι εμείς σ’ Αυτόν έχουμε υποταχθεί», (Κοράνιο, 29:46).
[11]«Και καμιά φορτωμένη (ψυχή) δεν θα φορτωθεί το φορτίο (ευθύνης) μιας άλλης, έστω κι αν φορτωμένη βαριά θα φώναζε μιαν άλλη (να σηκώσει) το βάρος της, τίποτε δεν θα φορτωθεί απ’ αυτό (το βάρος) κι αν ήταν ακόμη από τους συγγενείς», (Κοράνιο, 35:18), «Ω! Σεις που πιστεύατε! Να επιμένετε στ’ όνομα του Αλλάχ σα μάρτυρες για τη δικαιοσύνη και ας μην αφήνετε το μίσος των άλλων να σας κάνει να εγκαταλείψετε την δικαιοσύνη. Να είστε δίκαιοι. Η δικαιοσύνη είναι πιο κοντά στην ευσέβεια και να φοβάστε τον Αλλάχ. Γιατί ο Αλλάχ γνωρίζει πάρα πολύ καλά όλα, όσα κάνετε», (Κοράνιο, 5:8), «Ο Αλλάχ σας διατάζει ν’ αποδώσετε ό,τι σας εμπιστεύθηκε, σ’ αυτούς που ανήκει κι όταν δικάζετε ανάμεσα σ’ ανθρώπους, να δικάζετε με δικαιοσύνη. Είν’ εξαιρετική η διδασκαλία που σας έδωσε. Γιατί ο Αλλάχ όλα τ’ ακούει κι όλα τα βλέπει», (Κοράνιο, 4,58), «Ω! Σεις που πιστέψατε! Να σταθείτε σταθερά στο δίκαιο. Η μαρτυρία σας να είναι εντελώς για τον Αλλάχ κι αν πρόκειται, να είναι ενάντια στον εαυτό σας, ή ενάντια στους γονείς και τους συγγενείς σας, είτε είναι πλούσιοι, η φτωχοί. Γιατί ο Αλλάχ είναι πρόθυμος να τους προστατέψει και τους δύο. Να μην παρασύρεστε απ’ τα πάθη της καρδιάς σας, μη τυχόν παρεκτραπείτε. Κι αν διαστρέφετε το δίκαιο, η αρνείστε να το κάνετε, μάθετε, ότι ο Αλλάχ είναι καλά πληροφορημένος για τις πράξεις σας», (Κοράνιο, 4:135).

[12] Η ποινή για τη δολοφονία εξαρτάται από το αν το θύμα είναι μουσουλμάνος ή όχι

[13]  Διάλογος Πολιτισμών, Dr. JillCarol

[14] Μαλάλα Γιουσαφζάι, Νόμπελ Ειρήνης 2014, και  http://www.newyorker.com/magazine/2016/01/11/sisters-in-law  και http://www.theguardian.com/world/2015/dec/13/saudi-arabia-elects-up-to-17-female-councillors-in-historic-election

[15]Με τον όρο αυτό αναφερόμαστε στην ισλαμική παράδοση που παραδίδει τα λόγια και τις πράξεις του προφήτη Μωάμεθ, ακόμα την έγκρισή του για ό, τι ειπώθηκε ή τελέστηκε ενώπιόν του[1]. Η λογοτεχνία των χαντίθ αναγνωρίζεται σήμερα ως βασικό θεμέλιο του Ισλάμ, δεύτερη σε αξία μετά το Κοράνιο.

[16]http://new-middle-east.blogspot.gr/2014/08/isiss-strategic-threat-ideology.html

[17]Wahhabi: πρόκειται περί ενός θρησκευτικού κινήματος ή κλάδου του Σουνίτικου Ισλάμ που αποσκοπεί στην επαναφορά-διαμόρφωση μιας καθαρά μονοθεϊστικής λατρείας. Έχει χαρακτηριστεί ιδιαίτερα αυστηρό ,πουριτανικό, φονταμεταλιστικό και εξαιρετικά συντηρητικό ενώ από τους επικριτές του έχει χαρακτηριστεί ως ψευδο-σουνίτικο κίνημα.

[18]http://www.nooz.gr/world/zil-kepel-exoume-perasei-stin-epoxi-tou-islamikoi-kratous

[19]   Ιχάμπ Σαμπάνα, άρθρο  με τίτλο :΄ Παναραβισμός από τα κάτω’

[20]Gilles Kepel  σε συνέντευξή του με την Ελένη Τσερεζόλε

[21]http://www.efsyn.gr/arthro/rizospastikopoiisi-kai-extremismos, Γεράσιμος Προδρομίτης

[22]http://www.nooz.gr/world/zil-kepel-exoume-perasei-stin-epoxi-tou-islamikoi-kratous

[23]http://money.cnn.com/2015/12/15/news/economy/isis-recruit-characteristics/index.html

[24] Ισλαμιστής συγγραφέας που αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους εξτρεμιστές στην Αίγυπτο και πέρα από αυτή

[25] Ισλάμ, φιλελευθερισμός και ανθρώπινα δικαιώματα, Κατερίνα Δαλακούρα, σελ: 110

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: