Κουρδιστάν : ενεργειακά παιχνίδια, πολιτικά συμφέροντα και η πορεία προς την αυτονομία

Scroll down to content

Της Όλιας Περτσεμλίδη, Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών,  Πανεπιστήμιο Πειραιώς

 

Το Ιρακινό Κουρδιστάν ή Περιοχή του Κουρδιστάν  είναι μια ημιαυτόνομη περιοχή στο Ιράκ, η οποία είναι ομοσπονδιακά αναγνωρισμένη. Συνορεύει στα ανατολικά με το Ιράν, στα βόρεια με την Τουρκία, στα δυτικά με τη Συρία και στα νότια με το υπόλοιπο Ιράκ. Πρωτεύουσά του είναι η πόλη του Erbil. H αυτονομία της περιοχής αναγνωρίζεται από το Ιράκ και  τα Ηνωμένα Έθνη, βάσει του ιρακινού Συντάγματος.

Οι Κούρδοι  θεωρούνται αυτόχθονες της μείζονος περιοχής της Μ. Ασίας και της Μεσοποταμίας. Πριν από 2.500 περίπου χρόνια οι Μήδοι εγκαθίδρυσαν μια αυτοκρατορία που περιλάμβανε τo Κουρδιστάν και τμήματα της ευρύτερης περιοχής. To 300 π.Χ. οι Κούρδοι μετακινούνταν μαζικά με αποτέλεσμα την κυριαρχία και την εγκατάστασή τους σε πολλές γείτονες περιοχές. Τον 7ο αιώνα κατακτήθηκαν από τους Άραβες και τον 13ο αιώνα από την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι Τούρκοι εθνικιστές υπό την καθοδήγηση του Mustafa Kemal Ataturk αντιμετώπισαν με επιτυχία τις ιμπερεαλιστικές δυνάμεις, οι οποίες επιθυμούσαν να διασπάσουν την Τουρκία σε μικρότερα κράτη. Για να εγκαθιδρύσουν την σημερινή Δημοκρατία της Τουρκίας, ο Αtaturk γνώριζε ότι είναι απαραίτητη η υποστήριξη όλων, έτσι  υποσχέθηκε στους Κούρδους πως αν πολεμούσαν με το μέρος του, θα τους παρείχε ένα αυτοδιοικούμενο κράτος, το σημερινό κομμάτι της Νοτιο-ανατολικής Τουρκίας.

Ο πόλεμος τελείωσε και το Τουρκικό κράτος εγκαθιδρύθηκε το 1934. Μεγάλο μέρος του Κουρδικού πληθυσμού, όμως, κατέληξε  να ζει σε ένα Τουρκικό εθνικιστικό κράτος το οποίο αποδέχονταν μόνο την τουρκική εθνική ταυτότητα  και επιθυμούσε να προβεί σε εκτουρκισμό  όλων των διαφορετικών πληθυσμών εντός των συνόρων του. Η εθνικιστική φύση της Τουρκικής δημοκρατίας συνέβαλε και οδήγησε τελικά στην διαγραφή της Κουρδικής ταυτότητας και στην αντικατάσταση της με την Τούρκικη.Έτσι ιδρύθηκε η  Κουρδική αντίσταση, το PKK, υπό την καθοδήγηση του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος.Το PKK ιδρύθηκε από τον Abdullah Ocalan το 1978, ως ένα κόμμα βασιζόμενο στις θεωρίες του μαρξισμού, το οποίο αντικατόπτριζε την ιδεολογία και τις κλίσεις του Ocalan. Ο βασικός στόχος του κόμματος ήταν η εγκαθίδρυση της περιοχής του Κουρδιστάν, νοτιανατολικά της Τουρκίας, η οποία τελικά θα συνδέονταν με το υπόλοιπο Κουρδιστάν, ενώ παρόμοια κινήματα πολεμούσαν στις γειτονικές χώρες με κουρδικούς πληθυσμούς.  Κατά τα τέλη του 2011, όταν τα αμερικανικά στρατεύματα έφυγαν από το Ιράκ, σηματοδοτείται  η αρχή μιας περιόδου ανασφάλειας και πολιτικής αστάθειας  λόγω των άλυτων προβλημάτων  που άφησαν πίσω. Δυσεπίλυτα προβλήματα που σχετίζονται  με την διακυβέρνηση της χώρας καθώς και με την σχέση της ομοσπονδιακής αρχής της Βαγδάτης και του ΚRG ( Kurdistan  Regional Government).  Σήμερα αυτά τα προβλήματα εξακολουθούν να αποτελούν πηγές έντασης  σε συνδυασμό με την ανακάλυψη σημαντικών κοιτασμάτων πετραλαίου και φυσικού  αερίου εντός της περιοχής του Κουρδιστάν. Οι εντάσεις έχουν ενισχυθεί ακόμα περισσότερο από την απόφαση των Κουρδικών αρχών να διαμορφώσουν μια ενεργειακή πολιτική ανεξάρτητη από την κεντρική κυβέρνηση. Η παραπάνω ενέργεια περιλαμβάνει την σύναψη  επικερδών  ενεργειακών  συμφωνιών  με μια σειρά από μεγάλες εταιρίες ενέργειας, κάποιες από τις οποίες δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ, αλλά και μια ενεργειακή συνεργασία με την γειτονική Τουρκία, μια συμφωνία η οποία περιλαμβάνει την κατασκευή απευθείας αγωγών κατά μήκος των κοινών συνόρων τους. Η Βαγδάτη ορμώμενη από  τις συγκεκριμένες ενέργειες,  εκφράζει έντονους  φόβους και  πιστεύει πως κάτι τέτοιο θα προκαλέσει την απόσχιση του KRG  και την σταδιακή ανεξαρτητοποίηση του. Παράλληλα, αγανακτεί με την στάση  της Τουρκίας σχετικά  με αυτές τις εξελίξεις, καθώς εντείνει τις ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η αποτυχία του Ιράκ και της Τουρκίας  να βελτιώσουν τις οικονομικές τους σχέσεις θα έχει ως βασικό αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση της πολιτικής σκηνής του Ιράκ και την συνακόλουθη ισχυροποίηση των αντιπολιτευτικών δυνάμεων. Ετσι μια εύρυθμη σχέση μεταξύ του Ιράκ και της Τουρκίας θα αποτελέσει την καλύτερη λύση όχι μόνο για την Τουρκία, αλλά και για τις ΗΠΑ και τα συμφέροντά τους στην περιοχή.

Ενεργειακά παιχνίδια

Το KRG εξάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου του μέσω ενός αγωγού που περνάει κατά μήκος της Τουρκίας. Ο συγκεκριμένος αγωγός ολοκληρώθηκε το 2013, και  συνδέει το Τaq-Taq και τις πετρελαιοπηγές του Tawke με το λιμάνι του Ceyhan. Κατά μέσο όρο το Κουρδιστάν εξάγει 600,000 βαρέλια ημερησίως, μεσω του αγωγού Ceyhan αποκομίζοντας, έτσι, το κέρδος των 600 εκατομμυρίων δολλαρίων τον μήνα. Είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι η ανεξαρτησία του Κουρδιστάν θα υπονομεύσει σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις της Erbil (πρωτεύουσα του KRG) με την Βαγδάτη και τις ΗΠΑ. Eξετάζοντας την οπτική τόσο της Βαγδάτης, όσο και της Ουάσινγκτον σε μια επικείμενη ανεξαρτησία του Κουρδιστάν παρατηρούμε πολλές κοινές επιδιώξεις.  Αρχικά μια τέτοια ενέργεια θα προκαλούσε μεγάλο πλήγμα στην Βαγδάτη, λόγω της απώλειας των εσόδων από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της περιοχής του KRG. H Erbil έχει ήδη διεκδικήσει τον έλεγχο των πετρελαιοπηγών του Κιρκούκ, το οποίο παράγει ένα εκατομμυριο βαρέλια την ημέρα. Επιπροσθέτως είναι πολύ πιθανό πως αν το Κουρδιστάν διασπαστεί από το Ιράκ, θα υπάρξουν πιθανότητες να αυξηθεί δραματικά ο κίνδυνος απόσχισης και για την Μπάσρα, μια επαρχία του Ιράκ, η οποία είναι εξίσου  πλούσια σε κοιτάσματα πετρελαίου. Από την πλευρά τους οι  ΗΠΑ θα βρεθούν σε δυσχερή θέση να αναγνωρίσουν  την ανεξαρτησία του Κουρδιστάν, φοβούμενοι πως με αυτή την ενέργεια θα υπονομευθούν οι σχέσεις τους  με το Ιράκ. Κατά πάσα πιθανότητα, αυτός ο περίπλοκος ιστός που αποτελείται από συμφέροντα και περιορισμούς θα εξασφαλίσει ότι ούτε το επικείμενο δημοψήφισμα θα σταθεροποιήσει τις σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Έρμπιλ.

kurds2

Γεωπολιτικά συμφέροντα και αυτονομία

Όπως και πριν από δέκα χρόνια, οι σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και των Κούρδων χαρακτηρίζονται από ένα μεγάλο βαθμό δυσπιστίας. Η Άγκυρα αντιτίθεται στην κουρδική αυτονομία στο Ιράκ και πολεμά το  PKK, ενώ οι Κούρδοι του Ιράκ φοβούνται μια τουρκική εισβολή και προσπαθούν να ανεχθούν και να εξισορροπήσουν τις προσπάθειες του PKK κατά της Άγκυρας. Το PKK από την πλευρά του, εδώ και καιρό, έχει διεξάγει μια εκστρατεία κατά της εθνικιστικής πολιτικής του Ερντογάν, με κεντρικό χαρακτηριστικό τις βίαιες επιθέσεις τρομοκρατικού χαρακτήρα.

Δεδομένου των υπαρχουσών συνθηκών , η δημιουργία ενός ανεξάρτητου Κουρδιστάν φαντάζει μακρινή. Οι ΗΠΑ, με την σειρά τους,  δεν υποστηρίζουν αυτή την ιδέα πιστεύοντας πως μια τέτοια ενέργεια θα πυροδοτήσει εντάσεις στο εσωτερικό της χώρας, οι οποίες με την σειρά τους θα προκαλέσουν την διάλυση του Κουρδιστάν  αλλά και θα καταστήσουν αναγκαία την στρατιωτική και πολιτική επέμβαση της στην ευρύτερη περιοχή. Οι ΗΠΑ εκφράζουν σημαντικές  ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτητοποιήση του κράτους του Κουρδιστάν, ανησυχίες που σχετίζονται  κυρίως με τους κουρδικούς πληθυσμούς στην Συρία και την Τουρκία. Οι Κούρδοι στην Συρία, την Τουρκία και το Ιράκ έχουν διαφορετικά επίπεδα πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας και οργάνωσης. Οι Κούρδοι του Ιράκ αποτελούν μια διεθνώς αναγνωρισμένη οντότητα σε αντίθεση με τους Κούρδους της Συρίας, οι οποίοι από την μια πλευρά  έχουν δηλώσει την αυτονομία τους  αλλά από την άλλη έχουν αποτύχει να κερδίσουν την διεθνή υποστήριξη για την συγκεκριμένη  διακήρυξη. Έτσι, σχετικά με τους Κούρδους της Συρίας, οι ΗΠΑ επιθυμούν να παραμείνουν στην χώρα έτσι ώστε να μπορούν να είναι αποτελεσματικοί εταίροι της στον αγώνα κατά του ISIS και ενδεχομένως μεσοπρόθεσμα και κατά του καθεστώτος Άσαντ. Επίσης, εκφράζει φόβους σχετικά με την Τουρκία, καθώς ανησυχεί ότι ένα ανεξάρτητο Κουρδιστάν μπορεί  να αποσταθεροποιήσει έναν πολύ σημαντικό σύμμαχο ξεκινώντας μια σύγκρουση ανάμεσα στους Τούρκους και τους Κούρδους εθνικιστές . Τέλος, άλλα εμπόδια προς την πορεία για ένα ανεξάρτητο Κουρδιστάν περιλαμβάνουν την αντίθεση των γειτόνων των Κούρδων, δηλαδή την Τουρκία, το Ιράκ, το Ιράν και τη Συρία για την συγκρότηση αυτού του κράτους καθώς και τους πολιτικούς αντιπάλους των Κούρδων. Αντιπαλότητες που εκφράζονται μέσα από διαφορετικές ιδεολογίες και αντιλήψεις που αντηχουν μέσω του PKK στην Τουρκία και του KDP στο Ιράκ.

Ιρακινό Κουρδιστάν και πολιτική αστάθεια

Ο πρόεδρος του Ιρακινού Κουρδιστάν, Μασούντ Μπαρζάνι, έχει καταφέρει να διατηρήσει την εξουσία του  στον κουρδικό πληθυσμό με έναν ιδιόμορφο τρόπο, καλώντας τον λαό για δημοψήφισμα  σχετικά με την ανεξαρτησία των Κούρδων. Εν μέσω επιδείνωσης μιας πολιτικής και οικονομικής κρίσης, ο Μπαρζάνι αντιμετωπίζει μια όλο και αυξανόμενη απειλή ως προς την νομιμότητα του ως κυβερνήτης της συγκεκριμένης περιοχής. Ήδη κρατά τα σκήπτρα της προεδρίας για πάνω από δέκα χρόνια, μια εξουσία που πλέον έχει μια σαθρή νομική βάση. Εξελέγη για τελευταία φορά το 2009, για να καθαιρεθεί από την θέση αυτή το 2013. Παρόλα αυτά οι ανησυχίες για την ασφάλεια του κουρδικου κράτος, εμπόδισαν να διεξαχθούν εκλογές με κύρια συνέπεια η προεδρία του Μπαρζάνι να συνεχιστεί για άλλα δυο χρόνια και να λήξει τον Αύγουστο, όπου ακόμη και τότε αρνήθηκε να παραιτηθεί.

Η άρνηση του προέδρου να παραιτηθεί αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα και σοβαρότερα εμπόδια για την αδυναμία  επίλυσης της εκτεταμένης  πολιτικής διαμάχης στην περιοχη του Κουρδιστάν. Το 2015 το Gorran, το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στο κουρδικό κοινοβούλιο απάντησε σε αυτό κινητοποιώντας τους υποστηρικτές του κατά του κυβερνώντος δημοκρατικού κόμματος. Το αποτέλεσμα ήταν βίαιες διαδηλώσεις αλλά και αποκλεισμός από την διαδικασία της ψηφοφορίας  μεγάλου αριθμού υπουργών.

Τα οικονομικά  προβλήματα του Κουρδικού κράτους επιδεινώνουν τα ήδη έντονα πολιτικά του ζητήματα. Οι όλο και μειωμένες τιμές του πετρελαίου αναγκάζουν το κράτος να μειώσει δραματικά  τους μισθούς.  Διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις  πραγματοποιούνται όχι μόνο υποκεινούμενες μέσω της αντιπολίτευσης αλλά και έχοντας ως πυρήνα  τις βάσεις του κυβερνώντος κόμματος. Έτσι το δημοψήφισμα αποτελεί ένα από τα εναπομείναντα εργαλεία που διαθέτει ο πρόεδρος Μπαρζάνι,  ώστε να περιορίσει τις εκτεταμένες  πολιτικές διαιρέσεις και διαταραχές, να ενισχύσει σε μεγάλο βαθμό την υποστήριξη του και να κατοχυρώσει την λαική νομιμοποίηση της προεδρίας του.

 

  1. https://www.stratfor.com/analysis/capitalizing-kurds
  2. Turkish Foreign Policy and the Kurdistan Regional Government, Marianna Charountaki, PERCEPTIONS, Winter 2012, Volume XVII, Number 4, pp. 185-208.
  3. Turkey’s Kurdish Path, Soner Cagaptay,  The Washington Institute for Near East Policy, No. 23, March 2015
  4. Turkey-Kurdish regional government relations after the U.S. withdrawal from Iraq: Putting the kurds on the map?, Bill Park, U.S. Army War College Press, March 2014
  5. Kurdistan Regional Government–Turkish energy relations: a complex partnership, Till F. Paasche Howri Mansurbeg, Eurasian Geography and Economics, 2014

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: