Η Αμερική παραιτήθηκε από την ηγεσία της Δύσης

του Dirk Kurbjuweit

Σε μετάφραση του Βασίλη Γαβρόγλου, Ερευνητική Ομάδα S.A.F.I.A. – τομέας Ευρώπης/Ευρωπαϊκής Ένωσης

Σε επιμέλεια της Ειρήνη Χριστοδουλάκη, Συντονίστρια Ερευνητικής Ομάδας S.A.F.I.A. – τομέας Ευρώπης/Ευρωπαϊκής Ένωσης

14/11/2016

 

Μερικές φορές ακόμα και η ιστορία τείνει προς το πάθος. Τον Ιανουάριο του 2017, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ θα ορκιστεί ως ο 45ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, η Αμερικάνικη εποχή θα γιορτάσει τα 100ά γενέθλια της – και την κηδεία της.

Η Δύση σχηματίστηκε στην μοντέρνα της μορφή τον Ιανουάριο του 1917. Στην Ευρώπη είχε ξεσπάσει ο 1ος Παγκόσμιος Πόλεμος, και την ίδια περίοδο στην Ουάσινγκτον, ο πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον είπε στην χώρα του πως ήρθε η ώρα για τους Αμερικάνους να αναλάβουν τις ευθύνες για την «ειρήνη και την δικαιοσύνη». Τον Απρίλιο είπε: «Ο κόσμος πρέπει να γίνει ασφαλής για την δημοκρατία». Κήρυξε πόλεμο στην Γερμανία και έστειλε στρατιώτες στην Ευρώπη για να εξασφαλίσει την νίκη για τις Δυτικές δημοκρατίες – κι έτσι οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν την ηγεσία του Δυτικού κόσμου. Ήταν το αρχικό βήμα για την πολιτική παγκοσμιοποίηση.

Εκατό χρόνια μετά: Ο Τραμπ

Ο Τραμπ, ο οποίος δεν θέλει να έχει καμία σχέση με την παγκοσμιοποίηση: Ο Τραμπ, που μιλά για αμερικάνικο εθνικισμό, απομόνωση, μερική απομάκρυνση από το παγκόσμιο εμπόριο και καμία ευθύνη για τα παγκόσμιο προβλήματα, όπως η κλιματική αλλαγή. Και όλα αυτά, μετά από μία ανώμαλη προεκλογική περίοδο, η οποία διακρίνεται από στοιχεία απέχθειας, ρατσισμού και προκλήσεων.

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι το κεντρικό σημείο του Δυτικού έργου. Μετά τις επαναστάσεις στην Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη του 18ου αιώνα, τα κράτη ξεκίνησαν να εγγυώνται τα ανθρώπινα δικαιώματα για πρώτη φορά. Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν κανονιστικό χαρακτήρα, εξηγεί ο Χάινριχ Όγκουστ όταν επιχειρηματολογεί στο ιστορικό βιβλίο του «History of the West». Και ένας ρατσιστής δεν μπορεί να ενστερνιστεί αυτό το κανονιστικό έργο. Ο Τραμπ δεν έχει καμία αίσθηση αξιοπρέπειας – ούτε για τον εαυτό του ούτε για τους άλλους. Δεν κατέχει τα προσόντα του ηγέτη του Δυτικού κόσμου, επειδή είναι ταυτόχρονα απρόθυμος, αλλά και ανίκανος να συνειδητοποιήσει τον ρόλο αυτό.

Πλέον φοβόμαστε την κενότητα – τον φόβο του κενού. Τι θα απογίνει με την Δύση, την Ευρώπη, την Γερμανία, χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες ως την ηγέτιδα δύναμη; Η Γερμανία είναι παιδί της Δύσης και πιο συγκεκριμένα των Ηνωμένων Πολιτειών, που ήρθε στην ζωή από την αμερικάνικη γενναιοδωρία και τώρα βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτου ανάγκης.  Ο Αμερικάνος πρόεδρος ήταν πάντα και δικός μας πρόεδρος, τουλάχιστον λίγο, και ο Μπαράκ Ομπάμα ήταν άξιος πρόεδρος της Δύσης. Τώρα, όμως, πρέπει να συμφιλιωθούμε με την έλλειψη ηγεσίας της Δύσης.

Πώς ήταν αυτά τα 100 χρόνια; Η ιστορία της σύγχρονης Δύσης μπορεί να ειπωθεί με πολλούς τρόπους: ως ένα ηρωικό παραμύθι, ως μια ιστορία απληστίας, ως μια αποστολή ή ως ένα παραμύθι φόβου. Αυτό το άρθρο αφορά περίπου 100 χρόνια φόβου, και ειδικότερα του φόβου της ελευθερίας μας, μια πεμπτουσία αμερικάνικης παράνοιας που εξαπλώθηκε στην υπόλοιπη δύση. Η λέξη δεν χρησιμοποιείται αρνητικά εδώ: Μιλάμε για τον φόβο ως ένα προπύργιο που μας προστατεύει από τον κίνδυνο. Υπάρχουν καλοί και κακοί φόβοι.

Η κόλλα που κρατάει τις κοινωνίες ενωμένες

Υπό την αιγίδα της αμερικάνικης ηγεσίας, οι ενωμένες δημοκρατίες ήταν αρκετά επιτυχημένες στο να απομονώσουν τα ανταγωνιστικά συστήματα. Νίκησαν την συντηρητική Γερμανική Αυτοκρατορία και την Αυστρο-Ουγγαρία στον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο εξάλειψαν τα φασιστικά καθεστώτα στο Γερμανικό Ράιχ και στην Ιταλία. Κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, έπνιξα τον κομμουνισμό και τους ακολούθους του μέχρι την να καταρρεύσουν.

Στις αρχές του 1990, ο νικητής της ιστορίας ήταν ξεκάθαρος: Η Δύση.

Τι την έκανε τόσο δυνατή; Από την μία, η ίδια της η ελευθερία. Η οικονομία της αγοράς ήταν ξεκάθαρα ανώτερη από τις οικονομικές μορφές που είχαν μεγαλύτερο κρατικό έλεγχο. Στο ελεύθερο παιχνίδι δυνάμεων, η Δύση ανέπτυξε καλύτερα προϊόντα και ισχυρή αφθονία, μαζί με τη δύναμη να νικήσει πολέμους και αγώνες όπλων.

Και ο φόβος της εξάλειψης της ελευθερίας ήταν η δυνατή κόλλα που κρατούσε ενωμένες τις κοινωνίες. Φυσικά υπήρξαν αντιπαραθέσεις, διαδηλώσεις και «μούτρα», και υπήρξαν ορισμένοι που προτιμούσαν το θυμό από τον θάνατο, αλλά ήταν πάντα πιθανό να εγκαθιδρυθεί μια πλειοψηφία για την θεμελιώδη Δυτική ομοφωνία: Θα διατηρήσουμε τις ελευθερίες μας στο εσωτερικά και στο εξωτερικό θα μπορούσαμε, ενδεχομένως, να τις επεκτείνουμε. Αυτή η ιδέα κράτησε επίσης τις χώρες ενωμένες. Κάτω από την αμερικάνικη ηγεσία και κάτω από την αμερικάνικη πυρηνική ασπίδα. Υπήρξαν ισχυρές και ενωμένες ως «Δύση».

Η δεκαετία του 1990 υπήρξε η πιο ευτυχισμένη περίοδος για την Δύση. Ο δημοκρατικός κόσμος είχε εξελιχθεί και ο φόβος για την ελευθερία φάνηκε να διαλύθηκε μια για πάντα. Δεν υπήρχε πια μια μεγάλη δύναμη να προκαλέσει την ελευθερία.

Μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όπου όλα άρχισαν ξανά. Εμπόλεμοι Ισλαμιστές επιτέθηκαν στην πρωτεύουσα της ελευθερίας, την Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσινγκτον. Η τρομοκρατία συνεχίζεται αμείωτα από τότε.

Ο φόβος τώρα επικρατεί περισσότερο από ποτέ, αλλά δεν είναι μόνο ο φόβος της τρομοκρατίας. Και δεν είναι τόσο πολύ ο φόβος της ήττας της δημοκρατίας, όσο ήταν στο παρελθόν, αλλά ο φόβος της ελευθερίας της ίδιας. Αυτή ήταν η μεταβολή που χάραξε το μονοπάτι του Τραμπ για τον Λευκό Οίκο. Οι δύο φόβοι υπήρχαν πάντοτε ταυτόχρονα στις δυτικές κοινωνίες. Η ελευθερία είναι αρεστή και επίφοβη, η ελευθερία υπερασπίζεται και πολεμιέται, διαστέλλεται και συστέλλεται. Είναι απλά ζήτημα ποιός φόβος κυριαρχεί σε μια κοινωνία και  ποιός κίνημα βρίσκεται στην εξουσία.

Μόνοι με τους φόβους τους

Ο φόβος της ελευθερίας μπορεί να λάβει πολλές μορφές. Υπάρχει επίσης ο φόβος της ατομικής ελευθερίας, αλλά είναι συνήθως φόβος της ελευθερίας των άλλων. Ο Γάλλος υπαρξιστής Jean Paul Sartre είχε πει: Η κόλαση είναι οι άλλοι άνθρωποι. Εάν είναι ελεύθεροι, θα μπορούσε να προσθέσει κανείς.

Εάν είναι αρκετά ελεύθεροι να περάσουν τα σύνορα και να κοιτάξουν για νέα μέρη να εγκατασταθούν. Εάν είναι ελεύθεροι να εξάγουν τα αγαθά τους κι έτσι να πολεμήσουν για τα ίσα δικαιώματα, των γυναικών, την ομοφυλόφιλων, των μη-λευκών. Οι λευκοί, ειδικά οι γηραιότεροι λευκοί άντρες, προβάλλονται ως οι άνθρωποι που έκαναν «βασιλιά» τον Τραμπ. Η υποστήριξη που έλαβε από αυτή την ομάδα ήταν εξαιρετικά υψηλή στις εκλογές.

Ήταν αναμφίβολα λάθος να αφήσουμε αυτούς τους άνδρες, και τις γυναίκες που σκέφτονται σαν αυτούς, μόνους μαζί με τους φόβους τους – χωρίς να τους λάβουμε σοβαρά υπόψη. Φόβοι που σιγοκαίουν και γεννούν οργή, ειδικά ενάντια σε αυτούς που κατηγορούνται ότι δεν κάνουν τίποτα για να ανακουφίσουν αυτούς τους φόβους, με άλλα λόγια, ενάντια στο καθεστώς τόσο στη πολιτική όσο και στα μέσα ενημέρωσης. Για πρώτη φορά, το διαδίκτυο τροφοδότησε αυτήν την οργή με μια επανάληψη ειδήσεων, η οποία του επέτρεψε να φτάσει ένα ευρύτερο κοινό και να αυξήσει τις φωνές των φοβισμένων και των θυμωμένων.  Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ τοποθετήθηκε ως ο επικεφαλής του κινήματος αυτού της οργής, βρήκε την υποστήριξη που χρειαζόταν για να γίνει πρόεδρος. Τώρα αναμένεται να περιορίσει τις ελευθερίες, συμπεριλαμβανομένου και του δωρεάν εμπορίου και της μετανάστευσης. Πολλοί Αμερικάνοι, ειδικά τα μέλη των μειονοτήτων, για μια ακόμη φορά φοβούνται για την ελευθερία τους, αλλά αυτήν την φορά η απειλή έρχεται εκ των έσω. Φοβούνται πως θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερη προκατάληψη προς τον πολιτισμό και τους τρόπους ζωής τους υπό την προεδρία του Τραμπ.

Ολόκληρο το δράμα μπορεί να συμπυκνωθεί σε μια πρόταση: Αυτό το οποίο είναι μοναδικό για την Δύση –η ελευθερία – θεωρείται απειλή. Μια κρίση δεν θα μπορούσε να είναι πιο θεμελιώδης από αυτή. Έχει πλησιάσει και ευρωπαϊκές δημοκρατίες, όπου ο φόβος και η οργή διαδίδονται για τους ίδιους λόγους με εκείνους των Ηνωμένων Πολιτειών: μετανάστευση, παγκοσμιοποίηση και ελεύθερο εμπόριο. Αλλά όταν το θέμα έρχεται στο διατλαντικό σύμφωνο ελεύθερου εμπορίου TTIP, οι Αμερικάνοι, τους οποίους φοβούνται οι Ευρωπαίοι, είναι τελικά ακόμη πιο φοβισμένοι από τους Ευρωπαίους. Αλλά ούτε οι Ευρωπαίοι, ούτε οι Αμερικάνοι χρειάζεται να φοβούνται πια: Ο Τραμπ, λογικά, θα βάλει τέλος στο TTIP.

Στην Δυτική Ευρώπη, οι φοβισμένοι και οι οργισμένοι δεν έχουν καταφέρει να προωθήσουν  κάποιον από τους εκπροσώπους τους στα γραφεία του πρωθυπουργού ή του προέδρου, αν και αυτό θα μπορούσε να συμβεί στις αυστριακές  προεδρικές εκλογές στις αρχές Δεκεμβρίου.

Η Αμερική ήταν για πολύ καιρό σημείο αναφοράς της Δύσης. Αλλά εάν ο Τραμπ κυβερνήσει όπως υποσχέθηκε κατά την διάρκεια της εκστρατείας του, η χώρα των ελεύθερων θα παραιτηθεί από τον ρόλο του ηγέτη του ελεύθερου κόσμου. Τότε, θα έρθει η σειρά της Ευρώπης. Η ήπειρος πρέπει να αντισταθεί στον λαϊκισμό, με έναν έξυπνο συνδυασμό λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη τους φόβους και αντιμετωπίζοντας την οργή χωρίς, ωστόσο, να περιορίζει τις ελευθερίες.

Απομακρύνονται ο ένας από τον άλλον

Ήρθε ο καιρός για την Ευρώπη να δώσει περισσότερη προσοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό έχει ήδη ειπωθεί και γραφεί χιλιάδες φορές, αλλά μάλλον το σοκ του Τραμπ θα βοηθήσει να εξασφαλιστεί η ολοκλήρωσή της.

Δυστυχώς, η Ευρώπη βρίσκεται στην χειρότερη κατάσταση εδώ και δεκαετίες. Οι Βρετανοί φεύγουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, μερικώς λόγω του φόβου της ελευθερίας των άλλων, της ελευθερίας να μετακινούνται ελεύθερα στη Μεγάλη Βρετανία. Πολλές κυβερνήσεις αναφέρονται σε διχαστικά αντί ενωτικά ζητήματα. Οι Ευρωπαϊκές χώρες αποκλίνουν μεταξύ τους.

Υπό κάποια έννοια, θα μπορούν να το πράττουν μακροπρόθεσμα. Στα 100 χρόνια, κατά τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η προστάτιδα και ηγέτιδα δύναμη της Δύσης, οι σύμμαχοί της είχαν επαναπαυτεί. Είχαν την πολυτέλεια να ακολουθούν με «μισή καρδιά» την ευρωπαϊκή ιδέα, επειδή οι Αμερικάνοι ήταν πάντα εκεί. Κάθε χώρα διατηρούσε την δική της ειδική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, και όλοι εξαρτιόνταν από τα  όπλα της στην περίπτωση μιας έκτακτης ανάγκης. Τώρα, η Ευρώπη θα πρέπει λογικά να μεριμνήσει για την δική της ασφάλεια – και αυτό σε εποχές ενός Βλάντιμιρ Πούτιν, ενός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ενός Ισλαμικού Κράτους που υπάρχει στην ευρωπαϊκή γειτονιά.

Οι ηγέτες της Δύσης, πλην της Αμερικής, έχουν να αντιμετωπίσουν έργα μνημειώδους σημασίας. Αυτά είναι έργα για την Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ. Εκείνη αντιπροσωπεύει μια ισχυρή χώρα και έχει ένα ισχυρό ηθικό θεμέλιο, όπως έδειξε στην προσφυγική κρίση. Δεν είναι ανάγκη να αποτελέσει έναν Γούντροου Ουίλσον, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει έναν αποφασιστικό ηγέτη της Ευρώπης. Εάν δεν μπορέσει, τότε αυτό σημαίνει πως δεν μπόρεσε να αναγνωρίσει τα χαρακτηριστικά της εποχής.

Μεταφράστηκε από τα Γερμανικά για την Spiegel International από τον Christopher Sultan

Πηγή: http://www.spiegel.de/international/world/trump-election-means-europe-must-now-lead-west-a-1120929.html

Απάντηση