Τα παιδιά του χαλιφάτου

Του Nadim Houry

Σε μετάφραση της Αθηνάς Καντζίδου, Ερευνητική Ομάδα S.A.F.I.A. – τομέας Μέσης Ανατολής,

Σε επιμέλεια της Μαρίας Μπαρέτα, Συντονίστρια Ερευνητικής Ομάδας S.A.F.I.A. – τομέας Μέσης Ανατολής,

22/11/2016

 

Τι να κάνετε για τα γεννημένα υπό το καθεστώς του ISIS παιδιά

Φανταστείτε ότι έχετε γεννηθεί στο αυτοαποκαλούμενο «χαλιφάτο» του Ισλαμικού Κράτους (επίσης γνωστό ως ISIS). Ο πατέρας σας μπορεί να ήταν ένας από τους χιλιάδες ξένους μαχητές που ταξίδεψε στο Ιράκ ή τη Συρία προκειμένου να διεξάγουν τζιχάντ ή απλώς ένας πολίτης εξαναγκασμένος να ζήσει σύμφωνα με τους κανόνες του ISIS. Γνώρισε και παντρεύτηκε τη μητέρα σας, ίσως βιαίως, στη Ράκκα ή τη Μοσούλη. Η μοναδική απόδειξη του γάμου των γονιών σας –εάν βέβαια έγινε κάποιος, ακόμη όμως και της δικής σας γέννησης είναι εκδοθέντα από το ISIS έγγραφα. Τώρα που η εξτρεμιστική ομάδα όμως, έχει χάσει τον έλεγχο της περιοχής όπου ζείτε, θα βρεθείτε χωρίς κανένα επισήμως αναγνωρισμένο έγγραφο ταυτοπροσωπίας. Και για να περιπλέξει κανείς ακόμη περισσότερο τα πράγματα, είναι εξαιρετικά πιθανό ότι ο πατέρας σας είναι νεκρός, κρατείται, ή έχει τοποθετηθεί σε κάποιο άγνωστο στρατιωτικό μέτωπο.

Καθώς οι Δυτικοί και οι συμμαχικές αυτών δυνάμεις προχωρούν προς τα κύρια αστικά κέντρα του ISIS, όλο και περισσότερα παιδιά βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση ή πρόκειται να περιέλθουν. Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα ζητήματα που συνδέονται με περιοχές ελεγχόμενες από το ISIS, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί το ακριβές μέγεθος του προβλήματος. Το Ίδρυμα Quilliam, μια βρετανική ερευνητική οργάνωση επικεντρωμένη στην εξέταση του αντιεξτρεμισμού, κυκλοφόρησε μια έκθεση το Μάρτιο επικαλούμενή έναν υπεύθυνο μυστικών υπηρεσιών, ο οποίος είπε ότι υπήρχαν 31.000 έγκυες γυναίκες που ζουν υπό το ISIS. Εν τω μεταξύ, ένας ιρακινός δημοσιογράφος, ο Ghazwan Hassan al-Jibouri, έγραψε το Μάιο για 300 παιδιά των οποίων την ανατροφή ανέλαβαν μέλη του ISIS, τα οποία δεν έχουν καμία υπηκοότητα και έτσι, ούτε τη δυνατότητα να εγγραφούν σε σχολείο στο Ιράκ. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε μάλιστα σε έρευνα του ιρακινού Υπουργείου Εσωτερικών που υποδηλώνει ότι περίπου το ένα τρίτο των “γυναικών σε ηλικία γάμου” που ζουν σε περιοχές ελεγχόμενες από το ISIS, είχε παντρευτεί μέλη της εξτρεμιστικής αυτής οργάνωσης, πολλοί εκ των οποίων δεν ήταν στην πραγματικότητα από το Ιράκ.

Εάν δεν γίνει τίποτα για να αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, μια νέα ομάδα, αυτή των απάτριδων παιδιών που ζουν στο περιθώριο των ήδη εύθραυστων και κατακερματισμένων κρατών όπως το Ιράκ, η Συρία, η Λιβύη, θα προκύψει.

Η διατήρηση ορθής και επαρκούς πιστοποίησης των γάμων και των γεννήσεων αποτελεί πάντα μια πρόκληση σε περιόδους συγκρούσεων. Και η έλλειψη εγγράφων μπορεί να καταστήσει τέτοιες καθημερινές δραστηριότητες όπως την εγγραφή στο σχολείο ή τη μετακίνηση σχεδόν αδύνατες. Ακόμη χειρότερα, η έλλειψη των πιστοποιητικών γεννήσεως μπορεί να καταστήσει πολύ δύσκολη την απόδειξη ιθαγένειας, και έτσι, ένα παιδί να καταλήξει ανιθαγενές. Παρά το γεγονός ότι η έλλειψη τεκμηρίωσης έχει επηρεάσει πολλά παιδιά γεννημένα κατά τη διάρκεια της πιο πρόσφατης σύγκρουσης στη Συρία και το Ιράκ, ο κίνδυνος της ανιθαγένειας είναι ιδιαίτερα οξύς για τα γεννημένα στις ελεγχόμενες υπό το ISIS περιοχές παιδιά.

Ακτιβιστές από τη Ράκκα και τη Μοσούλη αναφέρουν ότι το ISIS έχει εγκαθιδρύσει ένα σύστημα για την καταγραφή των γάμων και των γεννήσεων, αλλά καμία άλλη αρχή δεν αναγνωρίζει αυτά τα έγγραφα. Και το γεγονός ότι το ISIS έχει διακόψει την ουσιαστική επαφή ανάμεσα στα ελεγχόμενα υπ’ αυτό εδάφη και τον υπόλοιπο κόσμο, έχει καταστήσει σχεδόν αδύνατο για όσους εξακολουθούν να ζουν υπό τον έλεγχό του να καταχωρήσουν το νεογέννητο παιδί τους στους κρατικούς φορείς στο Ιράκ ή τη Συρία. Η απουσία των Ηνωμένων Εθνών ή οποιασδήποτε διεθνούς οργάνωσης αρωγής που να δρα σε περιοχές οι οποίες ελέγχονται από το ISIS σημαίνει επίσης ότι όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, δε θα υπάρχει κανένα επίσημο έγγραφο, όπως πιστοποιητικά ή βιβλιάρια εμβολίων εκδοθέντα από την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR, [που είναι] ο Οργανισμός του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες) -που θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξακρίβωση της ταυτότητας ενός παιδιού.

Οι ιρακινές αρχές ήδη αγωνίζονται με το πώς να χειριστούν το πρόβλημα. Η Βαγδάτη δεν έχει ανακοινώσει την επίσημη πολιτική της, αλλά κάποιος που εργαζόταν [με τις ομάδες παροχής] διεθνούς βοήθειας μας είπε ότι οι ιρακινές οικογένειες που διαφεύγουν από τη  Μοσούλη και την περιοχή της Hawija έχουν τη δυνατότητα να εγγράψουν τα παιδιά τους τα οποία γεννήθηκαν υπό το ISIS στις ιρακινές αρχές, εφόσον η οικογένεια δεν έχει παρουσιάσει ληξιαρχική πράξη γέννησης του ISIS και αντ’ αυτού  έχει απλά δηλώσει απουσία εγγράφων. Το υπάρχον σύστημα εγγραφής στηρίζεται σε γενικές γραμμές και στους δύο γονείς που υποβάλλουν την αίτηση στο όνομα και για λογαριασμό του παιδιού τους. Εάν ο ένας γονέας είναι νεκρός, αγνοείται, ή αλλοδαπός, μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο για τους συγγενείς να καταχωρήσουν το παιδί. Ένας άντρας Γεζίντι είπε στη Human Rights Watch ότι ήταν σε θέση να ανακτήσει τα δύο από τα ανίψια του, που είχαν απαχθεί από το ISIS. Οι γονείς των δύο παιδιών παραμένουν αιχμάλωτοι του ISIS, και ο άνθρωπος αυτός δεν μπόρεσε να αιτήσει στις τοπικές αρχές στο Ιράκ για την έκδοση εγγράφων ταυτοπροσωπίας για τα ανίψια του, επειδή χρειάζονται την ταυτότητα τουλάχιστον ενός εκ των γονέων.

Σε έναν καταυλισμό για εσωτερικά εκτοπισμένους ανθρώπους κοντά στο μέτωπο νοτιοανατολικά της Μοσούλης, τρεις οικογένειες είπαν στους απεσταλμένους του Human Rights Watch ότι οι γεννήσεις των παιδιών τους υπό το καθεστώς του ISIS ήταν εγγεγραμμένες στα τοπικά νοσοκομεία όπου γεννήθηκαν. Οι ιρακινές αρχές που επισκέφθηκαν τον καταυλισμό τους είπαν ότι μόλις η ιρακινή κυβέρνηση ανακτήσει τον έλεγχο των νοσοκομείων, θα γίνει αναζήτηση στα αρχεία του νοσοκομείου και θα καταχωρηθούν τα παιδιά, ακόμα και αν οι γονείς ήταν παντρεμένοι υπό το καθεστώς του ISIS και ως εκ τούτου δεν έχουν δηλωμένο το γάμο τους όπως ορίζει η ιρακινή νομοθεσία. Οι ιρακινές αρχές δεν επεκτάθηκαν για το τι θα συμβεί εάν τα αρχεία του νοσοκομείου καταστραφούν με την οπισθοχώρηση των δυνάμεων του ISIS ή κατά τη διάρκεια της μάχης.

Αν και οι ιρακινές αρχές μπορεί να είναι πρόθυμες για την εγγραφή των παιδιών των οποίων οι ιρακινοί γονείς δεν είναι συνδεδεμένοι  με το ISIS, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το ίδιο ισχύει και για τις οικογένειες στις οποίες ένας ή και οι δύο γονείς υπάρχουν υπόνοιες ότι είναι μέλη του ISIS ή είναι αλλοδαποί. Ακόμη και πριν από την άνοδο του ISIS, το Ιράκ αντιμετώπιζε το πρόβλημα των απάτριδων παιδιών γεννημένων μεταξύ του 2004 και του 2009 για τους αντάρτες και τους μαχητές της Αλ Κάιντα που είχαν συρρεύσει στο Ιράκ για να πολεμήσουν τους Αμερικανούς. Οι αρχές ήταν διστακτικές στην αναγνώριση αυτών των παιδιών ή στην επέκταση σ’ αυτά της έκδοσης επίσημων εγγράφων ταυτοπροσωπίας ή υπηκοότητας.

Όμως, το τι έχει συμβεί σε αυτά τα παιδιά μιλάει από μόνο του. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία που δόθηκαν από την ιρακινή κοινοβουλευτική Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στα μέσα ενημέρωσης το 2013, υπήρχαν περισσότερες από 520 περιπτώσεις απάτριδων παιδιών γεννημένων από τέτοιους μαχητές, πολλοί από τους οποίους ήταν από άλλες αραβικές χώρες. Ο πραγματικός αριθμός, εκτιμούμενος από τοπικές ομάδες κατά το χρόνο εκείνο, ήταν υψηλότερος∙ υπήρχαν υποψίες ότι πολλές οικογένειες έκρυβαν την ύπαρξη τέτοιων παιδιών για λόγους ασφάλειας και υπό το φόβο του κοινωνικού στίγματος.

Ο αριθμός των αλλοδαπών στο Ιράκ και τη Συρία έχει σημειώσει μόνο ανοδική πορεία κατά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, και αυτό θα περιπλέξει το κίνδυνο ανιθαγένειας για τα παιδιά. Όσο ζούσαν υπό το ISIS, λίγοι ξένοι γονείς θα είχαν έλθει σε επαφή με τις προξενικές τους αρχές για να τις ενημερώσουν σχετικά με τη γέννηση τυχόν παιδιών. Τους τελευταίους μήνες, ένας αριθμός αλλοδαπών γονέων, κυρίως μητέρες με παιδιά που γεννήθηκαν υπό το καθεστώς του ISIS, έχουν εγκαταλείψει τα εδάφη του ISIS και πλησίασαν τις προξενικές αρχές ή την πρεσβεία τους με την ελπίδα της επιστροφής στη χώρα τους. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους που έδωσαν συνέντευξη στη Human Rights Watch, οι πρεσβείες προβαίνουν σε επέκταση των εγγράφων ταυτοπροσωπίας σε αυτά τα παιδιά μόλις αποδειχθεί η καταγωγή.

Η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη για τα παιδιά των οποίων οι μητέρες είναι από χώρες, όπως η Συρία και η Λιβύη, με μακροχρόνιους νόμους που προωθούν τις διακρίσεις και που αρνούνται στις γυναίκες το δικαίωμα να δώσουν την ιθαγένειά τους στα παιδιά τους ή που τους το επιτρέπουν αλλά μόνο σε πολύ περιορισμένες περιπτώσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ιθαγένεια δίδεται συνήθως από τον πατέρα. Έτσι, τα παιδιά των ξένων μαχητών που παντρεύτηκαν ντόπιες γυναίκες θα δικαιούνται μόνο της ιθαγένειας των πατέρων τους, έστω κι αν πολλοί απ’ αυτούς τους μαχητές είναι πιθανό να καταλήξουν νεκροί, κρατούμενοι, ή κρυμμένοι.

Παρά το γεγονός ότι ιρακινές γυναίκες μπορούν χορηγήσουν την υπηκοότητα στα παιδιά τους, η μητέρα χρειάζεται ακόμη να παράσχει επίσημα έγγραφα για την επαλήθευση της ταυτότητας του πατέρα. Η εμπειρία της τελευταίας δεκαετίας με τα παιδιά των υπόπτων μαχητών της Αλ Κάιντα δείχνει ότι οι ιρακινές αρχές μπορούν να δυσκολέψουν τα πράγματα. Επιπλέον, οι ιρακινές γυναίκες, των οποίων τα παιδιά έχουν γεννηθεί εκτός του Ιράκ, όπως οι ιρακινές γυναίκες που ζουν σε περιοχές που ελέγχονται από το ISIS στη Συρία, αντιμετωπίζουν περιορισμούς τη δυνατότητα απονομής ιθαγένειας.

Η πρόκληση δεν περιορίζεται στη Συρία και το Ιράκ. Ένας δημοσιογράφος είπε στη Human Rights Watch ότι συνάντησε περίπου δέκα παιδιά αγωνιστών του ISIS, μερικά εκ των οποίων ήταν Τυνήσιοι, κρατούμενα σε λυβικό κέντρο κράτησης στην Τρίπολη. Οι επιφορτισμένες με το κέντρο κράτησης λιβυκές τοπικές αρχές του είπαν ότι ήθελαν να στείλουν τα παιδιά στην Τυνησία, αλλά ότι οι αρχές της Τυνησίας δεν είχαν το αρχείο των παιδιών αυτών. Και έτσι τα δέκα παιδιά παρέμειναν υπό κράτηση, ενόσω οι Τυνήσιοι συγγενείς προσπάθησαν να τα καταχωρήσουν με κάποιο τρόπο ως Τυνήσιους και να αποκτήσουν τα έγγραφα με τα οποία θα άφηναν τη Λιβύη και θα επανενώνονταν με τις οικογένειές τους στην Τυνησία.

Η καθεστώς της ανιθαγένειας οδηγεί σε διακρίσεις και έλλειψη πρόσβασης στην εκπαίδευση, τη στέγαση, την υγειονομική περίθαλψη και την απασχόληση. Οξύνει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα άτομα που είναι ήδη πιθανό να ανήκουν σε κοινωνικά ευάλωτες ομάδες. Μια έκθεση του 2015 από την Ύπατη Αρμοστεία διαπίστωσε ότι τα ανιθαγενή παιδιά σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές μοιράζονται συναισθήματα απογοήτευσης και απελπισίας – ένα  επικίνδυνο μείγμα που μπορεί να θέσει τις βάσεις για τη μελλοντική ριζοσπαστικοποίησή τους.

Η διαφαινόμενη καταστροφή πρέπει να παρακινήσει γρήγορη δράση. Η Συρία και η Λιβύη θα πρέπει να τροποποιήσουν την περί ιθαγένειας νομοθεσία τους ή να θεσπίσουν μέτρα που θα επιτρέψουν στα παιδιά την απόκτηση υπηκόοτητας από τη μητέρα τους. Οι χώρες αυτές, καθώς και το Ιράκ, θα πρέπει επίσης να δημιουργήσουν διαδικασίες έκδοσης εγγράφων ταυτοπροσωπίας για τα παιδιά αυτά.

Στον καθορισμό του εάν πρέπει να αναγνωρίζονται εκδοθέντα από το ISIS έγγραφα ή όχι, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην εξασφάλιση των καλύτερων συμφερόντων του παιδιού. Για τις περιπτώσεις που αφορούν ένα ή δύο αλλοδαπούς γονείς, οι χώρες θα πρέπει να συνεργαστούν για να διευκολύνουν τον προσδιορισμό της συγγένειας, να χορηγήσουν υπηκοότητα και ενδεχομένως, να επαναπατρίσουν αυτά τα παιδιά στις χώρες των γονέων τους. Αυτοί οι μηχανισμοί συντονισμού θα πρέπει να καθορίσουν τον τρόπο χρήσης των προσωρινών ταξιδιωτικών εγγράφων, καθώς και τον έλεγχο DNA σε ορισμένες περιπτώσεις.

Για εκείνα τα παιδιά που γεννήθηκαν στο Ιράκ και τη Συρία, που θα ήταν ανιθαγενή, οι αρχές θα πρέπει να τους χορηγήσουν ιθαγένεια, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Για να προβούμε σε αυτές τις ενέργειες, όπως και στην αντιμετώπιση πολλών από τα ζητήματα που θα αφήσει ως κληρονομιά το ISIS, θα χρειαστεί χρόνος. Αλλά δεν θα πρέπει τα παιδιά να πληρώνουν για τις επιλογές των γονέων τους.

Πηγή : https://www.foreignaffairs.com/articles/levant/2016-11-22/children-caliphate

 

 

 

 

Απάντηση