Η στρατηγική της Gazprom σε αδιέξοδο

του Mikhail  Krutikhin

Σε μετάφραση της Χριστίνα Παπαποστόλου, Ερευνητική Ομάδα S.A.F.I.A.

Σε επιμέλεια του Καριοφύλλη Κέντσου-Δρακάκη, Συντονιστή Ερευνητικής Ομάδας S.A.F.I.A. – τομέας Ρωσίας

6/12/2016

 

Αναλυτές του ρωσικού πετρελαίου και αερίου – ενθαρρυμένοι από τον Υπουργό Ενέργειας – προσπαθούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας και ΕΕ κινούνται ολοταχώς. Στη Μόσχα, σε συνέδρια και σεμινάρια, περηφανεύονται για τις υποτιθέμενες επιτυχίες των Ρώσων διαπραγματευτών, που λέγεται ότι είναι ικανοί να πείσουν τους Ευρωπαίους συνομιλητές τους στην ΕΕ, για την ανακριβή ερμηνεία στα σημεία-κλειδιά του Τρίτου Πακέτου Ενέργειας, του νομοθετικού πλαισίου για την αντιμετώπιση μονοπωλίων και την προώθηση του ανταγωνισμού στην Ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.

Το πρόβλημα έγκειται στο ότι αυτές οι επιτυχίες δεν έχουν σχέση με την πραγματική λήψη αποφάσεων στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή άλλων θεσμικών οργάνων, όπου οι διαπραγματευτές δύνανται να καταλήξουν σε αποφάσεις, παρά να διαφωνούν πάνω σε μικρότερης σημασίας ελαττώματα: σήμερα, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας-Ε.Ε.  για την ενέργεια δεν προχωρούν πέρα από την επικοινωνία σε επίπεδο ειδικών , με αποτέλεσμα να είναι άνευ σημασίας. Για αρκετά χρόνια, και οι Ευρωπαίοι και οι Ρώσοι αξιωματούχοι έκαναν δηλώσεις κυρίως για την επανέναρξη διαλόγου σε υψηλό επίπεδο και όχι για την επιτυχή έκβαση της διαπραγματευτικής διαδικασίας.

Το κύριο εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας και Ε.Ε. είναι η σύγκρουση μεταξύ των αντιλήψεων τους σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια. Η Ρωσία αξιώνει ότι η μεγαλύτερη απειλή στην Ευρωπαϊκή ενέργεια είναι η αναξιοπιστία της Ουκρανίας ως διαμετακομιστή αερίου, ενώ ταυτόχρονα στις Βρυξέλλες πιστεύουν η κατασκευή νέων ρωσικών αγωγών παρακάμπτοντας την Ουκρανία, δε θα αλλάξει τίποτα στη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας στην Ε.Ε.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επισημαίνει ότι η Ουκρανία ποτέ δεν παραβίασε τις υποχρεώσεις διαμετακόμισης του αερίου, ενώ αντίθετα, η Ρωσία έκλεισε την παροχή μερικές από τις πιο κρύες ημέρες το 2006 και το 2009, ενώ επίσης μείωσε απότομα τον όγκο εξαγωγών στην Ευρώπη το 2014, κάθε φορά για πολιτικούς λόγους. Στις Βρυξέλλες πιστεύουν ότι η πραγματική απειλή στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν είναι η Ουκρανία αλλά μάλλον η αδυναμία πρόβλεψης των κινήσεων της Ρωσικής ηγεσίας. Κατ’ αυτό τον τρόπο, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι διατεθειμένη να υφίσταται επιπλέον έξοδα και να λάβει αποφασιστικά μέτρα προκειμένου να μειώσει την εξάρτηση των ευρωπαϊκών κρατών – μελών  από το εμπόρευμα αερίου της Gazprom.

Ως αποτέλεσμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει και άλλους τρόπους εξασφάλισης της ενέργειάς της. Η κατασκευή του Νοτίου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου έχει ήδη ξεκινήσει προκειμένου να φέρνει αέριο μέσω Τουρκίας από νέες πηγές, συμπεριλαμβανομένου του Αζερμπαϊτζάν. Μελλοντικά, το αέριο θα εισάγεται μέσω αυτού το Διαδρόμου από το Ιράν, το Ιρακινό Κουρδιστάν και πιθανόν το Τουρκμενιστάν. Οι ευρωπαϊκοί ρυθμιστικοί φορείς έχουν επίσης εγκρίνει ψήφισμα προκειμένου να υποστηρίξουν νέους δρόμους διανομής αερίου μέσω της Μεσογείου, καθώς και να αναπτύξουν ένα δίκτυο σταθμών υγροποίησης φυσικού αερίου. Επιπλέον, έχουν συνδεθεί αγωγοί κατά μήκος των εθνικών συνόρων, προκειμένου το αέριο να μπορεί να μεταφερθεί από τη μία χώρα στην άλλη αν η Μόσχα αποφασίσει να διακόψει ξανά τη διανομή.

Το επόμενο βήμα, το οποίο θα προχωρήσει πέρα από πεδίο εφαρμογής του Τρίτου Πακέτου Ενέργειας, είναι η εγκατάσταση μιας Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης η οποία θα θεσπίζει τα πρότυπα για την πώληση αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και θα παρέχει ένα σύστημα που θα συντονίζει τις δράσεις σε περίπτωση κρίσης στην παροχή φυσικού αερίου . Μερικοί εμπειρογνώμονες έχουν ξεκινήσει να μιλάνε για μια νέα ευρωπαϊκή αγορά στην οποία η Ε.Ε. θα μπορούσε να ενοποιήσει τα δίκτυα μεταφοράς του αερίου της και να δημιουργήσει ένα ενιαίο και ξεκάθαρο σύστημα δασμών για το εισαγόμενο αέριο, εφαρμοζόμενο στο σημείο εισόδου στο δίκτυο μεταφοράς και το οποίο θα υπολογίζεται ανεξάρτητα από τις συμφωνίες προμηθευτή και εμπόρου. Τέτοιες ιδέες αναπτύσσονται όλο και περισσότερο στην Ευρώπη, αλλά συναντούν αντίδραση στη Ρωσία.

Στα επόμενα χρόνια, η αγορά αερίου θα είναι όλο και περισσότερο διαμορφωμένη από το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), το οποίο θα είναι αντικείμενο συναλλαγής σαν κοινό αγαθό σε ολόκληρο τον κόσμο, χωρίς τα συμβόλαια να δεσμεύονται από τη διαθεσιμότητα των μεγάλης απόστασης αγωγών . Η διάθεση του LNG θα ξεπεράσει τη ζήτηση του μέχρι το 2022-2024, στο σημείο όπου νέες μελέτες για LNG θα εμφανιστούν και νέα δεξαμενόπλοια για LNG  θα ξεπεράσουν ποσοτικά τους αγωγούς.

Η Ευρώπη είναι καλά προετοιμασμένη να αντικαταστήσει το αέριο των αγωγών με LNG: ήδη υπάρχοντες σταθμοί αυτή τη στιγμή λειτουργούν σε ποσοστό λιγότερο από το 20% των δυνατοτήτων τους. Υπάρχουν εμπόδια στη μεγιστοποίηση της δυνατότητας, που περιλαμβάνουν την ανομοιογενή κατανομή των τερματικών σταθμών σε ολόκληρη την ήπειρο και την έλλειψη διασυνοριακών συνδέσμων μεταξύ των κρατικών δικτύων μεταφοράς αερίου. Και τα δύο αυτά προβλήματα πρόκειται να επιλυθούν σταδιακά, σε σημείο όπου ο ανταγωνισμός του αερίου που διακινείται μέσω αγωγών θα βασίζεται στο κόστος. Η Gazprom, η οποία απώλεσε την ευκαιρία με το LNG, έχει ήδη αναγκαστεί να βασίζεται στην πρακτική του dumping στις τιμές, προκειμένου να διατηρήσει τη θέση της στην Ευρώπη, καθότι είναι ασαφές για πόσο καιρό το ρωσικό μονοπώλιο θα μπορεί να αντέξει οικονομικά να πουλάει αέριο με ζημιά.

Η Gazprom αποφάσισε να υιοθετήσει τη συνήθη πρακτική της προκειμένου να αποφύγει την επίθεση του LNG, με το να στείλει ομιλητές σε διεθνή συνέδρια ώστε να υποστηρίξουν ότι το φυσικό αέριο των ΗΠΑ υποχωρεί στον πόλεμο τιμών με το ρωσικό αέριο στην Ευρώπη. Υπάρχουν δύο προβλήματα σε αυτή τη θέση: τα μαθηματικά που χρησιμοποιούν για να υπολογίσουν το αρχικό κόστος του αερίου είναι εκτός πραγματικότητας και ότι οι προμηθευτές εκτός ΗΠΑ παραμελούνται. Ακόμα και αν χρησιμοποιείται αέριο από τη Βόρειο Αμερική κυρίως σε άλλες αγορές, όπως η Βραζιλία και η Ιαπωνία, οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής θα προσπαθήσουν να πουλήσουν στην Ευρώπη τις πλεονάζουσες ποσότητες φυσικού αερίου. Έτσι η Ευρώπη είναι πιθανόν να πλημμυρίσει με φθηνό φυσικό αέριο τα επόμενα χρόνια. Στην Ευρώπη, όπως και στον υπόλοιπο κόσμο, η στρατηγική της Gazprom βρίσκεται σε αδιέξοδη κατάσταση.

 

Original post: http://carnegie.ru/commentary/?fa=66353

 

Απάντηση