Όλια Περτσεμλίδη, Ερευνητική Ομάδα S.A.F.I.A – Τομέας Μέσης Ανατολής

 

Σε μελέτες που έχουν γίνει κατά καιρούς, το Ισλαμικό κράτος(ISIS) παρουσιάζεται ως μία οργάνωση η οποία κατευθύνεται από ισχυρές θρησκευτικές και πολιτικές ιδέες.  Η συγκεκριμένη ανάλυση εξετάζει τον ρόλο που παίζουν τα ΜΜΕ και κυρίως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο σχεδιασμό της στρατηγικής του. Παρακάτω αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο η συγκεκριμένη εξτρεμιστική οργάνωση μεταδίδει το μήνυμα της -με τη χρήση περιοδικών, μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και διαδικτυακών φόρουμ- και κατ’ επέκταση την ιδεολογία της καθορίζοντας, παράλληλα, και τη σημασία αυτής.

Πυλώνες της προπαγάνδας του Ισλαμικού Κράτους είναι εκδοτικοί οργανισμοί, όπως το AlHayat Μedia Center, το οποίο είναι υπεύθυνο για την έκδοση διαδικτυακών περιοδικών και εφημερίδων σε γλώσσες διάφορων των Αραβικών, όπως τα Αγγλικά. Ενώ το AlI’tisam και το AlFurqanαποτελούν τα επίσημα κανάλια του ISIS.

Το AlHayat προσφέρει την πιο πλούσια και επιμελημένη προπαγάνδα σε ξένες γλώσσες. Aυτό περιλαμβάνει μία εφημερίδα με τοόνομα IslamicStateNew ή αλλιώς ISN, όπως επίσης ένα μικρό περιοδικό ονόματει Islamic State Report ή ISR. Και οι δύο πηγές προσφέρουν ενημέρωση για την πορεία του ISIS και τα σημαντικότερα γεγονότα που συμβαίνουν στη Συρία και το Ιράκ. Επίσης, το Al Hayat άρχισε να εκδίδει ένα πιο εκτενές περιοδικό με τοόνομα Dabiq τον Ιούλιο του 2014 [1].

Το Dabiq είναι ένα διαδικτυακό περιοδικό, το οποίο δημιούργησε το Ισλαμικό κράτος με στόχο τη στρατολόγηση νέων μελών, αλλά και την εξάπλωση των ιδεών της ομάδας. Το όνομα του προέρχεται από την περιοχή Dabiq της Βόρειας Συρίαςόπου πιστεύεται ότι είναι η περιοχή που θα έρθουν αντιμέτωποι οι πιστοί του Ισλάμ με τους απίστους.

Tο πρώτο τεύχος  δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2014, αλλά μία νέα έκδοση του δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2016 με το όνομα της Ρώμης γραμμένο στα Αραβικά[2]. Αναλυτές πιστεύουν ότι αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στο ότι ο τουρκικός στρατός και οι Σύριοι επαναστάτες έδιωξαν τον Οκτώβριο του 2016 το ISIS από την περιοχή Dabiq· γι’αυτό τον λόγο άλλαξαν τον τίτλο και προχώρησαν στην νέα έκδοση. Λέγεται πως ο τίτλος μπορεί να οφείλεται σε μία προφητεία για την καταστροφή της Ρώμης από τους Μουσουλμάνους. Oι στόχοι του συγκεκριμένου περιοδικού είναι κατά βάση η «αναζήτηση της αλήθειας», ο ιερός πόλεμος, ημετανάστευση και τέλος η διασφάλιση της κοινότητας. Κάθε τεύχος του Dabiq περιλαμβάνει μία φράση που αποδίδεται στον  AbuMusabal-Zarqawi: «Η σπίθα έχει ανάψει εδώ στο Ιράκ  και η φλόγα της θα συνεχίσει να εντείνεται  με την συγκατάθεση του Allah – μέχρι να καούν τα στρατεύματα των σταυροφόρων στο Dabiq»[3].

To συγκεκριμένο περιοδικό είχε ως βασικό στόχο να ενισχύσει τη θρησκευτική νομιμότητα του Ισλαμικού Κράτους και του αυτοαποκαλούμενου «χαλιφάτου» και να οδηγήσει τους Μουσουλμάνουςνα ζήσουν εκεί. Το περιοδικό απευθυνόμενο προς τους υποψηφίους μαχητές του ISIS τους λέει: «..να έχετε στο μυαλό σας ότι το χαλιφάτο είναι ένα κράτος του οποίου οι κάτοικοι είναι ανθρώπινα όντα και όχι αλάθητοι άγγελοι. Μπορεί να δείτε πράγματα που χρειάζονται βελτίωση, λάθη που χρειάζονται να διορθωθούν».

Οι τρομοκράτες του Ισλαμικού Κράτους φέρονται να μη ντρέπονται για τα ειδεχθή εγκλήματα που πραγματοποιούν. Το παραπάνω αποδεικνύεται αν κάποιος παρατηρήσει τις εικόνες που συνοδεύουν τα άρθρα του εν λόγω περιοδικού. Παρατηρούμε ότι όλες οι φωτογραφίες που απεικονίζουν κάποια εκτέλεση ή γενικότερα οποιαδήποτε τρομοκρατική ενέργεια, δείχνουν τους δρώντες της συγκεκριμένης ενέργειας να δείχνουν τον ουρανό, παραπέμποντας στην πίστη τους στον Allah.

Τα μέλη του ISIS χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πιο συγκεκριμένα το Twitter με απώτερο σκοπό να στρατολογήσουν στρατιώτες [4] όπως και να βρουν συζύγους. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να αναφέρουμε ότι το Ισλαμικό κράτος κάνει μια ανορθολογική χρήση της τεχνολογίας. Όταν αυτοανακηρύχθηκε το βασικό εργαλείο επέκτασης της επιρροής του ήταν η σκληρή ισχύς του, αλλά καθώς επιχειρούσε να εγκαθιδρύσει τηναξιοπιστία και τη νομιμότητα του παρουσίασε μία μεγάλη επιδεξιότητα στη διαχείριση της προπαγάνδας χρησιμοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να επανδρώσει την εξτρεμιστική ομάδα του με μαχητές και να καταφέρει να εκφοβίσει τους εχθρούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελείη περίπτωση μίας διαφήμισης που παραπέμπει  τον επισκέπτη σε ένα βίντεο που αναπαράγει την εκτέλεση ενός άντρα  και τελειώνει δίνοντας οδηγίες για το πώς να παρακολουθήσεις το συγκεκριμένο video μέσω προγράμματος  VLC[5].

Παρατηρούμε ότι το Ισλαμικό Κράτος, όπως και άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις, χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικήςδικτύωσης με στόχο τη διαμόρφωση της  στρατηγικής  επικοινωνία τους[6]. Η προπαγάνδα  που πραγματοποιεί το ISIS περιλαμβάνει βίντεο και εικόνες που παρουσιάζουν την ομάδα σαν μια εναλλακτική επιλογή από το δυτικό πρότυπο ζωής. Το σλόγκαν του «Baqiyah wa-Tatamaddad»(remaining and expanding) παρουσιάζει την φονταμεταλιστική ομάδα με μοναδικό στόχο την επιτυχία. Τα μέσα δείχνουν το Ισλαμικό κράτος να μοιράζει  τροφή και να παρέχει υπηρεσίες στον πληθυσμό της Συρίας και του Ιράκ με απώτερο στόχο να δείξει την άλλη πλευρά του νομίσματος, αυτή της βοήθεια και της αλληλεγγύης. Τα μέσα παρουσίαζουν την οργάνωση σαν τους δημιουργούς ενός νέου κράτους, στο οποίο όλοι οι Μουσουλμάνοι, γυναίκες και άντρες, έχουν καθήκον να ταξιδέψουν. Περιγράφουν το χαλιφάτο σαν το ιδανικό κράτος όπου όλοι οι Μουσουλμάνοι θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν πλουσιοπάροχα. Τονίζει ότι έγκειται στο καθήκον των Μουσουλμάνων αντρών και γυναικών στην Ευρώπη να ταξιδέψουν εκεί και να επιβεβαιώσουν ότι όλοι οι ξένοι είναι καλοδεχούμενοι με την προυπόθεση, όμως, ότι είναι Σουνίτες Μουσουλμάνοι. Παρόλα αυτά η στρατηγική προπαγάνδας αποκρύπτει την πραγματικότητα, ότι δηλαδή η πλειοψηφία του πληθυσμού της Συρίας και του Ιράκ είναι αρνητικά διακείμενοι προς το ISIS, όπως και η  πλειοψηφία των Μουσουλμάνων ανά τον κόσμο.

Είναι πολύ σημαντικό να σημειωθεί ότι από τον Φεβρουάριο του 2010, 95,000 στοιχεία με τρομοκρατικό περιεχόμενο χουν «κατέβει» από το Διαδίκτυο. Παρόλα αυτά η προπαγάνδα των τρομοκρατικών οργανώσεων συνεχίζει να διασπείρεται ανά τον κόσμο ακόμα και αν τα επίσημα κανάλια τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σταματούν να υφίστανται. Η διασπορά αυτή γίνεται μέσα από τους υποστηρικτές τους, οι οποίοι  συνεχίζουν μέσω Facebook, Twitter, Instagram, YouTube να διαδίδουν την ιδεολογία του.

Το Twitter, όπως και το Instagram, θεωρείται για το Ισλαμικό Κράτος ο βασικός τρόπος προώθησης της προπαγάνδας του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το παραπάνω γεγονός δεν αποτελεί έκπληξη καθώς οι περισσότερες εξτρεμιστικές οργανώσεις τείνουν να το χρησιμοποιούν ευρέως[7]. Βέβαια είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις[8] ώστε να κατεβάσουν τους λογαριασμούς, καθώς με το που γίνεται αυτό, χιλιάδες υποστηρικτές θα αναπαράγουν αυτό το περιεχόμενο μέσω όλων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης[9]. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του βίντεο «Flames of War», το οποίο αμέσως μόλις κατέβηκε από το Youtube λόγω περιεχομένου, αναδημοσιεύτηκε από χιλιάδες ανθρώπους σε όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δημιουργήθηκαν νέες σελίδες, δημοσιεύτηκε μέσω Twitter και ανέβηκε ξανά στο Υoutube μέσω πολλών άλλων χρηστών καναλιών. Μία μόνο – τυχαία επιλεγμένη – σελίδα κατέγραψε 18,034 επισκέψεις μέσα σε 7 ώρες στις 18 Σεπτεμβρίου[10].

Αποδεικνύεται, με αυτό τον τρόπο, ο ρυθμός και το εύρος με το οποίο γίνεται η εξάπλωσητου Ισλαμικού κράτους. Οι διαχειριστές των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έκαναν δύο μέρες για να αντιληφθούν το μέγεθος της κατάστασης[11]. Οι αναρτήσεις περιλαμβάνουν εικόνες, φωτογραφίες και βίντεο, τα οποία παρουσιάζουν την πρόοδο του ISIS σε Ιράκ και Συρία. Σε μερικές περιπτώσεις, οι αναρτήσεις περιλαμβάνουν και καρτούν. Μία συχνή τακτική για την εξάπλωση της προπαγάνδας του ISIS στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι η χρήση των «TwitterBombs», τα οποία στοχοποιούν τα πιο διαδεδομένα hashtag της εβδομάδας και τα χρησιμοποιούν ώστε να αποκτήσουν τα μηνύματά τους περισσότερους δέκτες. Οι περισσότερες σελίδες οι οποίες ελέγχονται ή σχετίζονται με το Ισλαμικό Κράτος τείνουν να «ακολουθούν» η μία την άλλη, έτσι ώστε να αυξάνεται ο αριθμός των tweet και συνακόλουθα των αναγνώσεών τους [12].

Όταν δεν χρησιμοποιείται η μέθοδος «twitterbombing» ή η παρέμβασή τους σε άλλες συζητήσεις, χρησιμοποιούν hashtag με μορφή πρότασης όπως «#Baghdad_is_liberated»και «#Iraq_is_liberated». Στις 20 Ιουνίου 2014, ο ISIS ξεκίνησε μια καμπάνια στο Twitter, ζητώντας από τους υποστηρικτές τους να φωτογραφηθούν κρατώντας την σημαία του ISIS με το hashtag-στην αραβικά-«#theFridayofsupportingISIS»[13]. Πολλές φορές, χιλιάδες υποστηρικτές του ISIS συντονίζονται και ταυτόχρονα αναρτούν πολλά tweets χρησιμοποιώντας το ίδιο hashtag, επαναλαμβάνοντάς το πολλές φορές μέσα στην ημέρα, ώστε να δημιουργήσουν μεγαλύτερη δυναμικότητα στις αναρτήσεις τους από αυτή που θα αντιστοιχούσε στον πραγματικό τους αριθμό.

Μέχρι και τις 13 Ιουνίου 2014, η σελίδα AlI’tisam αποτελούσε την σημαντικότερη σελίδα του ISIS στο Twitter. Τη στιγμή που η σελίδα καταργήθηκε, οι ακόλουθοι της αριθμούσαν σε 50 χιλιάδες, οι περισσότεροι των οποίων συνέχισαν να αναμεταδίδουν την προπαγάνδα του ISIS σε άλλα κανάλια. Παρά τη μικρή επίπτωση που είχε η κατάργηση της σελίδας αυτής, «ενας υποστηρικτής του Ισλαμικού Κράτους εξοργίστηκε με την κατάργηση λογαριασμών το 2014 αρκετά, ώστε να απειλήσει με θανατηφόρα αντίποινα τους εργαζόμενους του Twitter»[14].

Τι και αν ιστοσελίδες, όπως το Twitter, επιδίδονται σε ένα ‘κυνήγι΄ λογαριασμών συνδεδεμένων με τον ISIS, αυτό χρησιμοποιεί λιγότερα γνωστά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Quitter και τοDiaspora, ώστε να διαδώσει την προπαγάνδα του [15]. Ένας άλλος τρόπος που προσπάθησε ο ISIS  να δημιουργήσει μαζικά tweets είναι μέσω της εφαρμογής «DawnofGoodTidings» για υπολογιστές και λογισμικά Android, η οποία έγινε διαθέσιμη στο κοινό τον Απρίλιο του 2014 και καταργήθηκε από το ηλεκτρονικό κατάστημα GooglePlay τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς. Εκτός από τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση στις φωτογραφίες, ηλεκτρονικό υλικό, στοιχεία σύνδεσης Wi-Fi και άλλες προσωπικές πληροφορίες του χρήστη, ο ISIS μέσω της εφαρμογής μπορούσε να αναρτά tweets χωρίς την επίγνωση του χρήστη στο προσωπικό του λογαριασμό. Αυτό επέτρεψε στους δημιουργούς της εφαρμογής να αναρτούν δημοσιεύσεις κατά βούληση στην βάση χρηστών της εφαρμογής. Το βασικό χαρακτηριστικό της επιτυχίας αυτής της εφαρμογής όμως έγκειται στην ικανότητά του να επιλέγει μία μικρή μερίδα των κατόχων αυτών των εφαρμογών τυχαία ώστε να αναρτά το επιθυμητό υλικό, παρακάμπτοντας τις αυτόματες ρυθμίσεις του twitter για κατάργηση λογαριασμών λόγω «spam»[16].

Συμπερασματικά, η στρατηγική επικοινωνίας του ISIS είναι μία καλά σχεδιασμένη στρατηγική που επιτρέπει στο Ισλαμικό κράτος μέσω της χρήσης προηγμένων μέσων επικοινωνίας να έχει μία ισχυρή παρουσία σε όλες τις πτυχές της ζωής μας, ενώ παράλληλα αποκτά μεγαλύτερη επιρροή.

Παραπομπές:

(1) Ryan, M. (Αύγουστος 2014). Ηot issue: Dabiq: what Islamic State’s new magazine tells us about their strategic direction, recruitment patterns and guerrilla doctrine. The Jamestown Foundation. Διαθέσιμοσε: http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=42702&no_cache=1#.VRhT n_nF98E(Ανακτήθηκε 9 Μαρτίου, 2017).

(2) Gambhir, H. (Νοέμβριος 2015). Dabiq: the strategic messaging of the Islamic State. Institute for the study of war. Διαθέσιμοσε: http://understandingwar.org/backgrounder/dabiq-strategic-messaging-islamic-state-0

(Ανακτήθηκε 6 Μαρτίου, 2017).

(3) Altman, Α. (Σεπτέμβριος 2014). Why Terrorists Love Twitter. Time.com. Διαθέσιμο σε: http://time.com/3319278/isis-isil-twitter/ (Ανακτήθηκε 7 Μαρτίου, 2017).

(4) Spencer, R. (Οκτώβριος 2014). Thousands of Yazidi women sold as sex slaves ‘for theological reasons’, says Isil. The Daily Telegraph. Διαθέσιμο σε: http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11158797/Thousands-of-Yazidi-women-sold-as-sex-slaves-for-theological-reasons-says-Isil.html (Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου, 2017).

(5) Ellyatt H.(Νοέμβριος 2015). 7 Things I Learned Reading Every Issue Of ISIS’s Magazine. http://www.cracked.com. Διαθέσιμοσε: http://www.cracked.com/blog/isis-wants-us-to-invade-7-facts-revealed-by-their-magazine/ (Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου, 2017).

(6) Home Office. (2015). How social media is used to encourage travel to Syria and Iraq: briefing note for schools. England: Department of Education.

(7) Ryan, το ίδιο.

(8) United Nations Office on Drugs and Crime. (2012). Use of Internet for Terrorist Purposes. Vienna: [χ.ε.].

(9)Ryan, το ίδιο.

(10) Liang C. (Φεβρουάριος 2015). Cyber Jihad: Understanding and Countering Islamic State Propaganda, Geneva Centre for Security Policy, GCSP Policy Paper 2015/2

(11) Barrett, R. (Νοέμβριος 2014). The Islamic State. The Soufan Group. Διαθέσιμο σε: http://www.soufangroup.com/the-islamic-state/ (Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου, 2017).

(12) Berger, J. (Ιούνιος 2014). How ISIS games twitter. The Atlantic. Διαθέσιμο σε: https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/06/isis-iraq-twitter-social-media-strategy/372856/ (Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου, 2017).

(13) Irshaid, F. (Ιούνιος 2014). How ISIS is spreading its message online. BBC.com. Διαθέσιμο σε: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27912569 (Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου, 2017).

(14) Ellyatt Η.(Φεβρουάριος 2016). ISIS threatens Facebook and Twitter CEOs. cnbc.com. Διαθέσιμο σε: http://www.cnbc.com/2016/02/25/isis-threatens-facebook-and-twitter-ceos.html (Ανακτήθηκε 7 Μαρτίου, 2017).

(15) GibbsS.(Αύγουστος 2014). IslamicStatemovestoothersocialnetworksafterTwitterclampdown. theguardian.com. Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/technology/2014/aug/21/islamicstateisissocialmediadiasporatwitterclampdown(Ανακτήθηκε 6 Μαρτίου, 2017).

(16) Irshaid, το ίδιο