Της Ροδούλας Βιολάκη, Ερευνητική Ομάδα SAFIA – Τομέας Μέσης Ανατολής

Ο εξαετής, πλέον, Συριακός εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος έχει αναχθεί σε ζήτημα παγκοσμίου ενδιαφέροντος λόγω των πολλαπλών διαστάσεων που έχει λάβει σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, αποτελεί γενεσιουργό αιτία για τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή. Οι φρικαλεότητες τόσο από την πλευρά των καθεστωτικών, των αντικαθεστωτικών και των διαφόρων ένοπλων ομάδων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, όσο κι από τις δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), έχουν πλήξει ανεπανόρθωτα τον άμαχο πληθυσμό. Στο παρόν άρθρο καταγράφονται οι βάναυσες τακτικές των εμπολέμων και ο αντίκτυπος τους στην καθημερινή ζωή των αμάχων.

Πριν αναλύσουμε τα παραπάνω οφείλει να παρατεθεί ο γενικά αποδεκτός ορισμός του αμάχου σύμφωνα με το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο, ο οποίος ορίζει το σύνολο των ατόμων που είτε δε συμμετέχουν ενεργά σε εχθροπραξίες είτε έχουν σταματήσει να συμμετέχουν σ’ αυτες. Η προστασία τους πρέπει να θεωρείται δεδομένη, καθώς και η απαγόρευση εχθροπραξιών εις βάρος τους. Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προωθούν την προστασία του άμαχου πληθυσμού σε περίοδο πολέμου και τις νομικές υποχρεώσεις των κρατών απέναντι του. Η απαγόρευση βασανιστηρίων, δουλείας και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, το δικαίωμα στη ζωή και στην ελευθερία είναι διεθνώς αναγνωρισμένα. Ωστόσο, η κατάσταση, κυρίως, στη Συρία συνεχώς επιδεινώνεται, με τα ανθρώπινα δικαιώματα να καταπατώνται καθημερινά, τα αντίπαλα στρατόπεδα να δείχνουν αδιαφορία και να έχουν προβεί σε εγκλήματα πολέμου.

Οι μαχητές του ISIS κινούμενοι μεθοδικά, πέρα από τις στρατιωτικές παροχές, αξιοποιούν στο μέγιστο τις ανθρώπινες ζωές των περιοχών που ελέγχουν, για να αμυνθούν στις αντίπαλες χερσαίες και εναέριες επιθέσεις. Η ζωή υπό τον έλεγχο του ISIS αποτελεί μια συνεχή υπενθύμιση του θανάτου. Πιο συγκεκριμένα, απαγωγές παιδιών σημειώνονται καθημερινά, ενώ η στρατολόγηση τους αποτελεί υπόθεση λίγων λεπτών. Οι μαχητές δράττονται της ευκαιρίας, όταν τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο, στην αγορά, στα νοσοκομεία, ακόμη και σε μαζικές προσευχές. Τα πειθαρχούν και τα αναγκάζουν να προβούν σε φρικαλεότητες αντίστοιχου μεγέθους με τις δικές τους. Έχουν καταγραφεί συμβάντα όπου οι νέοι συμμετέχουν σε βασανιστήρια και σε δημόσιες κτηνωδίες, ευτελίζοντας και οι ίδιοι την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ζωή. Λόγου χάρη, οι στρατιώτες του ISIS ενθάρρυναν νεαρά παιδιά να παίξουν ποδόσφαιρο με κεφάλια νεκρών σε δημόσια θέα (1). Σύμφωνα με εκθέσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ, παιδιά έως και οκτώ ετών εντοπίζονται στα κέντρα στρατολόγησης, ενώ στη Ράκα έχουν ιδρυθεί τρία κέντρα εκπαίδευσης. Χρησιμοποιούνται ακόμη και σε επιθέσεις αυτοκτονίας ή εκτίθενται σε περιστάσεις ακραίας βίας. Η στρατολόγηση νέων μελών συντελείται και από τις άλλες πλευρές του πολέμου, όπως και η χρήση αδιάκριτης βίας σε πυκνοκατοικημένες, μάλιστα, περιοχές σε συνδυασμό με τη χρήση βομβών, ρουκετών και αντίστοιχων όπλων.

Μια από τις πιο απάνθρωπες τακτικές, η οποία χρησιμοποιείται από όλα τα στρατόπεδα, είναι αυτή των ανθρώπινων ασπίδων με σκοπό να προστατευθούν οι μαχητές της μιας πλευράς από τις αντίπαλες επιθέσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, μέλη τρομοκρατικών ομάδων αναμειγνύονται ανάμεσα σε γυναικόπαιδα, καταλαμβάνουν άλλοτε και τα σπίτια τους αφενός για να προστατευθούν και αφετέρου να επιτεθούν από αυτά. Συνεπώς, πολλές φορές χωρίς να διακρίνονται οι άμαχοι από τους τρομοκράτες, τα σπίτια τους, τα οποία έχουν καταληφθεί, βομβαρδίζονται.

Λαμβάνοντας υπόψη τα πλεονεκτήματα που οι στρατιώτες του Ισλαμικού Κράτους αποκομίζουν από την κράτηση του άμαχου πληθυσμού, κατανοούμε την αδήριτη ανάγκη τους να εξακολουθούν να τους έχουν υπό έλεγχο. Βάσει αυτού, οι στρατιώτες δεν επιτρέπουν στους πολίτες να κυκλοφορούν έξω από τα σπίτια τους, επιτηρούν κάθε πιθανό πέρασμα, ακόμη και ποτάμια, για να εξασφαλίσουν ότι κανείς δε θα δραπετεύσει. Επιπρόσθετα, στις περιοχές που εξακολουθούν να ελέγχονται οι παροχές ηλεκτρικού ρεύματος είναι κάτι παραπάνω από περιορισμένες, προσφέροντας το για μία ώρα τη ημέρα, ενώ τα τρόφιμα και το τρεχούμενο νερό βρίσκονται σε τεράστια έλλειψη. Για κάθε συμπεριφορά που θεωρείται παραβατική, η ποινή είναι ο θάνατος. Ειδικότερα, στην υποψία ότι ένας πολίτης είναι κατάσκοπος, σε κάθε απόπειρα εγκατάλειψης της πόλης ή ασεβή συμπεριφορά, τα βασανιστήρια, ο δημόσιος εξευτελισμός και ο θάνατος είναι η τιμωρία. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί συμβάν στη Μοσούλη, όπου δεκάδες άμαχοι δολοφονήθηκαν και τα σώματα τους κρεμάστηκαν από καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος για παραδειγματισμό (2).

Εκρηκτικά όπλα, ρουκέτες, αυτοσχέδιες εκρηκτικές συσκευές και βόμβες  χρησιμοποιούνται καθημερινά από το ISIS ενάντια σε δυνάμεις της κυβέρνησης πλήττοντας συνάμα κατοικημένες περιοχές και καταστρέφοντας σπίτια, σχολεία, ιατρικά κέντρα, αγορές. Σε εκθέσεις της OHCHR (United Nations Human Rights Office of the High Commissioner) όπως και του Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΕ, διαπιστώνεται η αυξημένη χρήση των αποστολών αυτοκτονίας και η τοποθέτηση εκρηκτικών σε δημόσια κτήρια και αμάξια. Παρόλο που αυτού του είδους οι επιθέσεις θεωρούνται απαγορευμένες και αδιανόητες στο δυτικό κόσμο, στη Συρία στοιχίζουν δεκάδες ζωές καθημερινά (3).

Επιπρόσθετα, βασανιστήρια, βιασμοί και δολοφονίες έχουν διαπραχθεί κατά του ιατρικού προσωπικού και των εθελοντών που καταφθάνουν καθημερινά, για να προσφέρουν βοήθεια. Ειδικότερα, οι επιθέσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ιατρικά κέντρα και οι παρεπόμενες απαγωγές, εκτελέσεις και βασανιστήρια μέχρι θανάτου των ιατρών είναι ένα δείγμα της βαρβαρότητας των τρομοκρατών. Στοχευόμενες επιθέσεις έχουν λάβει χώρα και σε σχολεία στερώντας το δικαίωμα της εκπαίδευση στα παιδιά (4). Εν συνεχεία, δυσκολίες αντιμετωπίζονται και στην διανομή τροφίμων στις περιοχές που είναι εγκατεστημένα στρατεύματα του ISIS. Λόγοι ασφάλειας έχουν υποχρεώσει διάφορες μη κυβερνητικές οργανώσεις να τελέσουν το έργο τους.

Ακραία περιστατικά βιαιοπραγίας, εναέριες και χερσαίες επιθέσεις που στοίχησαν τις ζωές χιλιάδων αμάχων έχουν καταγραφεί από όλες τις πλευρές. Παρά τις ρητές απαγορεύσεις και το νομικό πλαίσιο για την προστασία των πολιτών, συνεχείς παραβιάσεις εξακολουθούν να υφίστανται με τις εκθέσεις του OHCHR να παρουσιάζουν απογοητευτικά στοιχεία.

Κάθε νέα κλιμάκωση του πολέμου επιφέρει αντίστοιχη αύξηση των εχθροπραξιών εις βάρος του άμαχου πληθυσμού. Οι δομές της χώρας έχουν ευτελιστεί με τις παροχές νερού και ηλεκτρικού ρεύματος, τα συσσίτια, τα σχολεία και τα νοσοκομεία να έχουν καταστραφεί αφήνοντας αβοήθητους και στο χάος χιλιάδες κατοίκους.

Οι δραματικές απώλειες του πολέμου έχουν οδηγήσει 13.5 εκατομμύρια ανθρώπους να χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια εκ των οποίων 4.6 παραμένουν εγκλωβισμένοι και στο έλεος των εμπολέμων (5). Η έξοδος από τη χώρα καθίσταται πλέον δύσκολη υπόθεση δεδομένου των περιοριστικών μέτρων από τις γείτονες χώρες. Τα κυριότερα θύματα του πολέμου είναι τα παιδία και οι νεαροί έφηβοι. Η Unicef αναφέρει ότι ο πόλεμος είναι η πραγματικότητα αυτών των παιδιών, τα οποία είναι υποχρεωμένοι να δουλέψουν ήδη από την ηλικία των τριών, ενώ ακόμα πιο νέες κοπέλες αναγκάζονται να παντρευτούν. Η εκπαίδευση φαντάζει ένα μακρινό όνειρο. Αναμφισβήτητα, ο πόλεμος έχει αλλάξει τα όνειρα και τα δεδομένα μιας ολόκληρης γενιάς.

Παραπομπές:

(1)General Assembly Security Council, U.Ν. Children and armed conflict. Διαθέσιμο σε: https://s3.amazonaws.com/s3.documentcloud.org/documents/2094760/u-n-general-assembly-report-on-children-and.pdf (Ανακτήθηκε 10 Μαΐου, 2017).

(2)Dearden, L.. Isis kills dozens of civilians caught attempting to flee Mosul and hangs bodies up on electricity poles. Independent 1. Διαθέσιμο σε: http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/mosul-offensive-latest-isis-advance-killing-civilians-fleeing-display-bodies-human-shields-iraq-a7674411.html (Ανακτήθηκε 10 Μαΐου, 2017).

(3)Security Council, United Nations. ([χ.χ.]). Resolution 2139 (2014). (Φυλλάδιο). http://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/s_res_2139.pdf  (Ανακτήθηκε 10 Μαΐου, 2017).

(4)United Nations. Διαθέσιμο σε: http://www.unocha.org/top-stories/all-stories/syria-latest-report-security-council-highlights-continued-atrocities-and-bre (Ανακτήθηκε 10 Μαΐου, 2017).

(5)United Nation Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, ([χ.χ.]). About the Crisis. Διαθέσιμο σε: http://www.unocha.org/syrian-arab-republic/syria-country-profile/about-crisis# (Ανακτήθηκε 10 Μαΐου, 2017).