Ερευνητική Ομάδα «Περιβαλλοντικά Ζητήματα»

Παναγιώτα Πανταζάτου, 13 Νοεμβρίου 2017

Η πετρελαιοκηλίδα στο Σαρωνικό κόλπο προκάλεσε τεράστια οικολογική καταστροφή με ιδιαίτερα δυσμενείς οικονομικές συνέπειες για την αλιεία και την παράκτια επιχειρηματική δραστηριότητα στις περιοχές των ακτών της Αττικής στις οποίες κατέληξε η πετρελαιοκηλίδα. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις που επήλθαν πιθανότατα να μην είχαν αποκτήσει τόσο μεγάλες διαστάσεις εάν είχαν ληφθεί εγκαίρως από την πρόκληση του θαλάσσιου ατυχήματος όλα τα απαιτούμενα μέτρα για τον έλεγχο της πετρελαιοκηλίδας και την αποτροπή της διάχυσής της σε όμορες παράκτιες περιοχές. Οι δε οικονομικές επιπτώσεις αποτελούν πλήγμα για την αλιεία και την παράκτια επιχειρηματική δραστηριότητα δεδομένου ότι παραλιακή ζώνη της Ελλάδας εν γένει αποτελεί τουριστικό προορισμό και τη σημαντικότερη πηγή ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας.
Η θαλάσσια ρύπανση ανήκει στην κατηγορία της περιβαλλοντικής ρύπανσης η οποία προκαλείται από διαφορετικές αιτίες και με πολλαπλές αρνητικές συνέπειες για το θαλάσσιο περιβάλλον και τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Μία από τις πλέον σοβαρές αιτίες πρόκλησης θαλάσσιας ρύπανσης είναι η διαρροή πετρελαίου από πλοίο στο θαλάσσιο περιβάλλον η οποία συνεπάγεται ποινικές κυρώσεις για τον ρυπαίνοντα. Στην ανάλυση που ακολουθεί θα γίνει λόγος για το θαλάσσιο ατύχημα που προκλήθηκε στο Σαρωνικό κόλπο από το δεξαμενόπλοιο «Αγία Ζώνη ΙΙ» με αποτέλεσμα τη διαρροή πετρελαίου στο θαλάσσιο περιβάλλον και τη διάχυση της πετρελαιοκηλίδας στην παράκτια ζώνη της Αττικής και για τις συνεπακόλουθες επιπτώσεις για το φυσικό περιβάλλον και την οικονομική δραστηριότητα των παράκτιων περιοχών.
Η διαρροή πετρελαίου από το δεξαμενόπλοιο «Αγία Ζώνη ΙΙ» με αποτέλεσμα την πρόκληση θαλάσσιας ρύπανσης έλαβε χώρα στις 10 Σεπτεμβρίου 2017 στον κόλπο του Αργοσαρωνικού. Η εμφανισθείσα πετρελαιοκηλίδα δεν περιορίστηκε γεωγραφικά στον κόλπο του Αργοσαρωνικού, αλλά επεκτάθηκε και στις όμορες παραλιακές ακτές της Αττικής προσδίδοντας μεγαλύτερες διαστάσεις στην προκληθείσα περιβαλλοντική και οικονομική ζημία. Οι πλοιοκτήτες υπέχουν ποινική ευθύνη και έχουν υποχρέωση αποζημίωσης όλων των ζημιωθέντων από την πρόκληση της θαλάσσιας ρύπανσης σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία προστασίας του περιβάλλοντος. Η υπόθεση έχει τεθεί υπό διερεύνηση από την Εισαγγελία Πειραιά ώστε να αποδοθούν οι ποινικές ευθύνες στους υπαιτίους του ατυχήματος. Παράλληλα, έχουν διεξαχθεί εργασίες απορρύπανσης όλης της ρυπανθείσας περιοχής από τον κρατικό μηχανισμό και από μη κυβερνητικές οργανώσεις και διενεργούνται έλεγχοι από διαπιστευμένους επιστημονικούς φορείς για τα επίπεδα της τοξικότητας του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ενώ γίνονται οι απαραίτητες συστάσεις προς τους κατοίκους και τους επισκέπτες των ως άνω περιοχών για αποχή από οποιαδήποτε άμεση επαφή με τις πληγείσες από τη ρύπανση περιοχές και για αποφυγή κατανάλωσης ιχθύος που έχει αλιευθεί από το συγκεκριμένο θαλάσσιο περιβάλλον.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι αναμφισβήτητα ιδιαίτερα σοβαρές και οι απόψεις αναφορικά με το χρόνο πλήρους αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας διίστανται. Η παρουσία της πετρελαιοκηλίδας δημιουργεί ένα τοξικό περιβάλλον τόσο για την πανίδα που ζει στην επιφάνεια της θάλασσας, όπως τα πτηνά όσο και για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Περαιτέρω, πολλαπλασιάζεται ο κίνδυνος επέκτασης της ρύπανσης στις παράκτιες περιοχές του Σαρωνικού, όπως οι νησίδες και οι βραχώδεις περιοχές οι οποίες σε μεγάλο βαθμό ανήκουν στις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, δε, να εισέλθουν οι τοξικές ουσίες του πετρελαίου στην τροφική αλυσίδα και συνεπώς να επέλθουν άμεσες συνέπειες και στην ανθρώπινη υγεία.
Σε σύνδεση με τα παραπάνω οι οικονομικές επιπτώσεις της πετρελαιοκηλίδας είναι εξίσου σημαντικές. Ο πρώτος επαγγελματικός κλάδος ο οποίος έχει πληγεί είναι ο κλάδος των αλιέων και των ιχθυοπωλών. Αντιστάθμισμα στη δραματική πτώση στην οικονομική τους δραστηριότητα αποτελεί το γεγονός ότι λόγω της οικονομικής ζημίας που υπέστησαν δικαιούνται αποζημίωσης από τις κρατικές αρχές την οποία μπορούν να διεκδικήσουν με την απόδειξη της μείωσης του κύκλου εργασιών της οικονομικής τους δραστηριότητας από το ειδικό Γραφείο Διεκδίκησης Αποζημιώσεων από το Διεθνές Ταμείο (IOPC Funds). Δευτερευόντως, τις οικονομικές συνέπειες της οικολογικής καταστροφής στο Σαρωνικό υφίστανται όσοι δραστηριοποιούνται στο χώρο του τουρισμού και της εστίασης, όπως οι ιδιοκτήτες ξενοδοχειακών μονάδων, δεδομένης της μείωσης της τουριστικής κίνησης στη συγκεκριμένη περιοχή της Αττικής.
Προκαλεί προβληματισμό το γεγονός της μη άμεσης επέμβασης του κρατικού μηχανισμού για τον πλήρη έλεγχο και την αποτελεσματική αντιμετώπιση πρωτίστως των περιβαλλοντικών συνεπειών του θαλάσσιου ατυχήματος. Έγκριτες περιβαλλοντικές οργανώσεις κάνουν λόγο για αδράνεια του κρατικού μηχανισμού επισημαίνοντας ότι το μέγεθος της πετρελαιοκηλίδας ήταν τέτοιο που μπορούσε να τεθεί υπό έλεγχο άμεσα και αποτελεσματικά υπό την προϋπόθεση της έγκαιρης δράσης των κρατικών αρχών. Επίσης, προβληματισμό προκαλεί ο χρόνος αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας δεδομένου ότι από ένα μέρος της επιστημονικής κοινότητας υποστηρίζεται η επαναφορά του θαλασσίου περιβάλλοντος στην προτέρα κατάσταση σε χρονικό διάστημα δύο έως τριών ετών, ενώ από άλλους εκπροσώπους της επιστημονικής κοινότητας γίνεται λόγος για πλήρη αποκατάσταση της περιβαλλοντικής ζημίας σε χρονικό διάστημα δέκα ετών.
Η απορρύπανση του Σαρωνικού και της ευρύτερης ρυπανθείσας περιοχής και οι επιστημονικές έρευνες αναφορικά με την τοξικότητα του θαλασσίου περιβάλλοντος βρίσκονται σε εξέλιξη και ανά τακτά χρονικά διαστήματα τίθενται στη δημοσιότητα πληροφορίες για την ενημέρωση των πολιτών ως προς την πορεία των εργασιών περιβαλλοντικής αποκατάστασης. Επίσης, αναφορικά με την αποκατάσταση της επελθούσας οικονομικής ζημίας, έχει εγκριθεί η διαδικασία καταβολής αποζημιώσεων από το Διεθνές Ταμείο Αποζημιώσεων από Ρύπανση Πετρελαίου (International Oil Pollution Compensation, IOPC) σε όσους υπέστησαν τις οικονομικές συνέπειες της θαλάσσιας ρύπανσης.
Στο πλαίσιο της προστασίας του περιβάλλοντος θα πρέπει να λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα προληπτικά και κατασταλτικά μέτρα από το κράτος, υποχρέωση η οποία είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη (άρθρο 24 ελληνικού Συντάγματος). Αντιστοίχως, στην περίπτωση της ρύπανσης του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ο κρατικός μηχανισμός σε πρώτο στάδιο θα πρέπει να ενεργεί προληπτικά με σκοπό την αποτροπή των γενεσιουργών αιτιών πρόκλησης της θαλάσσιας ρύπανσης και σε δεύτερο στάδιο εάν τελικώς επέλθει η θαλάσσια ρύπανση να ενεργεί άμεσα και αποτελεσματικά για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και των συνεπακόλουθων οικονομικών επιπτώσεων στις ρυπανθείσες περιοχές.

 

Παραπομπές:

  1. http://www.athina984.gr/2017/09/18/oles-i-apories-gia-tin-molynsi-sto-saroniko-apo-tin-greenpeace/
  2. http://www.enikonomia.gr/timeliness/166624,dilitirio-sto-piato-min-trote-psaria-kai-thalassina-apo-ton-saron.html
  3. http://www.eleftherostypos.gr/ellada/134912-oikonomiki-katastrofi-ton-psaradon-apo-tin-petrelaiokilida-ston-saroniko
  4. http://www.lifo.gr/articles/environment_articles/160772
  5. http://www.naftemporiki.gr/story/1293413/arxizei-i-diadikasia-apozimioseon-gia-ti-rupansi-ston-saroniko