Ερευνητική Ομάδα «Πολιτική και Διεθνείς Σχέσεις»

Ειρήνη Παναγώτα, 13 Νοεμβρίου 2017

 

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία – ο οποίος έχει ως αφετηρία του τον Μάρτιο του 2011- έχει απασχολεί την κοινή γνώμη τα τελευταία έξι χρόνια, δημιουργώντας πλήθος αντιδράσεων και διαμαρτυριών ανά τον κόσμο. Οι χημικές επιθέσεις σε βάρος του άμαχου πληθυσμού από τις εμπλεκόμενες στον πόλεμο δυνάμεις, αποτελούν κατάφορη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επείγουν άμεσης λύσης.
Η επίρριψη ευθύνης για τις χημικές επιθέσεις είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο δύσκολη, δεδομένου ότι η Συριακή κυβέρνηση Assad αρνείται κατηγορηματικά να παραδεχτεί την ανάμειξη της στο ζήτημα. Η Ρωσία αλλά και οι ΗΠΑ , και τα δύο ισχυρά κράτη και μέλη του συμβουλίου ασφαλείας του ΟΗΕ , παρόλο που έχουν ως κοινό παρονομαστή την εναντίωση τους προς το Ισλαμικό Κράτος, ακολουθούν πολύ διαφορετική πολιτική προς την κυβέρνηση του Bashar al-Assad.
Συγκεκριμένα, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής εναντιώνονται στη κυβέρνηση Assad ενώ έχουν κατά καιρούς υποστηρίξει τη κουρδική μειονότητα της Συρίας με στρατιωτική βοήθεια. Επίσης, ουκ ολίγες φορές έχουν χτυπήσει συριακές βάσεις ως αντίποινα στις χημικές επιθέσεις κατά αμάχων, με πιο πρόσφατο το χτύπημα στο Shayrat , ενώ έχουν αναμειχθεί σε διαμάχες μεταξύ Assad και αντικαθεστωτικών δυνάμεων της Συρίας. Σε αντίθεση, η Ρωσία από τον Οκτώβριο του 2015, υποστηρίζει τις αποφάσεις του Bashar al-Assad παρέχοντας του τόσο στρατιωτική βοήθεια κατά των αντιπάλων του όσο και διπλωματική κάλυψη στη γενική συνέλευση του ΟΗΕ. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η Ρωσία ζητά έναν συμβιβασμό μεταξύ Συριακής κυβέρνησης και αντικαθεστωτικών δυνάμεων που να μην απαιτεί την απόσυρση του Assad από την εξουσία. Τέλος, η Ρωσική Κυβέρνηση Putin έχει δηλώσει ότι ενδεχομένως και να υποστηρίξει αυτονομία κάποιων συριακών περιοχών και έχει προσφερθεί να βοηθήσει στη δημιουργία νέου Συριακού Συντάγματος.
Το ενδεχόμενο χημικών επιθέσεων αναφέρθηκε για πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2012 όταν η κυβέρνηση Assad δήλωσε πως είχε στην κατοχή της χημικά όπλα τα οποία όμως είχε ξεκαθαρίσει πως θα χρησιμοποιούσε μόνο σε μία ενδεχόμενη εχθρική επέμβαση από ξένες δυνάμεις. Η δήλωση αυτή είχε δημιουργήσει αντιδράσεις στην τότε κυβέρνηση του Barack Obama ο οποίος προειδοποίησε ρητά τον Assad να μη προβεί σε χρήση ή μεταφορά των όπλων αυτών. Ωστόσο στις 21 Αυγούστου του 2013 σημειώθηκαν επιθέσεις με νευροτοξικό αέριο σαριν σε ανταρτοκρατούμενα συριακά εδάφη. Ο Assad έχοντας τη στήριξη της Ρωσίας αρνήθηκε οποιαδήποτε ευθύνη σε αντίθεση με τις ΗΠΑ που θεώρησαν τη συριακή κυβέρνηση υπαίτια για το θάνατο 1429 ατόμων. Η συμφωνία ΗΠΑ και Ρωσίας στη Γενεύη το Σεπτέμβριο του 2013 για καταστροφή του χημικού οπλοστασίου της Συρίας ηρέμησε τα πνεύματα αλλά δεν έφερε οριστική λύση καθώς οι χημικές επιθέσεις χλωρίου συνέχισαν σε πολλά συριακά εδάφη το 2014. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, ο οργανισμός για την απαγόρευση των χημικών όπλων επιβεβαίωσε τις επιθέσεις ενώ το παρατηρητήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ έριξε την ευθύνη στον Bashar al-Assad, κάτι που η συριακή κυβέρνηση διέψευσε ξανά.
Οι επιθέσεις συνεχίστηκαν και τα επόμενα χρόνια στα συριακά εδάφη. Να σημειωθεί ότι οι αρμόδιοι οργανισμοί JIM ο Οργανισμός για την απαγόρευση των χημικών όπλων εξέδωσαν αναφορές πολλάκις τον Αύγουστο και το Μάρτιο του 2015 καθώς και τον Οκτώβριο του 2016 για χημικές επιθέσεις με χλώριο και αέριο μουστάρδας, οι οποίες υποστηρίχτηκαν μεν από τις ΗΠΑ αλλά καμία τους δεν έγινε αποδεκτή από τη κυβέρνηση Assad και τη σύμμαχο της Ρωσία, με εξαίρεση μία αναφορά του 2016 που κατηγορούσε το ισλαμικό κράτος για μια επίθεση με αέριο μουστάρδας στο Χαλέπι στις 21 Αυγούστου του 2015.
Επιπροσθέτως, στις 28 Φεβρουαρίου 2017, Η Ρωσία και η Κίνα άσκησαν ΒΕΤΟ στην απόφαση του συμβουλίου ασφαλείας του ΟΗΕ για την επιβολή κυρώσεων στη Συρία για τις χημικές επιθέσεις.
Νέα κόντρα ξέσπασε μάλιστα, τον Οκτώβριο του 2017, όταν η Ρωσία ασκεί για ακόμη μια φορά ΒΕΤΟ στην προτεινόμενη από τις ΗΠΑ απόφαση του συμβουλίου ασφαλείας να ανανεώσει την αποστολή των οργανισμού JIM για δύο χρόνια. Δύο ημέρες αργότερα, έκθεση της JIM ρίχνει ευθύνη στη κυβέρνηση Assad στις χημικές επιθέσεις με αέριο σαριν τον προηγούμενο Απρίλιο, στη συριακή πόλη Khan Sheikhoun . Με αφορμή την έκθεση, η Ρωσική κυβέρνηση άσκησε ισχυρή κριτική στο JIM επικαλούμενη λάθος μεθόδους έρευνας και την αδυναμία της να στείλει εμπειρογνώμονες στα σημεία των επιθέσεων. Επίσης υποστηρίζει πως οι αποδείξεις δεν επαρκούν για την επίρριψη ευθύνης ενώ οι επιθέσεις αποτελούν συνωμοσία κατά του Bashar al-Assad.
Συνελόντι ειπείν, αν και έχουν γίνει αρκετές προσπάθειες για συμβιβασμό και καθορισμό των υπευθύνων των επιθέσεων, είναι φανερό πως τα αντικρουόμενα συμφέροντα Ρωσίας – ΗΠΑ και η στάση τους προς τη συριακή κυβέρνηση αποτελούν τροχοπέδη στην επίλυση του ζητήματος.

 

Παραπομπές:

  1. Edith M Lederer: US, Russia Offer Rival Measures to pursue Syria Violations – Bloomberg (3 Νοεμβρίου 2017) Διαθέσιμο σε: https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-02/russia-wants-new-rules-for-syria-chemical-weapons-inspectors
  2. Alexander Pearson: Syria conflict: What do the US, Russia, Turkey and Iran want- DW (2 Νοεμβρίου 2017) Διαθέσιμο σε: http://www.dw.com/en/syria-conflict-what-do-the-us-russia-turkey-and-iran-want/a-41211604
  3. Author not mentioned: Western push at UN to boost backing for Syria gas attack inquiry-NEWAGE World (12 Απριλίου 2017) Διαθέσιμο σε: http://www.newagebd.net/article/13337/western-push-at-un-to-boost-backing-for-syria-gas-attack-inquiry
  4. Daren Butler, Vladimir Soldatkin, Mark Heinrich: Russia backed Syrian Congress postponed: Turkish Presidential Spokesman (5 Νοεμβρίου 2017) Διαθέσιμο σε: http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-congress/russia-backed-syrian-congress-postponed-turkish-presidential-spokesman-idUSKBN1D50HI