Ερευνητική Ομάδα «Πολιτική και Διεθνείς Σχέσεις»

Μαρίνα Δρούγκα, 11 Νοεμβρίου 2017

 

Οι διαμάχες και οι εχθροπραξίες είχαν ξεκινήσει ήδη πολύ νωρίς μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας με το μήλο της έριδος να είναι η μεγαλόνησος Κύπρος και το Αιγαίο. Η τακτική της τουρκικής πλευράς να αμφισβητεί τις διεθνείς συμβάσεις και συνθήκες, το Διεθνές Δίκαιο καθώς και το Εθιμικό Δίκαιο είναι γνωστή στις ελληνικές αρχές για περισσότερο από 50 χρόνια.
Είναι πράγματι αληθές το γεγονός ότι στις 11 Φεβρουαρίου 1959, υπογράφεται η Συνθήκη Ζυρίχης-Λονδίνου σύμφωνα με την οποία τίθεται η βάση και τα θεμέλια που θα οδηγούσαν στην οριστική λύση του Κυπριακού Ζητήματος. Η παρούσα συνθήκη αφορά και υπογράφεται από τα εξής συμβαλλόμενα μέρη: τον Πρωθυπουργό του Ελληνικού Βασιλείου Κ.Καραμανλή, της Τουρκικής Δημοκρατίας Α.Μεντερές και του Ηνωμένου Βασιλείου Χάρολντ ΜακΜίλαν. Η Συμφωνία αυτή προέβλεπε τη βασική δομή της Δημοκρατίας της Κύπρου με πολίτευμα Προεδρική Δημοκρατία. Προέβλεπε, ακόμη, ότι ο πρόεδρος θα προερχόταν από την ελληνοκυπριακή πλευρά και ο αντιπρόεδρος της από την τουρκοκυπριακή πλευρά της Κυπριακής Δημοκρατίας και θα εκλέγονταν με καθολική ψήφο από τις δυο κοινότητες αντίστοιχα.
Η άνωθεν Συμφωνία, οχτώ ημέρες αργότερα, ενσωματώθηκε στη Συνθήκη του Λονδίνου (19.02.1959) η οποία υπογράφτηκε από τρείς Υπουργούς Εξωτερικών καθώς και τον Πρόεδρο και τον Αντιπρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ειδικότερα, εκ μέρους του Ηνωμένου Βασιλείου ο Γραμματέας Εξωτερικών Υποθέσεων των Συντηρητικών Selwyn Lloyd, του Ελληνικού Βασιλείου Ευάγγελος Τοσίτσας-Αβέρωφ, της Τουρκικής Δημοκρατίας Φατίν Ρουστού Ζορλού, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπίσκοπος Μακάριος και ο Αντιπρόεδρός της Φαζίλ Κιουτσούκ υπογράφουν από κοινού την εν λόγω Συμφωνία. Σε αυτήν προσαρτάται η Συμφωνία Εγγυήσεως και η Συνθήκη Συμμαχίας μεταξύ κυπριακής Δημοκρατίας, Τουρκίας και Ελλάδας.
Το κείμενο αυτό υποβλήθηκε σε ορισμένες τροποποιήσεις και έπειτα από πολύμηνες συζητήσεις ξανα υπογράφτηκε στις 6 Ιουλίου 1960 . Έναν μήνα αργότερα, στις 16 Αυγούστου 1960 τέθηκε σε ισχύ το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και όλες οι άνωθεν Συνθήκες μεταξύ των οποίων και η Συνθήκη Εγγυήσεως στα άρθρα της οποίας έμελλε να στηριχτεί η τουρκική εισβολή στις 20 Ιουλίου 1974. Σύμφωνα με αυτή και όπως προβλέπει το άρθρο 2, οι 3 πρώτες εγγυήτριες χώρες υποχρεώνονταν να προασπίζουν, να προστατεύουν καθώς και να αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Δημοκρατίας της Κύπρου ενάντια σε οποιαδήποτε πράξη διαίρεσης του νησιού και πράξη που εγκυμονεί τον κίνδυνο της ακεραιότητας της. Ωστόσο, το παράτολμο άρθρο 4 της εν λόγω συνθήκης προβλέπει πως, όταν οι συνθήκες το απαιτούν λόγω κρισιμότητας της κατάστασης στο νησί, καθεμία από τις εγγυήτριες δυνάμεις έχουν το νόμιμο δικαίωμα να παρέμβουν στο κυπριακό κράτος με μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της ακεραιότητας και την ανεξαρτησία της κυπριακής Δημοκρατίας.
Παρ’ολη την υπογραφή της παρούσας Συνθήκης και παρ΄ολο που είχε προηγηθεί η Σύμβαση της Γενεύης τον Απρίλιο του 1958, η οποία καταρτίζει αναλυτικό χάρτη σχετικά με το Δίκαιο της Θάλασσας, τα χωρικά ύδατα, τη συνοριακή ζώνη, την υφαλοκρηπίδα και η οποία ανανεώθηκε το 1982(United Nations Convention on the Law of the Sea), η Τουρκία ποτέ δεν την επικύρωσε. Τουναντίον, είχε εγκαινιάσει ήδη συστηματικό πρόγραμμα αμφισβήτησης όλων όσων προβλέπονταν στις συνθήκες μη αναγνωρίζοντας χωρικά ύδατα ( Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) καθώς και την αιγιαλίτιδα ζώνη της Ελλάδας και της Δημοκρατίας της Κύπρου.
Η παράνομη εισβολή τον Ιούλιο του 1974 ήρθε ως άσκηση του άρθρου 4 της Συνθήκης Εγγυήσεως και Συμμαχίας χρησιμοποιώντας τη δικαιολογία ότι το νησί βρισκόταν σε κίνδυνο εξ αιτίας του δικτατορικού καθεστώτος της Ελλάδας υπό τον Δημήτριο Ιωαννίδη και των επί δεκαετίας εχθροπραξιών στην Κύπρο. Η Τουρκία θεωρείται ότι έπραξε το νόμιμο δικαίωμά της να επέμβει. Ωστόσο, η παραμονή της στη βόρεια πλευρά και η σύσταση μη νόμιμου κράτους παραβιάζει το άρθρο 33, 4, 5, 6 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και πλήθος άλλων νόμων του Διεθνούς Δικαίου και Συμβάσεις, όπως για παράδειγμα τα άρθρα 2,3 της Συνθήκης Εγγυήσεως και παράφραση του άρθρου 4. Ακόμη, η τουρκική εισβολή αποτελεί παραβίαση τόσο του προοιμίου όσο και του άρθρου 2 της Συνθήκης Συμμαχίας.
Η τουρκική πλευρά δεν αρκέστηκε σε μία απλή εισβολή για την αποκατάσταση της ειρήνης και της ασφάλειας στο νησί, αλλά διατήρησε στρατεύματα στη βόρεια πλευρά της νήσου και 9 χρόνια αργότερα στις 15 Νοεμβρίου του 1983 έθεσε σε πλήρη ισχύ Σύνταγμα που επικύρωνε την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου, αποκόπτωντας και επισήμως τη βόρεια πλευρά από τη νότια και υιοθετώντας διαφορετική πολιτική. Η διαδικασία αυτή καταδικάστηκε από τα Ηνωμένη Έθνη με το ψήφισμα 550/1983 που προήλθε ως απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας και δεν αναγνώριζε το παράνομο κράτος, ενώ ταυτόχρονα καλούσε τη Διεθνή Κοινότητα «να μη διευκολύνουν ή με οποιοδήποτε τρόπο βοηθήσουν την προαναφερθείσα αποσχιστική οντότητα.»
Πέρα, όμως, από τις Διεθνείς Συμβάσεις συμβαινουν και τουρκικές ναυτικές ή εναέριες παραβιάσεις στο Αιγαίο και την Κυπριακή ΑΟΖ. Η μέθοδος αμφισβήτησης των συνόρων είναι ο άσος στο μανίκι της τουρκικής διπλωματίας. Καθημερινά λαμβάνουν χώρα εναέριες πτήσεις τουρκικών πολεμικών αεροσκαφών μέσα στα όρια του ελληνικού υδάτινου ή και εναέριου χώρου προκαλώντας την ελληνική πολεμική αεροπορία και το ναυτικό έχοντας φέρει τις ελληνικές δυνάμεις πολλές φορές στα πρόθυρα της ένοπλης σύγκρουσης ως απάντηση στην τουρκική πρόκληση.
Το ζήτημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων,όμως,δε σταματά εκεί καθώς νέα γεγονότα σχετικά με την εξόρυξη υδρογονανθράκων στα κυπριακά θαλάσσια οικόπεδα ελκύουν και προκαλούν τον εξ Ανατολών κίνδυνο διατηρώντας την κατάσταση στην ανατολική Μεσόγειο τεταμένη. Η τουρκοκυπριακή πλευρά υπηρετώντας τις κελεύσεις του Τούρκου Προέδρου, συνεχίζει ανενόχλητη την έρευνα στα διεθνώς αναγνωρισμένα χωρικά ύδατα της κύπρου με σκοπό την ανεύρεση υδρογονανθράκων και την αξιοποίησή τους.
Ο τουρκοκύπριος ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί φαίνεται να αρνείται πεισματικά την όποια λύση προέρχεται από τον Κύπριο Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη, γεγονός που αποδεικνύεται και στην αποτυχία των συζητήσεων στο Crans-Montana τον Ιούλιο του 2017. Ωστόσο, μετά την υπογραφή της Κύπρου και της Ελλάδας για ένταξη στην PESCO (PERMANENT STRUCTURED CO-OPERATION), αναμένεται αποκλιμάκωση της έντασης και μείωση των παραβιάσεων από τη μεριά της Τουρκίας.

Παραπομπές:

  1. Νομική Υπηρεσία Κυπριακής Δημοκρατίας. Διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο: http://www.law.gov.cy/law/lawoffice.nsf/dmlindependence_gr/dmlindependence_gr?OpenDocument
  2. Tzanos C. International Justice·the Case of Cyprus. Huffpost. Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο https://www.huffingtonpost.com/entry/international-justice-the_b_9934090.html
  3. Maritime Cyprus Admin. Turkey False claims on Cyprus exclusive economic zone (EEZ). Maritime Cyprus International Maritime News Forum. Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο: https://maritimecyprus.com/2017/07/25/turkey-false-claims-on-cyprus-exclusive-economic-zone-eez/ (25.07.2017)
  4. ΠτΔ: Ασπίδα προστασίας της Κυπριακής Δημοκρατίας η PESCO, Διαθέσιμο στο διαδικτυακό τόπο http://politis.com.cy/article/ptd-aspida-prostasias-tis-kipriakis-dimokratias-i-pesco (13.11.20117)