Ερευνητική Ομάδα «Περιβαλλοντικά Ζητήματα»

Παναγιώτα Πανταζάτου, Νοεμβρίου 20 2017

 

Η ρύπανση των ωκεανών από τα απόβλητα ως αποτέλεσμα της ανθρωπογενούς δραστηριότητας αποτελεί ένα από τα μείζονα προβλήματα περιβαλλοντικού χαρακτήρα. Σύμφωνα με έρευνα από το πανεπιστήμιο του Newcastle, πλαστικά απόβλητα έχουν εντοπισθεί σε πολύ μεγάλο βάθος των ωκεανών, γεγονός το οποίο αποδεικνύει ότι δεν υφίσταται θαλάσσιο οικοσύστημα που να μην έχει επηρεαστεί αρνητικά από την ανθρωπογενή δραστηριότητα. Η αποσύνθεση του πλαστικού έχει ως αποτέλεσμα τη μετατροπή του σε μικροπλαστικό (microplastic) εξαιτίας του οποίου διαταράσσεται η ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων με την απορρόφησή του από τους έμβιους οργανισμούς.
Σύμφωνα με μελέτη του Παγκόσμιου Οικονομικού Forum, εάν η παραγωγή και η κατανάλωση πλαστικού συνεχισθεί με το σημερινό ρυθμό, εκτιμάται ότι μέχρι το 2050 οι έμβιοι οργανισμοί των θαλάσσιων οικοσυστημάτων θα αντισταθμιστούν από την παρουσία του πλαστικού στο θαλάσσιο περιβάλλον. Επιχειρώντας μία οικονομική αποτίμηση της περιβαλλοντικής ζημίας στα θαλάσσια οικοσυστήματα υπολογίζεται ότι ανέρχεται τουλάχιστον στα 8 δισεκατομμύρια δολάρια (7,1 δισεκατομμύρια ευρώ). Περαιτέρω, σύμφωνα με μελέτη του ολλανδικού ιδρύματος ‘The Ocean Cleanup’ με αντικείμενο την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για την απορρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος τα δύο τρίτα της ρύπανσης των ωκεανών προέρχονται από είκοσι από τους συνολικά 40.760 ποταμούς του πλανήτη.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, δέκα ποταμοί παγκοσμίως -από τους οποίους οι οκτώ βρίσκονται στην Ασία- «ευθύνονται» για το 95% της ρύπανσης των ωκεανών από πλαστικό. Επίσης, ετησίως καταλήγουν στους ωκεανούς οκτώ εκατομμύρια τόνοι πλαστικού. Σημειωτέον ότι το 50% των πλαστικών αποβλήτων που καταλήγουν στους ωκεανούς προέρχονται από ραγδαία αναπτυσσόμενες ασιατικές χώρες. Σύμφωνα με μελέτη που έλαβε χώρα το 2015 έντεκα από τις είκοσι χώρες που είναι υπαίτιες για την πρόκληση ρύπανσης από πλαστικό προέρχονται από την Ασία, από τις οποίες την πρώτη θέση κατέχει η Κίνα. Ενδεικτικά, ο ποταμός Γιανγκτσέ στην Κίνα, ο οποίος αποτελεί το μεγαλύτερο σε μήκος ποταμό της Ασίας και τον τρίτο μεγαλύτερο ποταμό στον κόσμο, λειτουργεί ως αγωγός μεταφοράς 1,5 εκατομμυρίου τόνου πλαστικών αποβλήτων στην Ανατολική Θάλασσα της Κίνας ετησίως. Ακολουθούν διαδοχικά ως αγωγοί ρύπανσης των ωκεανών ο Ινδός ποταμός, ο Κίτρινος ποταμός και ο ποταμός Hai River στην ασιατική ήπειρο, ο Νείλος ποταμός στην αφρικανική ήπειρο, οι ποταμοί Γάγγης, Περλ και Αμούρ στην Ασία, ο Νίγηρας ποταμός στην αφρικανική ήπειρο και ο ασιατικός ποταμός Μεκόνγκ. Οι αιτίες για τις οποίες οι υδάτινοι αγωγοί της ρύπανσης του ωκεάνιου περιβάλλοντος με πλαστικά απόβλητα προέρχονται κυρίως από ασιατικές χώρες σχετίζονται άμεσα με τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη των εν λόγω χωρών και τη μη αποδοτική διαχείριση των παραχθέντων αποβλήτων.
Μία από τις προτεινόμενες λύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ρύπανσης των ωκεανών από τα απόβλητα τα οποία καταλήγουν στο θαλάσσιο περιβάλλον τους μέσω των υδάτινων οδών, δηλαδή των ποταμών, είναι η ανακύκλωση των αποβλήτων. Τίθεται, λοιπόν, ο προβληματισμός κατά πόσον η ανακύκλωση μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστικά αποτελέσματα δεδομένου ότι τα υφιστάμενα συστήματα ανακύκλωσης στις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας -από τους ποταμούς των οποίων καταλήγει ο μεγαλύτερος όγκος των αποβλήτων παγκοσμίως στους ωκεανούς-δεν έχουν επαρκή υποδομή. Με βάση τα ανωτέρω, προτείνεται περαιτέρω ως λύση η αξιοποίηση της τεχνολογίας που αφορά στην παραγωγή ενέργειας από την καύση των αποβλήτων (waste-to energy technology). Ως επιχείρημα υπέρ της ως άνω προτεινόμενης λύσης προβάλλεται αφ’ ενός ότι η έκλυση μεθανίου από τους χώρους υγειονομικής ταφής των απορριμμάτων είναι πιο επιβλαβής για το περιβάλλον σε σύγκριση με την έκλυση διοξειδίου του άνθρακα από την καύση των αποβλήτων και αφ’ ετέρου ότι η παραγωγή ενέργειας θα ωφελήσει τις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας που δεν είναι ενεργειακά αυτόνομες. Τέλος, η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για την απαλλαγή των ωκεανών από το πλαστικό αποτελεί μία εξίσου σημαντική λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος της ρύπανσης.
Δεδομένου ότι η ρύπανση των ωκεανών από πλαστικό οφείλεται στη μεταφορά των αποβλήτων από τους ποταμούς, η μείωση της ρύπανσης στις υδάτινες οδούς εκτιμάται ότι θα συνέβαλε στη μείωση της συμβολής των ποταμών στη ρύπανση των ωκεανών κατά 45%. Για την επίτευξη της μείωσης της ρύπανσης των ποταμών θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για την αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων με τη θέση σε λειτουργία συστημάτων συλλογής και ανακύκλωσης. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι δεν υφίστανται επαρκείς υποδομές συστημάτων ανακύκλωσης στις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας, καθίσταται επιτακτική η λήψη μέτρων για την ολοκληρωμένη διαχείριση των αποβλήτων. Προς αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε το συνέδριο για την προστασία των ωκεανών στη Μάλτα το 2017 (Our Ocean 2017 Conference) το οποίο υιοθέτησε νέες καινοτόμες μεθόδους στον τομέα της συλλογής, ανακύκλωσης και διαχείρισης αποβλήτων στις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι η αντιμετώπιση της ρύπανσης των ωκεανών από τα απόβλητα μπορεί να επιτευχθεί εάν οι αρμόδιοι φορείς –κυβερνήσεις και μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ)- εστιάσουν την προσοχή τους στην πρόληψη της ρύπανσης των θαλασσίων οδών, δηλαδή των ποταμών που λειτουργούν ως αγωγοί μεταφοράς των αποβλήτων στους ωκεανούς. Ιδιαίτερα, δε, πρέπει να τεθούν σε άμεση εφαρμογή οι δεσμεύσεις που ανελήφθησαν στο πλαίσιο του συνεδρίου Our Ocean 2017 Conference που έλαβε χώρα στη Μάλτα αναφορικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση των αποβλήτων στις χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας. Η έγκαιρη και άμεση εφαρμογή των αποφάσεων που λαμβάνονται από τις αρμόδιες αρχές σε εθνικό επίπεδο και η συνεπής τήρηση των διεθνών συμφωνιών αποτελούν την προϋπόθεση για την από κοινού αποτελεσματική διαχείριση προβλημάτων περιβαλλοντικού χαρακτήρα.

 

Παραπομπές:

  1. https://www.fairobserver.com/world-news/plastic-pollution-environment-climate-change-innovation-news-18726/
  2. https://www.britishplastics.co.uk/News/waste-free-oceans-targets-rivers-rubbish/
  3. https://www.mnn.com/earth-matters/wilderness-resources/blogs/ocean-plastic-rivers
  4. https://oceanservice.noaa.gov/facts/pollution.html
  5. https://www.japantimes.co.jp/news/2017/06/09/world/science-health-world/ocean-plastic-comes-asian-rivers-study/#.WhHEJL98v_A
  6. http://www.ibtimes.com/most-ocean-pollution-comes-asian-rivers-study-says-2550189
  7. https://qz.com/1004589/80-of-plastic-in-the-ocean-can-be-traced-back-to-asias-rivers-led-by-china-indonesia-myanmar-a-study-by-netherland-based-the-ocean-cleanup-found/
  8. https://cosmosmagazine.com/biology/just-10-rivers-to-blame-for-millions-of-tonnes-of-ocean-plastic