Ερευνητική Ομάδα «Πολιτική και Διεθνείς Σχέσεις»

Μαρίνα Δρούγκα, 2 Δεκεμβρίου 2017

 

Τριμερής Σύνοδος Κορυφής· Σχέσεις Κύπρου – Αιγύπτου

Την προηγούμενη εβδομάδα (21.11.2017) έλαβε μέρος στο Προεδρικό Μέγαρο της Λευκωσίας η Τριμερής Σύνοδος Κορυφής μεταξύ των τριών κρατών – σταθμών της Ανατολικής Μεσογείου, την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο. Το κλίμα ήταν, όπως αναμενόταν, αρκετά φιλικό μεταξύ των Προέδρων, με διάθεση για συνεργασία και δημιουργία στενότερων σχέσεων σε τομείς που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα πολιτικών, οικονομικών καθώς και κοινωνικών πτυχών.
Οι σχέσεις Κύπρου – Αιγύπτου δεν είναι, όμως, δημιούργημα του 21ου αιώνα και των σημερινών εξελίξεων που συντελούνται στην Ανατολική Μεσόγειο. Αντιθέτως, οι σχέσεις τους άνθισαν στα μέσα του 20ου αιώνα όταν το φλέγον διεθνές ζήτημα στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου ήταν η αποδυνάμωση του κομμουνισμού, ο περιορισμός της επιρροής της ΕΣΣΔ και ο ανταγωνισμός αυτής με τις ΗΠΑ. Ήταν η περίοδος που οι ΗΠΑ είχαν θέσει σε πλήρη εφαρμογή το νέο διεθνές «υπερόπλο» τους· το ΝΑΤΟ. Την ίδια, ωστόσο, περίοδο μετά το θάνατο του Σοβιετικού Ηγέτη Ιωσήφ Στάλιν το 1953, την αναθέρμανση των ρωσογιουγκοσλαβικών σχέσεων, την υπογραφή του Συμφώνου της Βαγδάτης (Φεβρουάριος 1955), την Κρίση του Σουέζ (Οκτώβριος 1956) και τον φιλοσοβιετικό Αιγύπτιο Ηγέτη Gamal Abdel Nasser τα πράγματα στην Ανατολική Μεσόγειο αλλάζουν δραματικά και το Κυπριακό πρόβλημα παίρνει νέα όψη και αποκτά πρωτοφανή βαρύτητα. Συνοπτικά, οι δυο υπερδυνάμεις του 20ου αιώνα – ΗΠΑ και ΕΣΣΔ- αντιμετώπιζαν το κυπριακό πρόβλημα ως ένα μέσο προώθησης των δικών τους συμφερόντων και επιβολής της κυριαρχίας τους στην Ανατολική Μεσόγειο. Η «κατάκτηση» της Κύπρου θα ήταν για αυτές είτε η γέφυρα προς τη Μέση Ανατολή και τον ορυκτό της πλούτο είτε η γέφυρα προς τη Δύση και ο έλεγχος της ανατολικής περιφέρειας της Μεσογείου.
Ας εξετάσουμε συνοπτικά τη μεταβολή της βαρύτητας του Κυπριακού Ζητήματος και πως διαμορφώθηκαν οι σχέσεις της Κύπρου με την Αίγυπτο. Αρχικά, μετά από πιέσεις που δέχθηκε ο Έλληνας Πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ’, το Κυπριακό Πρόβλημα ετέθη τέσσερις φορές σε συζήτηση στην Γενική Συνέλευση (General Assembly) του ΟΗΕ (1954-1957) με κύριο αίτημα την αυτοδιάθεση του νησιού, χωρίς, όμως, να ληφθεί κανένα ουσιώδες αποτέλεσμα που να επηρέαζε τα γεγονότα σε καταλυτικό βαθμό. Η πέμπτη και τελευταία φορά που το Κυπριακό Ζήτημα αποτέλεσε θέμα συζήτησης στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είχε ως αποτέλεσμα τη δρομολόγηση της Συμφωνίας Ζυρίχης – Λονδίνου. Ωστόσο, η διεθνοποίηση του ζητήματος κέντρισε περισσότερο το ενδιαφέρον της Τουρκίας, η οποία είναι γνωστή για τις διπλωματικές της τάσεις περί αμφισβητήσεων και εκβιασμών, και εξόργισε περισσότερο τη Μεγάλη Βρετανία η οποία ήθελε να έχει τον πρώτο λόγο στις εξελίξεις της Ανατολικής Μεσογείου και να διαφυλάξει πλήρως τα στρατηγικά της συμφέροντα στην περιοχή μη αφήνοντας οποιαδήποτε δύναμη να ελέγχει την Κύπρο.
Επίσης, ήδη από το 1950 είχε ιδρυθεί στην Κύπρο με την συγκατάθεση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, η Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ). Αυτή ευθύνεται για τις πρώτες διενέξεις με τη Βρετανία και την έναρξη των πρώτων εχθροπραξιών στο νησί. Οι βιαιότητες μεταξύ αυτών και ύστερα μεταξύ και των τουρκοκυπρίων ανάγκασαν τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄να προβεί σε αναθεώρηση 13 σημείων του Κυπριακού Συντάγματος. Εν ολίγοις, ο Μακάριος έψαχνε δια μέσου άσκησης πιέσεων να βρει νέο ισχυρό σύμμαχο που θα ενίσχυε τη διπλωματική θέση της Κύπρου στις διεθνείς εξελίξεις σχετικά με την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Αυτός ο νέος σύμμαχος ήταν η Σοβιετική Ένωση. Η ισχυρή δύναμη του Βορρά ανταποκρίθηκε στις κινήσεις του Μακαρίου για απομάκρυνση από τον έλεγχο της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Η κίνηση αυτή θορύβησε τις ΗΠΑ και την Ελλάδα όχι, όμως, την Αίγυπτο του Nasser που ηγήθηκε του Κινήματος των Αδεσμεύτων (ΚτΑ). Ο Nasser και ο Αρχιεπίσκοπος ενίσχυσαν αρκετά τις σχέσεις τους καθώς είχαν κοινή πλεύση με σύμμαχο την ΕΣΣΔ. Κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών οι δυο χώρες απέκτησαν στενότερη διπλωματική σχέση και αλληλοϋποστηρίζονταν σε διάφορα διεθνή ζητήματα, όπως η ένταξη τους στα Ηνωμένα Έθνη. Ακόμη, έχοντας συνάψει τόσο φιλικούς δεσμούς η Αίγυπτος ήταν από τις πρώτες χώρες που δέχθηκαν και αναγνώρισαν την Ανεξαρτησία του νησιού.
Οι σχέσεις αμιγούς αλληλοκατανόησης και συνεννόησης μεταξύ Κύπρου- Αιγύπτου ενώ άνθισαν δεν καρποφόρησαν διότι ένα γεγονός ήρθε να παγώσει το κλίμα και να δημιουργήσει εντάσεις. Το Φεβρουάριο του 1978 έλαβε χώρα στο ξενοδοχείο Hilton της Κύπρου η 6η σύνοδος του «Οργανισμού Αλληλεγγύης των Αφροασιατικών λαών». Στη σύνοδο αυτή ο Αιγύπτιος Πρόεδρος του Οργανισμού αυτού Γιούφ Έλ Σεμπάι δολοφονήθηκε από δυο οπλοφόρους και αρκετοί Άραβες συνελήφθησαν ως όμηροι. Τότε Αιγύπτιοι κομάντο χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Κυβέρνησης και δηλώνοντας ψευδή στοιχεία για να εισέλθουν στον εναέριο χώρο της Κύπρου, εισέβαλαν στο αεροδρόμιο, όπου βρίσκονταν οι οπλοφόροι, με κατεύθυνση προς το αεροσκάφος των εγκληματιών, με το οποίο σχεδίαζαν να αποδράσουν. Η κυπριακή πλευρά άνοιξε πύρ εναντίον τους και σκότωσε αρκετούς από αυτούς καθώς ανατίναξε το τζιπ στο οποίο μετέβαιναν τα κομάντο. Η διπλωματική κρίση δεν άργησε να έρθει και να παραμείνει ενεργή μεταξύ των δυο χωρών για αρκετά χρόνια.
Ωστόσο, η κρίση στις διπλωματικές τους σχέσεις σταδιακά αποκαταστάθηκαν, πράγμα που αποδεικνύεται από τις πρόσφατες εξελίξεις και με αποκορύφωμα την τριμερή συνάντηση τριών προέδρων της Ανατολικής Μεσογείου. Ο Αιγύπτιος Πρόεδρος Abdel Fattah al-Sisi, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας και ο Κύπριος Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης συναντήθηκαν στο Προεδρικό Μέγαρο της Λευκωσίας με σκοπό να αναθερμάνουν τις σχέσεις τους και να εγκαινιάσουν δεσμούς φιλίας και συνεργασίας σε τομείς όπως ο τουρισμός, η οικονομία, η οριοθέτηση θαλάσσιας ζώνης και η εκμετάλλευση υδρογονανθράκων. Ακόμη, σημαντικά θέματα της Ημερήσιας Διάταξης ήταν και η κλιματική αλλαγή, η προσφυγική κρίση, ο πολιτισμός και η ενεργειακή συνεργασία μεταξύ τους. Οι τρείς Ηγέτες υπέγραψαν κοινή Διακήρυξη για την προώθηση και διασφάλιση των θαλάσσιων συνόρων τους και της ασφάλειας τους στην ανατολική περιφέρεια της Μεσογείου. Και οι τρείς χώρες καθίστανται πυλώνες σταθερότητας σε μία γεωγραφική ζώνη που διακρίνεται για την αστάθεια της και του επικείμενους κινδύνους.

Παραπομπές:

  1. Kokkinidis T., Leaders of Cyprus, Greece, and Egypt Vow to be “Pillars of Regional Stability”, Greek Reporter (20/11/2017) Διαθέσιμο στο : http://greece.greekreporter.com/2017/11/21/leaders-of-cyprus-greece-and-egypt-vow-to-be-pillars-of-regional-stability/
  2. Καψάλης Α. Το Κυπριακό στον ΟΗΕ, Καθημερινή (12/10/2014) Διαθέσιμο στο: http://www.kathimerini.gr/787729/article/epikairothta/ellada/to-kypriako-ston-ohe
  3. Κύπρος – Αίγυπτος: Από τα θερμά επεισόδια στις θερμές σχέσεις, Reporter.com.cy (22/11/2017) Διαθέσιμο στο: http://www.reporter.com.cy/politics/article/272837/
  4. Evie Andreou, Security, energy, migration the focus of Sisi visit (Update 5), Cyprus-mail.com (20/11/2017) Διαθέσιμο στο: http://cyprus-mail.com/2017/11/20/egyptian-president-pays-official-visit-cyprus/
  5. Αναστασιάδης, Σίσι, Τσίπρας υπέγραψαν Κοινή Διακήρυξη για οριοθέτηση των θαλασσίων συνόρων, iefimerida.gr (21/11/2017) Διαθέσιμο στο: http://www.iefimerida.gr/news/377797/anastasiadis-sisi-tsipras-ypegrapsan-koini-diakiryxi-gia-oriothetisi-ton-thalassion