Η στροφή της Κίνας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) και η σταδιακή ενεργειακή απεξάρτηση από τον άνθρακα στο πλαίσιο του Πενταετούς Σχεδίου Ανάπτυξης (2016-2020)

Scroll down to content

Ερευνητική Ομάδα «Περιβαλλοντικά Ζητήματα»

Παναγιώτα Πανταζάτου, 7 Ιανουαρίου 2018

 

Η σταδιακή εξάντληση των φυσικών πόρων και η υπερθέρμανση του πλανήτη αποτελούν τις κυριότερες αιτίες στροφής της διεθνούς κοινότητας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η μέχρι στιγμής ενεργειακή εξάρτηση από την καύση ορυκτών καυσίμων έχει θέσει σοβαρά ζητήματα περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας. Οι αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον εκδηλώνονται με τη μορφή της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, της ρύπανσης του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα και της εξάντλησης των αποθεμάτων ορυκτού πλούτου. Παράλληλα, στον τομέα της οικονομίας, η υπέρμετρη αύξηση των τιμών και η συνεπακόλουθη δυσχέρεια ως προς την πρόσβαση στα ενεργειακά αγαθά έχει οδηγήσει σε πρωτοφανείς οικονομικές κρίσεις σε εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.

Τα ανωτέρω έχουν αναμφισβήτητα προκαλέσει τόσο ενεργειακή όσο και περιβαλλοντική κρίση με σοβαρές κοινωνικοοικονομικές προεκτάσεις. Συνεπώς, κρίνεται επιτακτική η ανάγκη εξεύρεσης λύσεων βιώσιμης ανάπτυξης, πρωτίστως για την αποτροπή των δυσμενέστερων επιπτώσεων για το περιβάλλον και την οικονομία, και δευτερευόντως για να τεθούν τα θεμέλια δημιουργίας ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης και διαχείρισης των φυσικών και οικονομικών πόρων με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος, την ελευθερία πρόσβασης στα ενεργειακά αγαθά και τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας φυσικών πόρων και για τις επόμενες γενεές.

Ιστορικά, τα μέλη της διεθνούς κοινότητας που συνετέλεσαν στην πρόκληση σοβαρών περιβαλλοντικών προβλημάτων είναι τα οικονομικώς ανεπτυγμένα κράτη λόγω της έντονης εκβιομηχάνισης και παραγωγής ενέργειας από την καύση ορυκτών καυσίμων. Υπό τα σημερινά δεδομένα, σημαντικό μερίδιο ευθύνης φέρουν πλέον και τα οικονομικώς αναπτυσσόμενα κράτη, τα οποία θέτοντας ως προτεραιότητα την οικονομία έναντι της προστασίας του περιβάλλοντος, έχουν εξελιχθεί σε σημαντικές πηγές ρύπανσης του πλανήτη. Έτσι, πλέον παρατηρείται μία ανακατανομή ως προς το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί σε κάθε κράτος.

Ειδικότερα, τα οικονομικώς ανεπτυγμένα κράτη, βάσει της Διεθνούς Σύμβασης-Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Μεταβολές και του Πρωτοκόλλου του Κιότο του 1997, είχαν αναλάβει δεσμευτικές υποχρεώσεις για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων μείωσης της επίδρασης της οικονομικής τους δραστηριότητας στην υπερθέρμανση του πλανήτη· ως εκ τούτου έχουν εντάξει την προστασία του περιβάλλοντος στην οικονομική τους πολιτική. Αντιθέτως, τα οικονομικώς αναπτυσσόμενα κράτη, λόγω της ελάχιστης συμβολής τους στην υπερθέρμανση του πλανήτη, δεν είχαν αναλάβει καμία δεσμευτική υποχρέωση στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, η επιτάχυνση της οικονομικής τους ανάπτυξης, η οποία βασίζεται κατά κύριο λόγο στην εκβιομηχάνιση, να έχει αντιστρέψει το μερίδιο της ευθύνης των κρατών-μελών της διεθνούς κοινότητας. Υπό το φως των πρόσφατων διεθνών συνδιασκέψεων για την κλιματική αλλαγή, τα οικονομικώς αναπτυσσόμενα κράτη, αναγνωρίζοντας ότι με την εφαρμοζόμενη οικονομική τους πολιτική έχουν συντελέσει στην επιδείνωση της περιβαλλοντικής κρίσης, δεσμεύονται πλέον ως προς την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, ιδίως μέσω και της στροφής τους στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η Κίνα αποτελεί ένα από τα οικονομικώς αναπτυσσόμενα κράτη, η ενεργειακή και οικονομική πολιτική της οποίας έχει ως βάση την έντονη εκβιομηχάνιση και την εξάρτηση από την καύση ορυκτών καυσίμων, ιδίως του άνθρακα. Με την εφαρμογή «Πενταετών Σχεδίων Ανάπτυξης», η Κίνα έχει θέσει τις προϋποθέσεις για τη μείωση του ενεργειακού της αποτυπώματος στον πλανήτη με την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής παραμέτρου σε όλες τις πτυχές τις κοινωνικής και οικονομικής της πολιτικής. Η στροφή της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελεί μία μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, το οποίο πέραν των περιβαλλοντικών και οικονομικών κινήτρων, επιβάλλεται και για έναν επιπλέον λόγο: την προστασία της δημόσιας υγείας από τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, και ιδίως του φωτοχημικού νέφους.

Η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας είναι άμεσα συνυφασμένη με την ενεργειακή της εξάρτηση από τον άνθρακα. Τυχόν μετάβαση σε χρήση νέων πηγών ενέργειας θα έθετε σε κίνδυνο την οικονομική σταθερότητα και θα προκαλούσε ανισορροπία στις αυξημένες ενεργειακές της ανάγκες. Σε πρώτο στάδιο, η κινεζική κυβέρνηση, μέσα από τα Πενταετή Σχέδια Ανάπτυξης, προέβη στη λήψη αποφασιστικών μέτρων για την προώθηση της χρήσης φυσικού αερίου με απώτερο σκοπό την αναβάθμιση της ποιότητας του αέρα. Σε δεύτερο στάδιο, εστίασε στην παραγωγή ενέργειας από πηγές που δεν βασίζονται στην καύση ορυκτών καυσίμων, και ιδίως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, υιοθέτησε επιπλέον νέες τεχνολογίες και ανέλαβε την κατασκευή όλων των απαιτούμενων υποδομών για την υλοποίηση του εγχειρήματος. Ειδικότερα, κινεζικές εταιρείες κατασκευής ανεμογεννητριών (wind power turbines) και μονάδων για την παραγωγή ηλιακής ενέργειας (solar panels) διασφαλίζουν αφ΄ενός την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών σε εθνικό επίπεδο και αφ΄ετέρου την εξαγωγή των προϊόντων τους σε χώρες, οι οποίες έχουν εξίσου ενσωματώσει στην ενεργειακή τους πολιτική τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Στο 13ο Πενταετές Σχέδιο Ανάπτυξης έχουν τεθεί οι εξής στόχοι για τη χρονική περίοδο 2016-2020 στο πλαίσιο αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών προκλήσεων: η μείωση της κατανάλωσης άνθρακα κατά 58%, άλλως κατά πέντε εκαττομμύρια τόνους μέχρι το 2020, η μείωση της ενεργειακής έντασης (energy intensity) κατά ποσοστό 15%, η μείωση της έντασης άνθρακα κατά ποσοστό 18% και η αύξηση του μεριδίου της ενέργειας που δεν προέρχεται από καύση ορυκτών καυσίμων κατά ποσοστό 15% μέχρι το 2020 και κατά ποσοστό 20% μέχρι το 2030. Σημαντικό βήμα για την υλοποίηση των ανωτέρω στόχων είναι πρώτον οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ), οι οποίες ανέρχονται σε 2.5 τρισεκατομμύρια γιουάν (367 δισεκατομμύρια δολλάρια), και δεύτερον η διετής περίοδος αναστολής της έγκρισης οποιουδήποτε έργου που βασίζεται στην παραγωγή ενέργειας από την καύση ορυκτών καυσίμων. Στο σημείο αυτό, πρέπει να επισημανθεί ότι οι κινεζικές αρχές, στο πλαίσιο και των προηγούμενων Σχεδίων Πενταετούς Ανάπτυξης, με απώτερο σκοπό τη μείωση της παραγωγής και κατανάλωσης άνθρακα, είχαν υιοθετήσει, μέσω της εφαρμοζόμενης κρατικής πολιτικής, μέτρα διαχείρισης και εξοικονόμησης ενέργειας στο βιομηχανικό τομέα. Σε αντιδιαστολή με τα προηγούμενα Πενταετή Σχέδια Ανάπτυξης, είναι προφανές ότι με την παρούσα στρατηγική η Κίνα, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ότι έχει θέσει ως στόχο τη μείωση της κατανάλωσης άνθρακα κατά ποσοστό 58%, διακρίνεται για την αποφασιστική πολιτική της βούληση να επιφέρει άμεσα αποτελέσματα στον τομέα της ενεργειακής της πολιτικής.

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η κινεζική κυβέρνηση, κατά τη διαμόρφωση της στρατηγικής της για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων, σε καμία περίπτωση δεν προέβη στη λήψη μέτρων που θα επηρέαζαν αρνητικά την οικονομική της ανάπτυξη. Αντιθέτως, με τις επενδύσεις της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) και τη χρήση καινοτόμων τεχνολογιών καθαρής ενέργειας (clean energy technologies) έχει συμβάλει στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Ενδεικτικά, στον τομέα της παραγωγής ηλιακής ενέργειας απασχολούνται συνολικά 2.5. εκατομμύρια εργαζόμενοι στην Κίνα, ενώ αντιστοίχως στις ΗΠΑ στον ίδιο τομέα έχουν δημιουργηθεί μόλις 260.000 νέες θέσεις εργασίας. Περαιτέρω, σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Διοικητικής Αρχής για την Ενέργεια (National Administration Energy), οι επενδύσεις της Κίνας, για την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί για το 2030, αναμένεται να οδηγήσουν στη δημιουργία δέκα εκατομμυρίων θέσεων εργασίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ).

Αναφορικά με την αποτελεσματικότητα του 13ου Πενταετούς Σχεδίου Ανάπτυξης ως προς την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, τα μέχρι στιγμής στοιχεία βαίνουν θετικά ως προς τη μείωση της παρουσίας των ρύπων στην ατμόσφαιρα. Σε αυτό συνηγορεί και η μείωση της ενεργειακής έντασης (energy intensity) κατά ποσοστό 5% το έτος 2016, η οποία οφείλεται κατά κύριο λόγο στη χρήση ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. Παρά ταύτα, τίθεται ένα πολύ σοβαρό ζήτημα ως προς την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών (energy shortage), για τη διασφάλιση των οποίων δεν επαρκούν, υπό τα σημερινά δεδομένα, οι παραγόμενες ποσότητες φυσικού αερίου και ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. Προς τούτο, σε περιπτώσεις μη επάρκειας της προμήθειας φυσικού αερίου σε βόρεια τμήματα της Κίνας, κατ΄εξαίρεση από την εφαρμοζόμενη πολιτική κατά της παραγωγής και κατανάλωσης άνθρακα (anti-coal policy), επιτρέπεται η παραγωγή ενέργειας από την καύση άνθρακα ιδίως όταν οι ενεργειακές ανάγκες δεν δύνανται να καλυφθούν με άλλον τρόπο, λιγότερο επιβαρυντικό για το περιβάλλον. Ένα επιπρόσθετο πρόβλημα είναι η απώλεια ενέργειας, η οποία προκαλείται από την αδυναμία του υφιστάμενου ηλεκτρικού δικτύου της Κίνας για μετατροπή, μεταφορά και διοχέτευση της συνολικής παραγόμενης αιολικής και ηλιακής ενέργειας κατά το μέγιστο δυνατό. Ενδεικτικά, το 2016 σημειώθηκε απώλεια αιολικής ενέργειας κατά ποσοστό 17% και απώλεια ηλιακής ενέργειας κατά ποσοστό 10%. Επιπλέον, απώλεια ηλιακής ενέργειας λαμβάνει χώρα, λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, δεδομένου ότι η παρουσία των ρύπων στην ατμόσφαιρα έχει ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση δέσμευσης της ηλιακής ενέργειας κατά ποσοστό 20% από τα ηλιακά συστήματα (solar panels) στα βόρεια και στα ανατολικά τμήματα της Κίνας.

Αναφορικά με τα πρωταρχικά κίνητρα στροφής της Κίνας στις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας είναι ομολογουμένως περιβαλλοντικά. Παρά ταύτα, η κυριαρχία της Κίνας, στον τομέα της κατασκευής των υποδομών για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αποτελεί εν μέρει στρατηγική για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Εκτός από τα περιβαλλοντικά κίνητρα, η στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελεί επιπροσθέτως στρατηγική για την εθνική ενεργειακή ασφάλεια (national energy security). Δεδομένου ότι η διεθνής κοινότητα βρίσκεται σε μία περίοδο μετάβασης από τις συμβατικές μορφές ενέργειας στις ανανεώσιμες πηγές, η αυτονομία της Κίνας, ως προς την παραγωγή τους, την κατατάσσει σε μία πολύ ευνοϊκή θέση στον τομέα της εθνικής ενεργειακής ασφάλειας.

Παράλληλα, η υιοθέτηση ενός μοντέλου βιώσιμης ανάπτυξης εμφορείται και από οικονομικά κίνητρα. Η Κίνα έχει ανελιχθεί σε πολύ σημαντικό κατασκευαστή και εξαγωγέα τεχνολογιών ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, προμηθεύοντας τα 2/3 της διεθνούς κοινότητας με ηλιακά συστήματα (solar panels) και το ½ της διεθνούς κοινότητας με εγκαταστάσεις παραγωγής αιολικής ενέργειας (wind power turbines), με ρυθμό δύο ανά ώρα. Δεδομένης της εξάντλησης των φυσικών πόρων, και ιδίως των ορυκτών καυσίμων, η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές συνεπάγεται αφ΄ενός τη μείωση του κόστους εισαγωγής ορυκτών καυσίμων (άνθρακα και φυσικού αερίου), λαμβανομένης υπόψη της μέχρι πρότινος έλλειψης ενεργειακής αυτονομίας της Κίνας, και αφ΄ετέρου περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη, λαμβανομένων υπόψη των εξαγωγών των καινοτόμων τεχνολογιών καθαρής ενέργειας σε τρίτα κράτη, που έχουν ομοίως υιοθετήσει πολιτική προώθησης των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας.

Αναμφισβήτητα, η Κίνα έχει αποκτήσει ηγετικό ρόλο στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παγκοσμίως. Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι επενδύει περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών σε εθνικό επίπεδο. Πρόκειται για επενδύσεις, οι οποίες είναι διπλάσιες σε σύγκριση με τις αντίστοιχες επενδύσεις των ΗΠΑ, ενώ σαφώς υπερισχύουν αριθμητικά των επενδύσεων που λαμβάνουν χώρα συνολικά ετησίως στις ΗΠΑ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε επίπεδο εξαγωγών, η Κίνα επενδύει 32 δισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία υπερισχύουν έναντι των αντίστοιχων εξαγωγών από άλλες χώρες, ενώ οι κινεζικές εταιρείες κατέχουν ηγετική θέση παγκοσμίως στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Αναφορικά με το ρόλο της Κίνας στον τομέα της ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο, πρέπει να τονισθεί ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικός για δύο λόγους: αφ΄ενός διότι η Κίνα αποτελεί το μεγαλύτερο εισαγωγέα πετρελαίου σε διεθνές επίπεδο και αφ΄ετέρου διότι σε αυτήν οφείλεται το ½ της παγκόσμιας κατανάλωσης άνθρακα. Συνεπώς, η εκάστοτε υιοθετούμενη ενεργειακή της πολιτική έχει άμεση επίδραση στις οικονομικές ισορροπίες της διεθνούς κοινότητας. Περαιτέρω, παρά τις αναδυόμενες δυσκολίες, όπως η αδυναμία κάλυψης του συνόλου των ενεργειακών αναγκών μέσω των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας, η Κίνα έχει υιοθετήσει, παράλληλα, επιμέρους σχέδια για την επίτευξη των περιβαλλοντικών της στόχων, όπως το Πενταετές Σχέδιο για την κάλυψη των αναγκών θέρμανσης (Five-Year Clean Heating Plan). Τα ανωτέρω δηλώνουν ότι η Κίνα δεν παραιτείται από την προσπάθεια υιοθέτησης μέτρων για την προώθηση της καθαρής ενέργειας. Συνεπώς, η Κίνα χάρη στην τεχνολογική της καινοτομία και την αποφασιστική πολιτική της βούληση εξελίσσεται σε ηγετική δύναμη στον τομέα της ενέργειας.

 

Παραπομπές:

  1. Xiaoli, Z., Chunbo, M., Dongyue, H. (2009). Elsevier. Διαθέσιμο σε: http://www.elsevier.com/locate/enpol (Ανακτήθηκε 6 Απριλίου, 2009).
  2. Cao, J. (2018). Theenergycollective. Διαθέσιμο σε: http://www.theenergycollective.com/cleanenergyleadershipinstitute/2419003/china-takes-lead-renewable-energy-motivation-challenges (Ανακτήθηκε 2 Ιανουαρίου, 2018).
  3. Leary, K., (2017). Futurism. Διαθέσιμο σε: https://futurism.com/china-ambitious-five-year-plan-convert-homes-clean-heating/ (Ανακτήθηκε 19 Δεκεμβρίου, 2017).
  4. Crooks, E. (2017). Financialtimes. Διαθέσιμο σε: https://www.ft.com/content/71c9a0bc-e345-11e7-8b99-0191e45377ec (Ανακτήθηκε 17 Δεκεμβρίου, 2017).
  5. Kejun, J., Woetzel J. (2017). Project-syndicate. Διαθέσιμο σε: https://www.project-syndicate.org/commentary/china-renewable-energy-revolution-by-jiang-kejun-and-jonathan-woetzel-2017-08?barrier=accessreg (Ανακτήθηκε 21 Αυγούστου, 2017).
  6. Gosens, J., Kaberger, T., Wang, Y. (2017). Onlinelibrary.wiley. Διαθέσιμο σε: http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ese3.161/full (Ανακτήθηκε 26 Ιουνίου, 2017).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: