Ο Ναυτιλιακός Κλάδος αποτελεί βασικό πυλώνα τόσο της Βρετανικής, όσο και της Ελληνικής οικονομίας, με συνεισφορά πολλών εκατομμυρίων στερλινών και ευρώ αντίστοιχα στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν κάθε μίας χώρας. Με έτος αναφοράς το 2016 η συνολική συνεισφορά του ναυτιλιακού κλάδου στην Ελληνική οικονομία ανήλθε στο 9.2% του συνολικού ΑΕΠ, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τη Μεγάλη Βρετανία στο 0.5%. του συνολικού της ΑΕΠ.  Ωστόσο, πρόκειται ταυτόχρονα για έναν κλάδο με αξιοσημείωτες ευαισθησίες στις περιπτώσεις γεγονότων με έντονο πολιτικό και οικονομικό απόηχο, όπως το Brexit.

Το Brexit πρόκειται για την δήλωση οικειοθελούς αποχώρησης της Μεγάλης Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση με το δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου 2016, το οποίο προκάλεσε ιδιαίτερη αναστάτωση στους ιδιοκτήτες των ναυτιλιακών εταιρειών, αλλά και σε όλους όσοι ασχολούνται με το ναυτιλιακό κλάδο, είτε στην Επικράτεια της Βρετανικής Νήσου, είτε της Ελλάδας. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το Brexit αποτελεί μία νέα ευκαιρία για τις εταιρείες του ναυτιλιακού κλάδου που εδρεύουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, με αποτέλεσμα την περαιτέρω ενίσχυση των συμφερόντων τους, ή μία νέα περίοδο απειλών απέναντι στην έως σήμερα οικονομική ευρωστία του συγκεκριμένου κλάδου.

Η τελική αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δρομολογηθεί για τον Μάρτιο του 2019. Έως σήμερα τηρείται απόλυτη σιγή ιχθύος για τα μελλοντικά σχέδια της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου και τις διαπραγματεύσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και της πορείας τους από το κομβικό σημείο αυτό και έπειτα. Επαΐοντες του ζητήματος κάνουν λόγο για συνεχείς συζητήσεις επί συζητήσεων, οι οποίες δεν έχουν καταλήξει σε μία χρυσή τομή για την ικανοποίηση και των δύο μερών.

Ο ναυτιλιακός κλάδος βάλλεται από την ολιγωρία του κυβερνητικού μηχανισμού, της πρωθυπουργού Τερέζα Μέι, η οποία προσπαθεί να επιτεύξει μία ικανοποιητική συμφωνία με την Ευρώπη.  Δεν αρκείται απλά στη ρητή υπόσχεση της πρωθυπουργού ότι θα δοθεί περίοδος χάριτος  έπειτα από το Μάρτιο του 2019 ή ότι θα υπάρξει τελικά μία συνθήκη ρύθμισης των ζητημάτων .

Τα θέματα, τα οποία πρέπει να τεθούν επί τάπητος είναι πολυάριθμα και ακανθώδη. Θα πρέπει πρωταρχικά να επιτευχθεί μία συμφωνία της Βρετανικής κυβέρνησης και της Ευρώπης αναφορικά με τη διατήρηση ή όχι της αρχής των τεσσάρων ελευθεριών του Μάαστριχτ :

1)Η Ελευθερία μετακίνησης των Αγαθών
2)Η Ελευθερία μετακίνησης του Κεφαλαίου
3)Η Ελευθερία των Υπηρεσιών

4)Η Ελευθερία μετακίνησης των Προσώπων

 

Οι τέσσερις αυτές αρχές συνοψίζονται ουσιαστικά στο αν θα επιβληθεί φόρος -δασμός στα προϊόντα που εισάγονται από και εξάγονται προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη δυνατότητα προσέλκυσης εκ νέου ευρωπαίων επενδυτών με καλύτερους όρους και με προτεραιότητα  σε σχέση με επενδυτές άλλων εθνικοτήτων, την ελευθερία των υπηρεσιών και την ελευθερία μετακίνησης των προσώπων στην περίπτωση των ναυτικών και γενικότερα όσων εργάζονται και μετακινούνται με πλοία υπό την Βρετανική Σημαία σε λιμάνια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Περαιτέρω ζητήματα, στα οποία θα πρέπει με τη μορφή κατεπείγοντος να δοθεί λύση, αποτελούν οι εκκρεμείς συμφωνίες για τα λιμάνια και τους ναυτικούς κόμβους. Το ερώτημα που τίθεται στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι αν η Ευρώπη θα δεχθεί με τους ίδιους όρους τα Βρετανικά πλοία ή αν θα πρέπει να χαραχθούν εκ νέου οι διαδρομές μετάβασης από τον έναν κόμβο στον άλλον.

Τα ακανθώδη αυτά σημεία μπορούν να προετοιμάσουν το έδαφος για ενδεχόμενες εξωτερικές απειλές που μπορεί να δεχθεί ο ναυτιλιακός κλάδος, όπως τις απειλές από χώρες ανταγωνιστές, οι οποίες είτε είναι αναπτυσσόμενες, είτε μεσουρανούν παράλληλα στην παγκόσμια ναυτιλιακή σκηνή.Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Σιγκαπούρη, η Κορέα, η Κίνα και η Ιαπωνία που παρουσιάζουν τα δύο τελευταία χρόνια αυξητικές τάσεις ως προς τη συνεισφορά του ναυτιλιακού τους τομέα στο ΑΕΠ, ενώ οι συνολικές ταμειακές ροές των επιχειρήσεων που εδρεύουν στις χώρες αυτές γίνονται συγκρίσιμες με αυτές των Ελληνικών και Βρετανικών ναυτιλιακών.

Δέον είναι να αναφερθεί ότι την περίοδο 2014-2015, ο ελληνικός ναυτιλιακός κλάδος είχε ανέλθει στην κορυφή της παγκόσμιας ναυτιλίας με 164 εκατομμύρια τόνους φορτίου, αφήνοντας πίσω του τον Ιαπωνικό και τον Κινέζικο. Παράλληλα, οι συντηρητικές αποφάσεις επενδύσεων των ελληνικών εταιρειών την προηγούμενη δεκαετία, τους προστάτεψαν από τις απώλειες των επενδύσεων σε hedge funds κατά τη διάρκεια της κρίσης, τις οποίες υπέστησαν οι Ιάπωνες. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει το μέγεθος της αβεβαιότητας και της ανελαστικότητας του κλάδου αυτού ακόμα και σε λιγότερο από 5 έτη, καθώς η ελληνική και η βρετανική ναυτιλία βάλλονται τώρα από καινούριες προκλήσεις, για τις οποίες θα πρέπει να κινητοποιηθούν κατάλληλα και ευέλικτα, προκειμένου να μη χάσουν το προβάδισμα έναντι άλλων χωρών.

Ένα πολύ σημαντικό και πρακτικό ζήτημα είναι η διαχείριση των λιμανιών και του νέου τρόπου ελέγχου των πλοίων, τα οποία μετακινούνται με σύμβολο την σημαία του Ηνωμένου Βασιλείου. Δεν έχουν δρομολογηθεί ακόμη οι εγκαταστάσεις για τη λειτουργία των καινούριων custom checks για τα πλοία, με αποτέλεσμα την πιθανή καθυστέρηση και την υπερφόρτωση του όγκου εργασίας στα λιμάνια. Πιθανότατα η κατάσταση αυτή να συνδυάζεται με άλυτα νομικής και πρακτικής φύσης θέματα, στα οποία δεν υπάρχει συγκεκριμένη ακολουθία εντολών και πρακτικών, αποτέλεσμα της ολιγωρίας του κρατικού μηχανισμού.

Άλλης φύσεως δυσκολίες μπορεί να αφορούν θέματα που σχετίζονται με φόρους και δασμούς, στα οποία μέχρι πρότινος ακολουθούνταν οι ντιρεκτίβες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα στα εμπορεύματα. Για παράδειγμα, πολλές εταιρείες με έδρα στο Ηνωμένο Βασίλειο πραγματοποιούν πωλήσεις καταναλωτικών αγαθών (ρούχων, παπουτσιών κτλ.) σε Ευρωπαίους ιδιώτες, αξιοποιώντας τις απλοποιημένες διαδικασίες που προβλέπονται για τα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αυτές τις διαδικασίες περιλαμβάνονται κυρίως η δυνατότητα άμεσης εγγραφής χωρίς την υποχρέωση ορισμού φορολογικού εκπροσώπου καθώς και η μη υποχρέωση τήρησης βιβλίων και στοιχείων.

Με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, οι εν λόγω διευκολύνσεις πιθανότατα θα πάψουν να ισχύουν, καθιστώντας την εν λόγω χώρα στο ίδιο πλαίσιο με τις τρίτες χώρες.

Σε αυτό το σημείο θα ήταν καταλυτική η επίδραση της σχετικής συμφωνίας που θα έδινε τέλος σε όλη την παραφιλολογία που έχει αναπτυχθεί γύρω από αυτό το πρόβλημα. Η ακαμψία σε ζητήματα που σχετίζονται με φορολογία, αποδεικνύεται ιδιαίτερα επίπονη τόσο για τις ενδιαφερόμενες εταιρείες, όσο και για την ίδια την κυβέρνηση και τον οικονομικό σχεδιασμό της.

Συγκεκριμένα, απόηχος όλων αυτών των αδυναμιών αποτέλεσε η μείωση του ΑΕΠ του Ηνωμένου Βασιλείου το 2017, η οποία οφείλονταν κατά πρώτιστο λόγο στον ναυτιλιακό κλάδο, ενώ οι προβλέψεις για την χρονιά που διανύουμε αναφέρονται σε περαιτέρω ενδεχόμενη υποχώρηση του ΑΕΠ της χώρας. Συγκεκριμένα, η απόλυτη αξία του ΑΕΠ της Μεγάλης Βρετανίας το έτος 2017 μειώθηκε κατά $ 2,048 εκατομμύρια σε σχέση με το έτος 2016 . Το γεγονός αυτό συνδυάζεται και με τη διολίσθηση του νομίσματος της στερλίνας έναντι του ευρώ κατά 0.46% και του δολαρίου κατά 0.5% και τη γενικότερη επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου. Αναμένονται ανακατατάξεις και αλλαγή του παγκόσμιου οικονομικού σκηνικού με άλλοτε ευνοϊκά αποτελέσματα και άλλοτε δυσάρεστες ανατροπές.

Οι πιο αισιόδοξοι μελετητές προσβλέπουν σε ένα σενάριο, στο οποίο η Μεγάλη Βρετανία, απαλλαγμένη από το ζυγό της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορέσει να επιτυγχάνει νέες συμφωνίες με χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως την Ινδία, την Κίνα και άλλα κράτη της Ασίας. Άλλωστε το Brexit αποτελεί μία ευκαιρία για επαναρρύθμιση όλων των συνιστωσών και αναγεννησιακή πρόκληση για τον συγκεκριμένο κλάδο.

Φλέγοντα θέματα, πυρηνικής φύσεως που απασχολούν τα τμήματα Ανθρώπινου Δυναμικού κυρίως, αλλά και τη Διοίκηση εν γένει, είναι η ανάπτυξη καινούριων στρατηγικών για την προώθηση της καινοτομίας, των ικανοτήτων, των θέσεων εργασίας και της παραγωγικότητας, προκειμένου να λειτουργήσουν ως αντισταθμιστικοί παράγοντες απέναντι στις αρνητικές επιπτώσεις του Brexit. Επομένως, οι συνθήκες αυτές λειτουργούν ως πρόκληση και κίνητρο για την αναδιαμόρφωση πιθανών προβληματικών παραγόντων που υπέβοσκαν ακόμη και την πριν του Brexitεποχή.

 

Συνοψίζοντας, υπάρχει αβεβαιότητα και ένα κλίμα αναστάτωσης σχετικά με τις απειλές και ευκαιρίες που θα αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις του ναυτιλιακού κλάδου-είτε Ελληνικές, είτε Βρετανικές, οι οποίες έχουν ως έδρα τους το Λονδίνο. Αναμένεται η έκβαση των διαπραγματεύσεων και η πολυπόθητη συμφωνία Βρετανικής Κυβέρνησης και Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη λήψη των τελικών αποφάσεων και τον υπολογισμό των επιπτώσεων του περίπλοκου αυτού πολιτικού, κοινωνικού και οικονομικού φαινομένου.

 

Παραπομπές:

BIFA. (2016). What Brexit means for UK Shipping. British International Freight Association. Available on: https://bifa.org/news/articles/2016/jul/what-brexit-means-for-uk-shipping

Γεράσιμος, Γ.Ν. (2018). Θα ωφελήσει το Brexit την ελληνική Ναυτιλία; The Sea Nation. Available on: http://www.theseanation.gr/%CE%BD%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CE%B1/%CE%BD%CE%B5%CE%B1-%CE%BD%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CF%82/%CE%BD%CE%B5%CE%B1/39091-%CE%B8%CE%B1-%CF%89%CF%86%CE%B5%CE%BB%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CF%84%CE%BF-brexit-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BD%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1.html

Dealnews. (2017). Στο City οι Έλληνες και μετά τη Brexit εποχή. Maritimes. Available on: https://maritimes.gr/art/gr_8829.php

Ελληνική Ομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας. (2017). Επιπτώσεις Brexit στην Ελληνική Οικονομία. Available on: http://esee.gr/wp-content/uploads/2017/10/%CE%9A%CE%B5%CE%AF%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%BF-%CE%B8%CE%AD%CF%83%CE%B5%CF%89%CE%BD-%CE%95%CE%A3%CE%95%CE%95-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-Brexit_2.pdf

Καραγεώργος, Λ. (2016). To Brexit ευνοεί δεξαμενόπλοια και πλοία με μακρά συμβόλαια. Ναυτεμπορική. Available on: http://www.naftemporiki.gr/finance/story/1121210/to-brexit-eunoei-deksamenoploia-kai-ploia-me-makra-sumbolaia

Μπέλλος, Η., (2016). Η ελληνική ναυτιλία, το Brexit, οι πιέσεις της Ε.Ε. και η ανταγωνιστικότητα. Καθημερινή. Available on: http://www.kathimerini.gr/866835/article/oikonomia/epixeirhseis/h-ellhnikh-naytilia-to-brexit-oi-pieseis-ths-ee-kai-h-antagwnistikothta

Nikolaou, J. (2014). Shipping industry market trends for 2014. Marine Link. Available on: https://www.marinelink.com/news/shipping-industry368793

Τσαμόπουλος, Μ. (2016). Brexit: Οι ευκαιρίες για την ελληνική Ναυτιλία. Newmoney.gr. Avalable on: http://www.newmoney.gr/palmos-oikonomias/nautilia/291208-brexit-oi-eikairies-gia-tin-elliniki-naitilia

Unknown Author, (2017). Nautilus Calls for Clarification on Seafarer certificates post Brexit. World Maritime News. Available on: https://worldmaritimenews.com/archives/238639/nautilus-calls-for-clarification-on-seafarer-certificates-post-brexit/

Unknown Author, (2017). Η βρετανική ναυτιλία μετά το Brexit. Ναυτικά Χρονικά. Available on: http://www.naftikachronika.gr/2017/02/01/i-vretaniki-naftilia-meta-to-brexit/

Unknown Author, (2017). Η ECSA προσβλέπει σε ομαλή πρόοδο των διαπραγματεύσεων του Brexit. Ναυτικά Χρονικά. Available on: http://www.naftikachronika.gr/2017/12/21/i-ecsa-prosvlepei-se-omali-proodo-ton-diapragmatefseon-tou-brexit/