Η Συμφωνία πρόκληση επί τάπητος

Συγγραφέας: Αθανασά Δήμητρα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ:
1.Το Ιστορικό της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου της Βόρειας Αμερικής:
Η Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου της Βόρειας Αμερικής (NAFTA) αποτελεί μια ολοκληρωμένη εμπορική συμφωνία, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1994 και προβλέπει κανόνες οργάνωσης του εμπορίου και των επενδύσεων μεταξύ του Καναδά, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Μεξικού. Η πρωτοβουλία εκκίνησης της NAFTA ανήκε στον Πρόεδρο Ronald Reagan- ο οποίος είχε προτείνει στην προεκλογική του καμπάνια το 1979 τη σύσταση μια κοινής αγοράς στη Βόρεια Αμερική. Απολάμβανε διπλωματική υποστήριξη και έγινε αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τον Ρεπουμπλικανό Πρόεδρος George H.W. Μπους, ενώ εγκρίθηκε από το Κογκρέσο και υλοποιήθηκε υπό τον Δημοκρατικό Πρόεδρο Μπιλ Κλίντον. Η NAFTA αναδιαμόρφωσε θεμελιωδώς τις οικονομικές σχέσεις των χωρών της Βόρειας Αμερικής. Αφότου υιοθετήθηκε η Συμφωνία καταργήθηκαν συστηματικά οι περισσότεροι δασμολογικοί και μη δασμολογικοί φραγμοί στο ελεύθερο εμπόριο και τις επενδύσεις στο γεωγραφικό βεληνεκές των τριών συνυπογραφόντων χωρών. Με τη NAFTA δημιουργήθηκε μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο και έθεσε τα θεμέλια μίας ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης και αυξανόμενης ευημερίας για τον Καναδά, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό.
Σε πρώτο στάδιο, το 1988 υπογράφτηκε η Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου Καναδά-ΗΠΑ και τέθηκε σε ισχύ το 1989. Εν συνεχεία, η NAFTA την αντικατέστησε το 1994 με την προσθήκη του Μεξικό. Για την είσοδο του τελευταίου στην εν λόγω Συμφωνία υπήρξαν διαφωνίες, καθώς το ΑΕΠ του Μεξικό ήταν μόλις το 30% του ΑΕΠ των Ηνωμένων Πολιτειών. Παρ΄ όλο τον κίνδυνο διατάραξης της οικονομικής ευημερίας των ήδη υπογραφόντων χωρών τελικά το Μεξικό έγινε δεκτό στα πλαίσια της Συμφωνίας. Βέβαια, η κατάργηση των δασμών και η αναδιαμόρφωση της φορολογίας υπήρξε βαθμιαία. Τελευταία απελευθερωτική του εμπορίου τροποποίηση συνέβη το 2008 προβλέποντας την κατάργηση των περισσότερων δασμών και φορολογικών περιορισμών. Συγκεκριμένα, κωδικοποίησε μια ευρεία σειρά συμφωνιών για το εμπόριο γεωργικών προϊόντων, κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και αυτοκινήτων, καθώς και για τις τηλεπικοινωνίες, την πνευματική ιδιοκτησία, την κινητικότητα των εργαζομένων και τις περιβαλλοντικές πολιτικές.

https://www.cfr.org/backgrounder/naftas-economic-impact
2.Τα αποτελέσματα της NAFTA:
Α) Στην οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών:
Η ΝΑFTA αποτέλεσε εφαλτήριο δύναμη ενίσχυσης του εμπορίου των ΗΠΑ με τους γείτονές της στη Βόρειο Αμερική οδηγώντας στον τριπλασιασμό του και επιταχύνοντας τους ρυθμούς ανάπτυξης του. Πλέον ο Καναδάς και το Μεξικό αποτελούν τους δύο μεγαλύτερους προορισμούς των εξαγωγών των ΗΠΑ. Επιπλέον, η συμφωνία είχε θετική επίδραση στο ΑΕΠ των ΗΠΑ με μια συνολική προσθήκη έως και 80 δισ. Δολαρίων. Οι υποστηρικτές της NAFTA εκτιμούν ότι δημιουργήθηκαν περίπου δεκατέσσερις εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Ωστόσο, πολλοί εργαζόμενοι και εργατικά συνδικάτα κατηγορούν την εμπορική συμφωνία της NAFTA ως υπαίτια για την πτώση των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ. Λόγου χάρη από το 1994 χάθηκαν περίπου 350.000 θέσεις εργασίας στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας των Η.Π.Α, ενώ η αντίστοιχη απασχόληση στο μεξικανικό τομέα αυξήθηκε κατά 430.000 εργαζόμενους. Ένας επιπλέον επιβαρυντικός παράγοντας της NAFTA είναι οι πιέσεις που ασκεί το ελεύθερο εμπόριο στους μισθούς των ανειδίκευτων εργαζομένων, καθώς ανταγωνίζονται άμεσα τους χαμηλόμισθους εργαζομένους στο Μεξικό. Σύμφωνα με ορισμένους οικονομολόγους η απώλεια θέσεων εργασίας αντισταθμίστηκε με την ενίσχυση της παραγωγικότητας, την πτώση των τιμών καταναλωτή και τη βελτίωση της ποιότητας των αγαθών που δημιουργείται από τον ανταγωνισμό των εισαγωγών.
B) Στην οικονομία του Μεξικό:
Τα αποτελέσματα της NAFTA στην οικονομία του Μεξικό υπήρξαν εξίσου αμφιλεγόμενα. Από το 1994 οι εξαγωγές- εκτός του πετρελαίου- τετραπλασιάστηκαν ενώ το απόθεμα των άμεσων ξένων επενδύσεων επεκτάθηκαν. Ακόμη και οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων της χώρας στους εταίρους της NAFTA τριπλασιάστηκαν. Η NAFTA σε συνδυασμό με τη GATT- Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου, στην οποία εξίσου προσχώρησε- εισήγαγαν το Μεξικό σε μία περίοδο οικονομικής απελευθέρωσης μετατρέποντας μια από τις πλέον προστατευτικές οικονομίες του κόσμου σε μία από τις πιο νεοφιλελεύθερες αγορές.
Ωστόσο, λόγω της NAFTA αυξήθηκε κατά κόρον η εξάρτηση του Μεξικού από τις Η.Π.Α. Αν και μεταξύ του 1993 και του 2013, η οικονομία του Μεξικού αυξήθηκε κατά μέσο όρο μόλις 1,3% ετησίως, τα επίπεδα φτώχειας παρέμειναν ίδια με το 1994. Το εν λόγω διάστημα υπήρξε περίοδος ευρείας ανάπτυξης για τη Λατινική Αμερική, η οποία δεν συνέκλινε με τους ρυθμούς ανάπτυξης του Μεξικού. Η ανεργία αυξήθηκε, καθώς σύμφωνα με ορισμένους οικονομολόγους λόγω της NAFTA οι Μεξικανοί αγρότες εκτέθηκαν στον σκληρό ανταγωνισμό της ιδιαίτερα επιδοτούμενης γεωργίας των ΗΠΑ. Όπως κατέδειξε μια μελέτη με επικεφαλής τον οικονομολόγο του CEPR Mark Weisbrot, η NAFTA έθεσε εκτός εργασίας δύο εκατομμύρια αγροτών Μεξικού μικρής κλίμακας τροφοδοτώντας την παράνομη μετανάστευση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δημιουργήθηκε ένα Μεξικό δύο ταχυτήτων: αφενός ο ανεπτυγμένος βόρειος βιομηχανικός τομέας με τις ξένες επενδύσεις και την παραγωγή υψηλής τεχνολογίας, αφετέρου ο αγροτικός νότος, ο οποίος παραμένει απομονωμένος από αυτή τη νέα οικονομία.
Γ) Στην οικονομία του Καναδά:
Η απελευθέρωση του εμπορίου του Καναδά χρονολογείται ήδη από το 1989 και τη σύναψη της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου Καναδά-ΗΠΑ (CUSFTA), η οποία ρύθμιζε τις εμπορικές σχέσεις Η.Π.Α-Καναδά. Με τη σειρά της η ΝΑFTA συνέχισε το δρόμο της φιλελευθεροποίησης της αγοράς. Αύξησε τις διασυνοριακές επενδύσεις του Καναδά σημειώνοντας σημαντικά οφέλη: οι επενδύσεις των ΗΠΑ και του Μεξικού στον Καναδά τριπλασιάστηκαν. Οι καναδικές εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκαν από 110 δισεκατομμύρια δολάρια σε 346 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ αντιστοίχως αυξήθηκαν και οι εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες.. Μία από τις σημαντικότερες οικονομικές επιπτώσεις της NAFTA υπήρξε η αύξηση των γεωργικών ροών μεταξύ Η.Π.Α- Καναδά. Πλέον ο Καναδάς είναι ο κορυφαίος εισαγωγέας γεωργικών προϊόντων στις Η.Π.Α. Οι καναδικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν με ετήσιο ρυθμό 4,6%. και οι εταίροι της NAFTA αντιπροσωπεύουν σήμερα περισσότερο από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, παρά το γεγονός ότι έχουν λιγότερα από το 7% του πληθυσμού τους.
Τα κωλύματα επαναδιαπραγμάτευσης της ΝΑFTA σήμερα:
Προσφάτως η ΝAFTA τέθηκε ξανά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. O νεοεκλεγείς- τον Ιανουάριο του 2017- Πρόεδρος των Η.Π.Α ήδη από τις προεκλογικές του εκστρατείες τη χαρακτήριζε ως καταστροφική για την οικονομία των Η.Π.Α, ενώ δεν απέκλειε την πιθανότητα απόσυρσης των Η.Π.Α από τη Συμφωνία. Συγκεκριμένα, ο Αμερικάνος Πρόεδρος κατηγορεί τη NAFTA για τις μετατοπίσεις στην παραγωγή και στις θέσεις εργασίας των ΗΠΑ στο Μεξικό.
Τον Αύγουστο του 2017 εκκινήθηκαν και επισήμως οι διαπραγματευτικές διαδικασίες της NAFTA, οι οποίες δρομολογείτο να ολοκληρωθούν στις αρχές του 2018. Ωστόσο, προκύπτουν διάφορα εμπόδια, τα οποία καθυστερούν την ανανέωση της Συμφωνίας.
Αιτήματα-προτάσεις για τροποποιήσεις της NAFTA:
Α)Η.Π.Α
Συγκεκριμένα, οι Η.Π.Α θέλει να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Μεξικού. Το 2016, οι εισαγωγές από το Μεξικό ήταν μεγαλύτερες κατά 55,6 δισ. Δολάρια από το αντίστροφο. Αντίστοιχα, το εμπορικό έλλειμμα με τον Καναδά είναι μικρότερο. Εξ’ αυτού του λόγου οι Η.Π.Α θέλουν να εξαλείψουν τις αθέμιτες επιδοτήσεις. Επιπλέον, επιζητούν ισχυρότερη προστασία του ψηφιακού εμπορίου και των δικαιωμάτων της πνευματικής ιδιοκτησίας των ΗΠΑ. Ένα ακόμη από τα αιτήματα των Η.Π.Α είναι οι κρατικές εταιρείες του Μεξικού, όπως η Pemex, να λειτουργούν περισσότερο σαν ιδιωτικές εταιρείες. Το 2013, ο Πρόεδρος του Μεξικού Enrique Peña Nieto επέτρεψε άμεσες ξένες επενδύσεις στην Pemex, η οποία -ως «υπερήφανη κρατική υπηρεσία»- είναι απίθανο να ιδιωτικοποιηθεί πλήρως.
Επιπλέον, οι Η.Π.Α ζητούν διάλυση του Σώματος Επίλυσης Διαφορών που προβλέπει η ΝAFTA στο 19ο κεφάλαιο της Συμφωνίας. Ειδικότερα, ο αμερικανικό Υπουργείο Εμπορίου έχει πολλάκις κατηγορήσει τις δυτικές καναδικές επαρχίες ότι επιδοτούν τις εξαγωγές της ξυλείας τους. Κατ’ αποτέλεσμα αυτό τους επιτρέπει να εκφορτώνουν ξυλεία χαμηλού κόστους στην αμερικανική αγορά και κατ’ επέκταση να τροφοδοτούν τον αθέμιτο ανταγωνισμό υποτιμώντας τις αντίστοιχες εταιρείες των ΗΠΑ. Ωστόσο, στην τελευταία υπόθεση Η.Π.Α κατά Καναδά τον Αύγουστο του 2017, η Επιτροπή επίλυσης διαφορών της NAFTA συνηγόρησε υπέρ του Καναδά. Εις απάντηση το Αμερικανικό τμήμα εμπορίου απειλεί να επιβάλει χρέωση 20% στις εισαγωγές καναδικών ξυλείας. Άλλωστε, ο συντηρητικός Αμερικανός Υπουργός Εμπορίου, Wilbur Ross πρότεινε ρήτρα πενταετούς λήξης ισχύος με αποτέλεσμα την υποχρεωτική επανεγγραφή των εταίρων κάθε πέντε χρόνια. Άλλες προτεινόμενες τροποποιήσεις της Συμφωνίας περιλαμβάνουν τη διευκόλυνση λειτουργίας των εταιρειών τηλεπικοινωνιών και των τραπεζών των Η.Π.Α. στο Μεξικό και στον Καναδά με το άνοιγμα περισσότερων κρατικών συμβολαίων στις εταιρείες των ΗΠΑ.
Επιπροσθέτως, ο Αμερικάνος Πρόεδρος ζήτησε από το Μεξικό τον τερματισμό του προγράμματος maquiladora. Το τελευταίο προέκυψε από την ανάγκη εκβιομηχάνισης του βόρειου τμήματος του Μεξικού, ώστε να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να ανακοπεί το ρεύμα λαθρομετανάστευσης προς τις Η.Π.Α. Το 1965, η κυβέρνηση του Μεξικού εκκίνησε το πρόγραμμα «bond» ή «maquiladora», ένα πρόγραμμα που επιτρέπει την εισαγωγή αδασμολόγητων πρώτων υλών, εξαρτημάτων και εξοπλισμού που απαιτούνται για τη συναρμολόγηση ή την κατασκευή προϊόντων για μελλοντικές εξαγωγές. Το εν λόγω πρόγραμμα επιτρέπει στις εταιρείες των ΗΠΑ να εγκαταστήσουν εργοστάσια χαμηλού κόστους πέρα από τα σύνορα στο Μεξικό για τη συναρμολόγηση των τελικών προϊόντων. Στη συνέχεια, τα τελευταία επανεξάγονται πίσω στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ως αποτέλεσμα, το maquiladora υπονόμευσε την αμερικάνικη αγορά εργασίας μετατοπίζοντας τις θέσεις εργασίας στο Μεξικό. Η NAFTA διεύρυνε το πρόγραμμα maquiladora με τον τερματισμό των τιμολογίων.
Β) Μεξικό:
Στον αντίποδα των διαπραγματεύσεων βρίσκονται ο Καναδάς και το Μεξικό. Συγκεκριμένα, το Μεξικό δίνει προτεραιότητα στην εξασφάλιση ελεύθερης πρόσβασης στα αγαθά και στις υπηρεσίες, στην μεγιστοποίηση της ολοκλήρωσης της αγοράς εργασίας και στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας. Το Μεξικό θα αντιταχθεί σθεναρά σε οποιαδήποτε πρόταση για προσθήκη δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα που διασχίζουν τα σύνορα. Επιπλέον, στηρίζει την επιτροπή επίλυσης διαφορών, η οποία προβλέπεται στο Κεφάλαιο 19 της Συμφωνίας και την διάλυση της οποίας ζητούν οι Η.Π.Α. Το Μεξικό δήλωσε τη διαλλακτικότητα σου σε πιθανές τροποποιήσεις του Κεφαλαίου αποκλείοντας την πλήρη κατάργησή του. Επιπλέον, το Μεξικό στοχεύει στο να προστατεύσει την πνευματική ιδιοκτησία των εγχώριων παραγωγών περιεχομένου και να ενισχύσει τα μέτρα προς εξασφάλιση της διαφάνειας.
Γ)Καναδάς:
Ο Καναδάς προβάλει εξίσου ορισμένες απαιτήσεις. Καταρχάς, επιζητά ανανέωση των προτύπων εργασίας, ώστε οι μισθοί στο Μεξικό να αυξηθούν , για να καταστήσουν πιο οικονομικά τα εργοστάσια αυτοκινήτων στις άλλες χώρες. Επιπλέον, σύμφωνα με το Μεξικό, η συμφωνία πρέπει να συμπεριλάβει και ανεξάρτητο κεφάλαιο Περιβάλλοντος, το οποίο θα απαγορεύει στα κράτη να μειώσουν τις προστατευτικές –του περιβάλλοντος- νομοθετικές ρυθμίσεις με σκοπό να προσελκύσουν επενδύσεις. Μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνουν και στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών. Ήδη το κεφάλαιο 11 της Συμφωνίας προβλέπει για τις εταιρίες δυνατότητα μήνυσης των κυβερνήσεων. Ο Καναδάς επιζητά μεταρρυθμίσεις ώστε οι κυβερνήσεις να έχουν ένα ανυπόστατο δικαίωμα να ρυθμίζουν το δημόσιο συμφέρον. Επιθυμεί ενίσχυση των προμηθειών, η οποία αντιτίθεται στο Buy American Act και σίγουρα θα συγκρουστεί με τις αντίστοιχες αμερικάνικες επιδιώξεις. Επιπρόσθετα, ζητά ενίσχυση απόκτησης visa για ορισμένους επαγγελματίες και εργαζομένους ώστε να διευκολυνθεί η διασυνοριακή τους μετακίνηση. Ο Καναδάς- όπως το Μεξικό- επιθυμεί διατήρηση του 19ου Κεφαλαίου και της Επιτροπής επίλυσης διαφορών.
Συμπεράσματα:
Εν κατακλείδι, οι διαπραγματεύσεις δεν φαίνεται να έχουν αίσια πορεία. Παρατηρείται χάσμα επιδιώξεων των αντισυμβαλλόμενων πλευρών. Η Αμερική ακολουθώντας πολιτική κρατικού προστατευτισμού επικεντρώνεται στο να εξασφαλίσει τα συμφέροντα των αμερικανικών επιχειρήσεων. Οι Η.Π.Α στρέφονται κατά των αθέμιτων επιδοτήσεων, οι οποίες μιαίνουν τον ανταγωνισμό. Επιδιώκουν να διαφυλάξουν τα συμφέροντα των Αμερικάνων εργατών και να προωθήσουν τη «δικαιοσύνη». Αντίθετα, το Μεξικό θέλει μάλλον να διατηρηθεί η συμφωνία ως έχειν ειδικά όσον αφορά την διατήρηση της Επιτροπής επίλυσης διαφορών, όπως προβλέπεται στο Κεφάλαιο 19. Ο Καναδάς θέτει το περιβαλλοντικό ζήτημα και ζητά ενίσχυση των προμηθειών.
Ορισμένες δηλώσεις κρατικών αντιπροσώπων- όπως «Η ΝΑFTA είναι καταστροφική»- δυναμιτίζουν υπέρ το δέον την κατάσταση. Βέβαια, και τα τρία αντισυμβαλλόμενα κράτη έχουν και δεύτερο σχέδιο σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων της ΝΑFTA και δε διστάσουν να τα γνωστοποιήσουν στο ευρύ κοινό. Συγκεκριμένα, οι Η.Π.Α εκδήλωσαν πρόθεση για διμερείς αντίστοιχες συμφωνίες με το Μεξικό και τον Καναδά αντίστοιχα, οι οποίες θα υποκαταστήσουν τη NAFTA. Το Μεξικό απειλεί τις Η.Π.Α για πιθανή εμπορική στροφή του στην Κίνα. Επιπλέον, τόσο ο Καναδάς όσο και το Μεξικό διευρύνουν τους ορίζοντες τους αναζητώντας κι άλλους εμπορικούς συνεργάτες. Χαρακτηριστικά: τον Οκτώβριο του 2017, αξιωματούχοι των προαναφερθέντων κρατών συναντήθηκαν για πρώτη φορά στην Κολομβία με αντιπροσώπους από το Περού και τη Χιλή για να συζητήσουν μια πιθανή εμπορική συμφωνία. Άλλωστε, αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη από το 1994 ο Διεθνής Οργανισμός Εμπορίου και οι αντίστοιχες συμφωνίες που περιλαμβάνει έχουν άρει τα περισσότερα εμπόδια σε διεθνές επίπεδο.
Με ή χωρίς τη NAFTA τα αντισυμβαλλόμενα κράτη σκοπεύουν να επιβιώσουν εμπορικά. Ποιες, όμως, θα είναι οι απώλειες και τι είδους αντίκτυπο θα έχει στην ισορροπία της διεθνούς γεωπολιτικής σκακιέρας;

Παραπομπές:
1. The Balance. (2017). What Is the History and Purpose of NAFTA?. [online] Available at: https://www.thebalance.com/history-of-nafta-3306272 [Accessed 27 Dec. 2017].
2. Naftanow.org. (2017). Frequently Asked Questions | NAFTANow.org. [online] Available at: http://www.naftanow.org/faq_en.asp#faq-1 [Accessed 27 Dec. 2017].
3. Council on Foreign Relations. (2017). NAFTA’s Economic Impact. [online] Available at: https://www.cfr.org/backgrounder/naftas-economic-impact [Accessed 27 Dec. 2017].
4. TIME.com. (2017). Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews – TIME.com. [online] Available at: http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1868997,00.html [Accessed 27 Dec. 2017].
5. Irwin, N. (2017). What Is Nafta, and How Might Trump Change It?. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/interactive/2017/upshot/what-is-nafta.html [Accessed 27 Dec. 2017].
6. PIIE. (2017). NAFTA Rejoinder: The US Effects Are Clearly Positive for Most Workers (Part II). [online] Available at: https://piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/nafta-rejoinder-us-effects-are-clearly-positive-most-workers [Accessed 27 Dec. 2017].
7. PIIE. (2017). NAFTA Rejoinder: The Effects are Positive (Part I). [online] Available at: https://piie.com/blogs/realtime-economic-issues-watch/nafta-rejoinder-effects-are-positive-part-i [Accessed 27 Dec. 2017].
8. The Economist. (2017). Tariffs and tortillas. [online] Available at: http://www.economist.com/node/10566845 [Accessed 27 Dec. 2017]
9. Weisbrot, M. (2017). NAFTA: 20 years of regret for Mexico | Mark Weisbrot. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/jan/04/nafta-20-years-mexico-regret [Accessed 27 Dec. 2017]..
10. Financial Post. (2017). NAFTA: It’s less important to Canada than you might think. [online] Available at: http://business.financialpost.com/news/nafta-its-less-important-to-canada-than-you-might-think [Accessed 27 Dec. 2017].
11. The Balance. (2017). Would Trump Dump NAFTA?. [online] Available at: https://www.thebalance.com/donald-trump-nafta-4111368 [Accessed 27 Dec. 2017].
12. White, M. and White, M. (2017). NAFTA and the Maquiladora Program. [online] Team NAFTA. Available at: http://teamnafta.com/manufacturing-resources-pages/2016/4/18/nafta-and-the-maquiladora-program [Accessed 27 Dec. 2017].
13. U.S. (2017). Mexico sets out NAFTA goals ahead of re-negotiation talks: document. [online] Available at: https://www.reuters.com/article/us-usa-trade-mexico/mexico-sets-out-nafta-goals-ahead-of-re-negotiation-talks-document-idUSKBN1AH4VW [Accessed 30 Dec. 2017].
14. Economist.com. (2017). Cite a Website – Cite This For Me. [online] Available at: https://www.economist.com/news/finance-and-economics/21730420-american-demands-are-so-extreme-some-suspect-it-not-wanting-deal-all [Accessed 30 Dec. 2017].
15. CBC News. (2017). Canada’s 10 NAFTA demands: A list of what Canada wants as talks start this week. [online] Available at: http://www.cbc.ca/news/politics/nafta-canada-demands-list-1.4246498 [Accessed 30 Dec. 2017].
16. Gillespie, P. (2017). Canada and Mexico prepare for life without NAFTA. [online] CNNMoney. Available at: http://money.cnn.com/2017/10/24/news/economy/canada-nafta/index.html [Accessed 30 Dec. 2017].
17. Forbes.com. (2017). Forbes Welcome. [online] Available at: https://www.forbes.com/sites/stuartanderson/2017/05/06/ending-nafta-would-be-the-disaster/#22606d0f6c8f [Accessed 30 Dec. 2017].
18. The Globe and Mail. (2017). Canada should prepare for life without NAFTA. [online] Available at: https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/rob-commentary/canada-should-prepare-for-life-without-nafta/article36055306/ [Accessed 30 Dec. 2017].

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: