Άμεση Ανάλυση: Η ψυχολογία του πλήθους με αφορμή τη βία στο Παρίσι

Scroll down to content

του Φραγκίσκου Δαρμή, συντονιστή της ομάδας «Κοινωνικά & Ανθρωπιστικά Ζητήματα»

Οι απεργίες διαρκείας-ακόμη και οι βίαιες-είναι κάθε άλλο παρά ασυνήθιστο φαινόμενο για την εκάστοτε κυβέρνηση στα Κράτη. Το σκηνικό πολέμου, όμως, που βιώνει το Παρίσι (τουλάχιστον 95 τραυματίες και εκατοντάδες συλλήψεις)στην κινητοποίηση και διαμαρτυρία των «Κίτρινων Γιλέκων» (Gilets Jaunes) με αφορμή τις αυξήσεις της βενζίνης, έχει επιφέρει τεράστιο κόστος στη δεύτερη σε μέγεθος οικονομία της Ευρωζώνης. Και επιπλέον, το πεδίο μάχης με τους διαδηλωτές να συγκρούονται με την αστυνομία στη γαλλική πρωτεύουσα εγείρει το ερώτημα: Πώς η ψυχολογία του πλήθους-όχλου οδηγεί στη βία;

Το πλήθος ή αλλιώς ο όχλος, ορίζεται, κατά τον GustaveLeBon, ως «η συνένωση ανθρώπων, από ψυχολογική άποψη, η οποία αποκτά καινούργια χαρακτηριστικά από αυτά των ατόμων που την συναποτελούν», επειδή οι ιδέες των μελών προσανατολίζονται προς μια κοινή κατεύθυνση, «τη συλλογική ψυχή». Τα πλήθη έχουν ως πρώτο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την απόκλιση από τη μάζα ως προς τη χωροχρονική τους διάρκεια, η οποία είναι πεπερασμένη. Οι διαδηλώσεις, λοιπόν, εξ ορισμού ενάντιες σε κάποιον κοινωνικό θεσμό ή απόφαση ενός, βασίζονται σε ένα πλήθος, το οποίο μετά το τέλος θα διασπαστεί και έτσι εγκολπώνουν τη δυνητικότητα της τρέλας και της εγκληματικότητας, ως κινήματα αντίρροπα στους θεσμούς, ως α-κοινωνικά «κτίσματα» της στιγμής. Κοιτώντας τη βία στις διαδηλώσεις, η περίπτωση της «συλλογικής στέρησης» και του αντίστοιχου αισθήματος που την συνακολουθεί ομαδοποιώντας τα άτομα, οδηγεί ακριβώς σε συμπεριφορές ενδεχομένως χιμαιρικές, σε μια επιδίωξη βελτίωσης μιας κατάστασης μέσα από αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Από την άλλη, τα χαρακτηριστικά που οδηγούν ένα πλήθος από την ειρηνική διαδήλωση στη σύγκρουση είναι δυσδιάκριτα. Το αίσθημα ακατανίκητης δύναμης που προσδίδουν στο κάθε άτομο η ανωνυμία, η ανευθυνότητα, η ασυδοσία και η ασυνειδησία μέσα σε ένα πλήθος και η υποβολή σε μια παραλυσία της αυτοκυριαρχίας του ανθρώπου βυθισμένου στους κόλπους του δρώντος πλήθους, αποτελούν μείζονες λόγους ανάδειξης της αιτίας επεισοδίων σε συλλογικές διαμαρτυρίες, όπως η συγκεκριμένη στη Γαλλία. Πέρα από αυτό, η αλήθεια της ιδέας που ένα πλήθος πρεσβεύει αυξάνεται  από τη δύναμη του αριθμού, δηλαδή όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός ατόμων ίσης κοινωνικής αξίας- κάτι που συμβαίνει ως επί το πλείστον στις διαδηλώσεις- στον οποίο αυτή μεταδίδεται και ενδυναμώνεται τόσο περισσότερο αυτή εξαπλώνεται στο συλλογικό υποσυνείδητο ως πρωταρχικός, υπέρτατος σκοπός.

Συνεπώς, τα πλήθη δεν σκέπτονται λογικά, δεν ανέχονται αντιρρήσεις -και αν τους παρουσιαστούν θα δοκιμάσουν να τις απωθήσουν- και υιοθετούν αντιλήψεις στο σύνολό τους. Ο σκοπός τους ενυπάρχει, σαν βιολογικός, καθώς η γέννηση και η συγκέντρωση τους προϋποθέτει την ύπαρξη ενός μαζικού στόχου, άξιου διαμαρτυρίας. Η ευμετάβλητη, ασταθής, και αυταρχική τους δομή είναι φύσει χαρακτηριστικά ενός πλήθους. Τα συναισθήματά τους, όντας σχεδόν πάντα βίαια και ακραία, με μια αντίστοιχα χαμηλή ηθική συνείδηση, αποτέλεσμα της αυταπάρνησης της υποχώρησης μπροστά στον στόχο τους, τα καθιστούν δυνητικά εχθρικά προς ό,τι βρεθεί στον δρόμο τους. Και σε αυτό το σημείο η εκάστοτε κυβέρνηση επιστρατεύει τους θεσμούς, οι οποίοι αν και πολλές φορές ειρηνικοί, σε ένα πρώτο επίπεδο, προς το εκάστοτε πλήθος, εκλαμβάνονται απ’ αυτό ως δυνητικά όργανα αποστέρησης του συλλογικού στόχου. Και αυτό με τη σειρά του οδηγεί, συλλογιστικά, σε βία και σύγκρουση.

Είναι λοιπόν, το πλήθος ο φταίχτης ή η κοινωνία; Ή μήπως και εδώ η σχέση αιτίου-αιτιατού ανατρέπεται, καθώς το ένα έχει ανάγκη το άλλο για να υπάρξουν, τουλάχιστον με την σημερινή τους έννοια;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: