Υεμένη: στη δίνη μιας ατελείωτης αιματηρής κρίσης;

Scroll down to content

από τον Γιώργο Αρχαγγελάκη, ερευνητή της ομάδας «Πολιτική & Διεθνείς Σχέσεις»

Αποτελεί κοινό τόπο ότι, η Δημοκρατία της Υεμένης ή η κατ’ ευφημισμόν «Ευδαίμων Αραβία», έχει μεταβληθεί σε ένα αιματηρό πεδίο μάχης, ανάμεσα στις ομάδες που υποστηρίζουν την νόμιμη κυβέρνηση του Χαντί και στους Χούθι, ωθώντας τη χώρα στην χειρότερη ανθρωπιστική κρίση παγκοσμίως (Bonnefoy, 2017). Μια κρίση σαν κι αυτή, πιθανώς, θα μπορούσαμε την περιγράψουμε ως έναν ‘’πόλεμο όλων εναντίον όλων’’, όπως είχε κάνει και ο Άγγλος φιλόσοφος Τόμας Χομπς γράφοντας μετά τον Αγγλικό εμφύλιο πόλεμο (1642–1651). Ωστόσο, θα άξιζε ν’ αναρωτηθεί κανείς για ποιους λόγους οφείλεται η παρατεταμένη κρίση που βρίσκεται η χώρα της Αραβικής Χερσονήσου από το 2011 και ποια είναι τα αποτελέσματα για τα 28,2 εκατομμύρια των κατοίκων της. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, στη διαμόρφωση της σημερινής κατάστασης σημαντικότατο ρόλο διαδραμάτισαν η μετατροπή της Υεμένης σε θέατρο αντιπαράθεσης Σαουδικής Αραβίας- Ιράν, η εχθρότητα ανάμεσα σε Σουνίτες και Σιίτες και η δράση των τρομοκρατικών οργανώσεων όπως της Αλ Κάιντα και του ISIS. Μολαταύτα, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας το γεγονός ότι τα βαθύτερα αίτια της κρίσης θα πρέπει να αναζητηθούν, αφενός στην εσωτερική κατάσταση μετά τις ‘’αραβικές εξεγέρσεις,’’ δηλαδή την διεκδίκηση μεταρρυθμίσεων (Clausen, 2015), και αφετέρου στις επεκτατικές φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας (Milani, 2015). Με αφετηρία τη θέση αυτή, λοιπόν, θα διερευνηθούν οι δύο κυριότεροι παράγοντες που αποτρέπουν τον τερματισμό της κρίσης και τις θλιβερές συνέπειες για την Υεμένη.

Το κύμα διαδηλώσεων σαρώνει την Υεμένη

Πράγματι, εμπνεόμενοι από τις εξεγέρσεις σε Τυνησία και Αίγυπτο, χιλιάδες Υεμένιοι συμμετείχαν σε σφοδρές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις με αίτημα την ανατροπή του επί χρόνια πρόεδρου της χώρας Αλί Αμπντουλάχ Σαλέχ (Bakri & Goodman, 2011). Όπως και σε όλες τις άλλες εξεγέρσεις εκείνης της περιόδου, ο Αμπντουλάχ Σαλέχ αποκρίθηκε στα αιτήματα των διαδηλωτών με ένα μείγμα: υποσχέσεων, καταστολής και προπαγάνδας. Παρά τις διάφορες παραχωρήσεις, όμως, η απόρριψη τους από τους διαδηλωτές και η εξαιρετικά βίαιη πρακτική των δυνάμεων ασφαλείας, όξυναν ακόμα περισσότερο την φορτισμένη κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας[1]. Οι σφοδρές επιθέσεις εναντίον των διαδηλωτών προκάλεσαν τις έντονες αντιδράσεις του πολιτικό-στρατιωτικού κατεστημένου, αποδυναμώνοντας περαιτέρω την εξουσία του και αυξάνοντας τη πίεση για αποχώρηση (Britannica, 2012, Thiel, 2012). Αν και οι προσπάθειες διαμεσολάβησης του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) έπεσαν γρήγορα στο κενό λόγω της άρνησης του προέδρου Σαλέχ, οι νέες συγκρούσεις και η εξωτερική πίεση, τον οδήγησαν να υπογράψει συμφωνία, τον Σεπτέμβριο του 2011, όπου παραχωρούσε την εξουσία στον αντιπρόεδρο Αμπντ αλ-Ραμπ Μανσούρ αλ-Χαντί με αντάλλαγμα την ασυλία του  (Blair, 2011).bbbbb

Ελάχιστοι θα μπορούσαν να αρνηθούν, όμως, ότι ο νέος πρόεδρος της Υεμένης δεν κατάφερε τελικά να φέρει την «άνοιξη» στην χώρα, αφού τα προβλήματα στο εσωτερικό όχι μόνο οξύνθηκαν αλλά άρχισαν και να πληθαίνουν. Αυτό ισχύει στο μέτρο που η «Αλ Κάιντα της Αραβικής Χερσονήσου» (AQAP) και το αυτονομιστικό κίνημα στο νότο ενδυνάμωσαν την δράση τους, ενώ τα κοινωνικά προβλήματα παρέμειναν ανεπίλυτα. Μολονότι, η Διάσκεψη Εθνικού Διαλόγου[2], το 2014, καθόρισε το νέο πολιτικό πλαίσιο της Υεμένης (Jazeera, 2014), η χώρα επανήλθε στον φαύλο κύκλο των αιματηρών συγκρούσεων. Αναλυτικότερα, η σφοδρή αντίδραση των Χούθι απέναντι στις αποφάσεις της κυβέρνησης να περιορίσει τις επιδοτήσεις καυσίμων (Ghobari, 2014) και την ομοσπονδοποίηση της χώρας, οδήγησε στην υπογραφή συμφωνίας κατάπαυση του πυρός και σχηματισμού τεχνοκρατικής κυβέρνησης, με την στήριξη του ΟΗΕ (Almasmari, 2014). Ωστόσο, η συμφωνία γρήγορα κατέρρευσε, καθώς οι Χούθι άρχισαν να προεκτείνουν την επιρροή τους (Guardian, 2014), καταφέρνοντας να καταλάβουν ακόμα και το προεδρικό παλάτι και άλλα σημεία της πρωτεύουσας (Levs, 2015), οδηγώντας τον πρόεδρο σε παραίτηση και την χώρα στο χάος (Bayoumy, 2015).

Α. Η εμπλοκή της Σαουδικής Αραβίας

Ιδιαίτερα σημαντικές θεωρούνται οι μάχες που προκλήθηκαν σε καίρια σημεία της χώρας, ανάμεσα στις δυνάμεις του προέδρου Χαντί και εκείνους που συνέπραξαν με τους Χούθι και τον πρώην πρόεδρο Σαλέχ (Almasmari & Fitch; Al-Batati & Fahim, 2015), ενώ, η  AQAP και το ISIS εκμεταλλεύτηκαν τις ταραχές για νέες επιθέσεις (Al-Batati & Fahim, 2015(1)). Είναι απαραίτητο να επισημανθεί, όμως, ότι τα γεγονότα πήραν νέες διαστάσεις μετά την παρέμβαση της Σαουδικής Αραβίας. Όντως, το Ριάντ αντιλαμβάνοντας τις επιθέσεις των Χούθι ως την μακρά χειρ του Ιράν στην Αραβική Χερσόνησο, ξεκίνησε την στρατιωτική επιχείρηση «Αποφασιστική Θύελλα» (Decisive Storm), με σκοπό την αποκατάσταση της νόμιμης κυβέρνησης και την αποτροπή μετατροπής της Υεμένης σε καταφύγιο τρομοκρατών. Μάλιστα, για την πετρο-μοναρχία, o τυχοδιωκτισμός του Ιράν παρουσίαζε τέτοια στοιχεία που θεωρούνταν ένα σημαίνον στοιχείο για την σταθερότητα της Υεμένης (Embassy, 2017). Πάντως, είναι γεγονός ότι, οι αεροπορικές επιδρομές που πραγματοποίησε ο συνασπισμός της Σαουδικής Αραβίας[3], από το 2015 έως σήμερα, όχι μόνο δεν είχαν τα επιθυμητά αποτελέσματα (Khashoggi, 2018), αλλά και ανέδειξαν την αναποτελεσματική στρατηγική του Ριάντ (Guzansky & Heistein, 2018). Δεν υπάρχει αμφιβολία, όμως, ότι οι επιθέσεις ανάμεσα στις αντίπαλες ομάδες είχαν ως αποτέλεσμα να αφήσουν τη χώρα και τον πληθυσμό σε απόλυτη εξαθλίωση και τον εμφύλιο πόλεμο μακριά από την επίλυση του (Baron, 2016) (Walsh, 2018).

Β. Η εσωτερική κατάσταση εκμηδενίζει τις προσπάθειες για επίλυση

Μολαταύτα, συχνά παραγνωρίζεται το γεγονός ότι η κρίση στην Υεμένη οφείλεται πρωτίστως στις τοπικές διαμάχες (Salisbury, 2015). Η αποτύπωση του εμφυλίου πολέμου στην Υεμένη ως μιας ρήξης μεταξύ των Ζαΐντι Χούθι και της Σουνιτικής κυβέρνησης ή ενός πολέμου δι’ αντιπροσώπων ανάμεσα στην Σαουδική Αραβία και Ιράν είναι μια εξαιρετικά υπεραπλουστευμένη προσέγγιση. Είναι γεγονός ότι, ο πόλεμος δεν οφείλεται εξ’ ολοκλήρου στα περιφερειακά συμφέροντα του Ριάντ και της Τεχεράνης αλλά στην μακρόχρονη διαμάχη ανάμεσα στις διάφορες φυλές και την κυβέρνηση της χώρας (Orkaby, 2017) και στα μακροχρόνια οικονομικά προβλήματα του κράτους (Albayrakoğlu, 2016). Αυτή η διαμάχη γρήγορα μετεξελίχθηκε σε μια από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις, σε μια από τις πιο φτωχές χώρες του κόσμου. Σύμφωνα με επιβεβαιωμένα στοιχεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, εκτός από τις κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τους σκοτωμούς, τουλάχιστον 19 εκατ. πολίτες βρίσκονται σε άμεση ανθρωπιστική ανάγκη, από τους οποίους οι 500,000 πάσχουν από χολέρα και άλλοι 7 εκατ. άνθρωποι βρίσκονται στα πρόθυρα λιμού (UN, 2017). Την ίδια ώρα, η Υεμένη κατατάσσεται ανάμεσα στις πιο ανελεύθερες χώρες του κόσμου (Freedom House, 2018), αλλά και στα πιο αδύναμα κράτη παγκοσμίως (The Fund for Peace, 2018). Με δεδομένα τα παραπάνω, συνεπώς, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι η Υεμένη έχει συμπεριληφθεί στην λίστα με τα ‘’αποτυχημένα κράτη’’ (failed states) (Ingersoll, 2013).

Συμπερασματικά, έχει καταστεί σαφές ότι η Υεμένη βρίσκεται στη δίνη μιας αιματηρής εμφύλιας κρίσης, όπου όλοι επιζητούν τον ρόλο τους στον νέο πολιτικό χάρτη της Υεμένης. Η πρόσφατη συνάντηση, στην Στοκχόλμη, ανάμεσα στα αντιμαχόμενα στρατόπεδα και η υπογραφή της ομώνυμης συμφωνίας ίσως αποτελέσει το εφαλτήριο για την επίτευξη ειρήνης και κατάπαυση του πυρός στην χώρα[4]. Πάντως, αν και οι ελπίδες έχουν αναζωπυρωθεί μετά την συνάντηση στην Σουηδία (Griffiths, 2018), η παρούσα συμφωνία δεν συνιστά μια τομή για την ειρήνευση της Υεμένης, παρά μια προσωρινή εγγύηση ανάμεσα στα μέρη ενόψει των διεθνών πιέσεων (Salisbury, 2018). Ωστόσο, το γεγονός ότι για πρώτη φορά έχουν ανοιχτεί δίαυλοι επικοινωνίας και η ανακίνηση του όλου θέματος μετά την δολοφονία του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Jamal Khashoggi, μπορεί να διαμορφώσουν την πορεία προς την ολοκληρωτική λήξη της κρίσης.ggggg


 

[1] Η έκθεση του Human Rights Watch αποκαλύπτει τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από τις δυνάμεις ασφαλείας της Υεμένης κατά την διάρκεια των συγκρούσεων. Βλ. “No Safe Places” Yemen’s Crackdown on Protests in Taizz»

[2] Η Διάσκεψη Εθνικού Διαλόγου (Conference for National Dialogue) αποτελούσε μέρος της συμφωνίας που πρότεινε το ΣΣΚ το 2011 και πραγματοποιήθηκε από τις 18 Μαρτίου 2013 έως 24 Ιανουαρίου 2014. Ήταν μια προσπάθεια λήξης της κρίσης στην Υεμένη ανάμεσα σε όλες τις δυνάμεις και τις πολιτικές ομάδες, ενώ, είχε ως θέμα συζήτησης μεταξύ άλλων την σύνταξη συντάγματος. Διαθέσιμο εδώ.

[3] Οι χώρες που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι ήταν μεταξύ άλλων τα μέλη του GCC (εκτός του Ομάν), το Μαρόκο, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, το Σουδάν, ενώ υπήρξε υποστήριξη και από τις Η.Π.Α.

[4] Η Συμφωνία της Στοκχόλμης προβλέπει την ανταλλαγή κρατουμένων, την δημιουργία μιας αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης στην Ερυθρά Θάλασσα, τη σύσταση επιτροπής για τη συζήτηση του μέλλοντος της αμφισβητούμενης πόλης του Τάιζ και μια δέσμευση για τους Χούθι και την κυβέρνηση για συζητήσεις.


Βιβλιογραφία

Al-Batati , S. & Fahim, K., 2015. Rebels Seize Key Parts of Yemen’s Third-Largest City, Taiz. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Al-Batati, S. & Fahim, K., 2015. Battle for Aden Airport Stokes Fears of Wider Conflict in Yemen. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Albayrakoğlu, P. E., 2016. Understanding the Downfall of “Arabia Felix”: Tribes and Economic Turmoil in Yemen. Electronic Journal of Political Science Studies , Vol 7(No 1), pp. 27-37.

Almasmari, H. & Fitch, A., 2015. Yemeni Troops Expel Special Forces From Aden Airport. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Almasmari, Η., 2014. Yemeni leaders, rebels sign ceasefire calling for new government. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Bakri, N. & Goodman, D. J., 2011. Thousands in Yemen Protest Against the Government. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Baron, A., 2016. Indecisive Storm: One year of Saudi-led intervention in Yemen’s civil war. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Bayoumy, Υ. &. G. M., 2015. Yemen president quits, throwing country deeper into chaos. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Blair, D., 2011. Yemen’s president steps down after 33 years. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Bonnefoy, L., 2017. Yemen’s dangerous war. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Britannica, E., 2012. Yemen Uprising of 2011–12. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Clausen, M. L., 2015. Understanding the Crisis in Yemen: Evaluating Competing Narratives. The International Spectator, Issue Issue 3.

Embassy, S., 2017. Report Saudi Arabia and Yemen Conflict. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Freedom House, 2018. Freedom in the World 2018. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Ghobari, M., 2014. Tens of thousands of Yemeni Houthis protest against fuel reform, government. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Griffiths, Μ., 2018. Renewed Hope for Peace in Yemen. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Guardian, 2014. Yemen: peace deal signed but rebels continue advance. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Guzansky, Y. & Heistein, A., 2018. Saudi Arabia’s War in Yemen Has Been a Disaster. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Ingersoll, G. &. J. B., 2013. The 25 Most Failed States On Earth. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Jazeera, A., 2014. Yemen rebels oppose six-region federation. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Jazeera, A., 2014. Yemen to become six-region federation. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Khashoggi, J., 2018. How Saudi Arabia trapped itself in Yemen. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Levs, J. e. a., 2015. Yemen’s President ‘has no control’ as Houthi rebels storm palace. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Milani, M., 2015. Iran’s Game in Yemen. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Orkaby, A., 2017. Yemen’s Humanitarian Nightmare. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Salisbury, P., 2015. Research Paper: Yemen and the Saudi–Iranian ‘Cold War’. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Salisbury, P., 2018. What does the Stockholm agreement mean for Yemen?. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

The Fund for Peace, 2018. Fragile States Index. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Thiel, T., 2012. After the Arab Spring: power shift in the Middle East?: Yemen’s Arab Spring: from youth revolution to fragile political transition. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

UN, 2017. Yemen: An «entirely man-made catastrophe» – UN human rights report urges international investigation. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Walsh, D., 2018. THE TRAGEDY OF SAUDI ARABIA’S WAR. [Online] Available here. [Accessed Δεκέμβριος 2018].

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: