Η Οικονομική Άνοδος της Κίνας: Τάσεις, ευκαιρίες και προκλήσεις

Scroll down to content

από τον Τζόνη Τζανάρη, ερευνητή στην ομάδα «Οικονομικές Δυναμικές»

1. Σύντομη ιστορική αναδρομή των πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων

Ιστορικά, η Κίνα διαπνεόμενη από την πολιτισμική της ιδιαιτερότητα- ένα μείγμα κομφουκιανισμού, ταοϊσμού και βουδισμού- αντιλαμβανόταν το χρόνο ως μια κυκλική κίνηση και έτεινε προς τη διατήρηση της τάξης και της ιεραρχίας στην κοινωνία και στο κράτος. Απότοκο αυτής της κοσμοαντίληψης ήταν μια στασιμότητα στην οικονομία της από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τον 20ο αιώνα. Τα πράγματα ωστόσο θα άλλαζαν καθοριστικά με την έλευση του Mao Zedong στην εξουσία και την εγκαθίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (1949). Η δομή της οικονομίας και εν γένει της κοινωνικής ζωής άλλαξε ριζικά, σε μια προσπάθεια αποκοπής από το παρελθόν, μέσω της εδραίωσης του σοσιαλισμού (σοβιετικού τύπου σε πρώτη φάση) και την επιδίωξη της προόδου.

Εντούτοις, το οικονομικό μοντέλο που υιοθετήθηκε ήταν η «κεντρικά σχεδιαζόμενη οικονομία», όπου το κράτος καθόριζε την παραγωγή και την κατανομή των αγαθών. Επακόλουθα, τα ¾ της βιομηχανικής παραγωγής παράγονταν από κεντρικά ελεγχόμενες -κρατικές επιχειρήσεις. Απώτερος σκοπός ήταν να καταστεί η χώρα σχετικά αυτάρκης.

Το 1978, και έπειτα από τον θάνατο του Mao το 1976, η νέα κυβέρνηση αποφασίζει να λήξει τις σοβιετικού τύπου οικονομικές πολιτικές μέσω μεταρρυθμίσεων στην οικονομία -σύμφωνα με τις αρχές της ελεύθερης αγοράς- διανοίγοντας το εμπόριο και τις επενδύσεις με τη Δύση. Το 1979, υπό την ηγεσία του Deng Xiaoping, ξεκινάνε οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Αυτές αφορούσαν, πρώτον, κίνητρα στις τιμές -ειδικά των αγροτικών προϊόντων- και κίνητρα για απόκτηση ιδιοκτησίας. Δεύτερον, θα καθιερώνονταν τέσσερις ειδικές οικονομικές ζώνες κατά μήκος της χώρας για προσέλκυση ξένων επενδύσεων, για αναβάθμιση των εξαγωγών και για εισαγωγές προϊόντων υψηλής τεχνολογίας. Τρίτον, ο έλεγχος των τιμών από το κράτος θα περιοριζόταν και, τέταρτον, θα θεσπιζόταν μια φιλελευθεροποίηση του εμπορίου μέσω της μείωσης ή ακόμη και της άρσης των εμπορικών δασμών. Χάρη στη μεταστροφή αυτή που επέδειξε η Κίνα αναφορικά με την οικονομική της πολιτική, θα καταφέρει το 2001 να ενταχθεί στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου.

Γενικότερα, με αυτή τη φιλελευθεροποίηση της οικονομίας της διαπιστώθηκε μια ραγδαία αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) από το 1979 μέχρι και το 2016, με μέσο ρυθμό αύξησης 9,6% ετησίως. Με πραγματικούς οικονομικούς όρους, σημαίνει ότι προέβαινε σε κάτι παραπάνω από διπλασιασμό της οικονομίας της ανά 8 έτη. Πάραυτα, η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 είχε σημαντική επίδραση στην κινεζική οικονομία: 23 εκατομμύρια εργάτες έχασαν τη δουλειά τους, ενώ ο ρυθμός αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ έπεσε στο ποσοστό του 6,8%.

2. Τα οικονομικά της Κίνας

Οι οικονομολόγοι γενικά καταλογίζουν τη ραγδαία οικονομική μεγέθυνση της Κίνας σε δύο παράγοντες: 1) τις μεγάλου εύρους κεφαλαιακές επενδύσεις, οι οποίες προκύπτουν από την τεράστια ακαθάριστη αποταμίευση και τη ξένη επένδυση 2) τη ραγδαία αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία αφορά στο μεγάλο και φθηνό εργατικό δυναμικό σε συνδυασμό με το άνοιγμα της οικονομίας μέσω των μεταρρυθμίσεων.

Για μια λεπτομερέστερη εικόνα των οικονομικών της Κίνας, στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένα σχετικά μεγέθη. Το ΑΕΠ της Κίνας το 2017 ανήλθε στα 12,2 τρις δολάρια -2η μεγαλύτερη οικονομία μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ) (19,4 τρις $)- και αντικατοπτρίζει περίπου το 15,4% του παγκόσμιου πλούτου. Εντούτοις, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ανέρχεται στα 8.583$, γεγονός που την κατατάσσει ακόμη και σήμερα στις μεσαίου εισοδήματος χώρες. Οι ΗΠΑ, για παράδειγμα, διαθέτουν κατά κεφαλήν ΑΕΠ 59.495$. (Η τεράστια αυτή απόκλιση δικαιολογείται σε ένα βαθμό λαμβανομένου υπόψη του τεράστιου πληθυσμού της Κίνας- πάνω 1,3 δις).

Παρόλα αυτά, η αξία του χρήματος και δη του δολαρίου διαφέρει από χώρα σε χώρα. Ένα δολάριο στην Κίνα έχει μεγαλύτερη αξία από ότι στις ΗΠΑ επειδή μπορεί να αγοράσει κανείς με αυτό περισσότερα αγαθά, δεδομένου ότι οι τιμές στην Κίνα είναι αρκετά χαμηλότερες. Αυτός είναι ο λόγος που ορισμένοι οικονομολόγοι προτείνουν την εξέταση του πλούτου των χωρών βάσει της Ισοτιμίας της Αγοραστικής Δύναμης (Purchasing Power Parity).

Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), οι τιμές για αγαθά και υπηρεσίες στην Κίνα ανέρχονται περίπου στο μισό του επιπέδου των τιμών στις ΗΠΑ. Ως εκ τούτου, βάσει της Ισοτιμίας της Αγοραστικής Δύναμης το ονομαστικό ΑΕΠ της Κίνας (12,2$ τρις) θα είχε αξία 24$ τρις, ξεπερνώντας τις ΗΠΑ. Αντίστοιχα, το κατά κεφαλήν θα διπλασιαζόταν αναλόγως (στα 16.600$).

Μερίδιο επί του παγκοσμίου εμπορίου

Το διεθνές εμπόριο αποτελεί ένα πλαίσιο αναφοράς του πλούτου των κρατών, όπως προκύπτει από τις οικονομικές τους συναλλαγές. Η Κίνα, λοιπόν, βάσει των συναλλαγών αυτών, αποτελεί την 1η εξαγωγική δύναμη παγκοσμίως (στο εμπόριο αγαθών) με ποσοστό 13% επί των συνολικών εξαγωγών. Στις εισαγωγές κατέχει τη 2η θέση με ποσοστό 10,2% επί των συνολικών εξαγωγών. Αντίστοιχα, στο εμπόριο υπηρεσιών κατέχει την 3η θέση και στις εισαγωγές αλλά και στις εξαγωγές.

Ένα άλλο στοιχείο που δηλώνει την ανάπτυξη/μεγέθυνση στο εμπόριο, όπως αυτή προέκυψε από τη φιλελευθεροποίηση, είναι η εξέλιξη της αξίας των εισαγωγών/εξαγωγών. Συγκεκριμένα, το 1979 η αξία των εξαγωγών ανερχόταν σε 14 δις δολάρια, ενώ το 2017 άγγιξε τα 2,3 τρις. Από την άλλη, οι εισαγωγές, το 1979 ανέρχονταν σε 18 δις, το 2017 όμως έφταναν τα 1,8 τρις δολάρια. Παρατηρείται, έτσι, το 2017, ένα πλεόνασμα στο εμπορικό ισοζύγιο ύψους 489$ δις . Τέλος, βάσει των εν λόγω συναλλαγών, οι σημαντικότεροι εμπορικοί εταίροι της Κίνας φαίνεται να είναι τα παρακάτω κράτη ή οργανισμοί: ΕΕ, ΗΠΑ, ASEAN, Ιαπωνία, Χονγκ Κονγκ, Ν. Κορέα και Ταϊβάν.

Εν συνεχεία, ένας άλλος εξίσου σημαντικός πυλώνας των οικονομικών ενός κράτους είναι οι Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ). Συγκεκριμένα στην Κίνα έχουν αποτελέσει την βασική πηγή αύξησης της παραγωγικότητας και της ραγδαίας οικονομικής και εμπορικής μεγέθυνσης. Το 2016, η αξία των εισροών σε ΑΞΕ στην Κίνα άγγιξε τα 134 δις $ (αποτελεί τον 3ο αποδέκτη μετά από ΗΠΑ και Ην. Βασίλειο), ενώ οι εκροές ανήλθαν στα 189 δις $ (2η μετά τις ΗΠΑ).

Γενικότερα, ήδη από τις δεκαετίες του 80’-90’ η προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων αποτελούσε παράγοντα-κλειδί για τον οικονομικό εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη των εγχώριων επιχειρήσεων. Οι επενδύσεις όμως των κινεζικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό ακόμη απαγορεύονταν εκείνη την περίοδο. Από το 2000, ωστόσο, η κινεζική ηγεσία προώθησε τη νέα στρατηγική «go global», που ενθάρρυνε τις κινεζικές επιχειρήσεις να επενδύσουν στο εξωτερικό. Στόχος της κυβέρνησης ήταν να αποκτήσει πρόσβαση σε IPR (Ιntellectual Property), σε τεχνολογία και τεχνογνωσία ώστε να καταστούν οι κινεζικές επιχειρήσεις ανταγωνιστικές παγκοσμίως. Επιπλέον, πολύ βασικό κίνητρο αυτών των εγχειρημάτων ήταν η απόκτηση φυσικών πόρων (πετρέλαιο, φυσικό αέριο και μεταλλεύματα), τα οποία καθίστανται αναγκαία για τη διατήρηση της μεγέθυνσης της κινεζικής οικονομίας και προϋπόθεση ώστε να επιτευχθεί το «go global».

Βασικός παράγοντας που συμβάλλει στις επενδύσεις της κινεζικής κυβέρνησης είναι η τεράστια συσσώρευση αποθέματος ξένου συναλλάγματος, όπου παραδοσιακά επενδυόταν σε περιουσιακά στοιχεία χαμηλού κόστους (και άρα χαμηλής απόδοσης) όπως αμερικανικά ομόλογα. Σε μια προσπάθεια το ξένο συνάλλαγμα να αποδειχθεί πιο κερδοφόρο και η ίδια να διαφοροποιήσει το χαρτοφυλάκιό της που είχε μεγάλη εξάρτηση από το δολάριο, η κυβέρνηση ίδρυσε το 2007 το China Investment Corporation.

Τέλος, εξίσου καθοριστικοί παράγοντες για τις εκροές κινεζικών επενδύσεων είναι: η μερική επιβράδυνση της οικονομικής μεγέθυνσης, το αυξανόμενο κόστος του εργατικού δυναμικού και η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα (overcapacity) ορισμένων επιχειρήσεων, ιδίως κρατικών.

3. Πρωτοβουλίες επέκτασης της κινεζικής οικονομικής δραστηριότητας

Στη λογική προώθησης των κινεζικών επενδύσεων για τους παραπάνω λόγους, υπάρχουν ορισμένα παραδείγματα -προωθούμενα από την ίδια την κυβέρνηση- που ξεχωρίζουν στην κινεζική εξωτερική δραστηριότητα, τα οποία αναμένεται να μεταβάλλουν σημαντικά τις ισορροπίες σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο μεταξύ των κύριων παικτών του διεθνούς συστήματος.

Η σημαντικότερη ίσως πρωτοβουλία για τη διατήρηση και διεύρυνση της οικονομικής μεγέθυνσης, αλλά και της κινεζικής (ήπιας)ισχύος και επιρροής αποτελεί το «Belt and Road Initiative» (BRI) ή «One Belt, One Road». Δρομολογήθηκε το 2013 για να προωθήσει την οικονομική ολοκλήρωση και διασύνδεση σε: υποδομές, εμπόριο και επενδύσεις με τους γείτονες και τους σημαντικούς εμπορικούς εταίρους στην Ασία, την Ευρώπη, την Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Ωκεανία. Το σχέδιο έχει δύο κύριους άξονες: α) το «Belt» (Ζώνη), που επιχειρεί να αναδημιουργήσει τον παλιό «Δρόμο του Μεταξιού» και β) το «Road» (Δρόμος), που επί της ουσίας συνδέει μια σειρά από λιμάνια, δημιουργώντας μια εμπορική οδό επί της θαλάσσης, «ενώνοντας» τους ωκεανούς.

safia12
Η πρωτοβουλία είναι προγραμματισμένο να λάβει μορφή μέσα από διαφορετικές αλλά διασυνδεόμενες επενδύσεις σε μεγάλου εύρους αγωγούς φυσικού αερίου και πετρελαίου, σε δρόμους, σιδηροδρόμους, λιμάνια καθώς και στην ένωση των «οικονομικών διαδρόμων».

Το BRI ουσιαστικά λειτουργεί σαν «umbrella project» που επισκιάζει σχεδόν όλες τις εξωτερικές (οικονομικές) πρωτοβουλίες της Κίνας και απώτερο σκοπό έχει να λύσει τα προβλήματα της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας (overcapacity) των κινεζικών επιχειρήσεων και του πλεονασματικού κεφαλαίου, την μείωση των ευκαιριών στην εμπορική δραστηριότητα, το αυξανόμενο χρέος και την μείωση του περιθωρίου κέρδους στο εγχώριο επιχειρησιακό περιβάλλον μέσω της γεωγραφικής επέκτασης της κινεζικής οικονομικής δραστηριότητας.

Παράλληλα, άλλες πρωτοβουλίες καθοριστικής σημασίας για τους ίδιους σκοπούς αποτελούν: πρώτον, η ίδρυση της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας τον Ιούλιο του ‘14 στο πλαίσιο της συνεργασίας BRICS, με αρχικό κεφάλαιο 100 δις $ και με στόχο την χρηματοδότηση έργων υποδομής στις αναπτυσσόμενες χώρες. Δεύτερον, η ίδρυση της Ασιατικής Τράπεζας Επενδύσεων Υποδομών (AIIB) τον Οκτώβρη του ‘14, με 77 ιδρυτικά μέλη (δεν αποτελούν μέλος οι ΗΠΑ) με στόχο τη χρηματοδότηση έργων υποδομών στην Ασία. Τρίτον, η ίδρυση τράπεζας του Εταιρικού Οργανισμού της Σανγκάης, ο οποίος έχει ιδρυθεί ήδη από το 1996 και στον οποίο η Κίνα συνεργάζεται στενά με τη Ρωσία.

Ο απώτερος σκοπός των δράσεων αυτών σε πρώτη φάση είναι: η μείωση της εξάρτησης από την ελεγχόμενη από τις ΗΠΑ Παγκόσμια Τράπεζα. Σε δεύτερη φάση είναι η αντικατάσταση του αμερικανικού δολαρίου με το κινεζικό γουάν στο εμπόριο και η σταδιακή αντικατάσταση των ΗΠΑ σε συγκεκριμένες -περιφερειακές- αγορές.

4. Κύριες μακροπρόθεσμες προκλήσεις για την κινεζική οικονομία

Παρά τις επιτυχείς δράσεις και τα οικονομικά και πολιτικά επιτεύγματα που την καθιστούν δύναμη με ισχυρό λόγο στο διεθνές γίγνεσθαι, η Κίνα αντιμετωπίζει ορισμένα σημαντικά προβλήματα που περιορίζουν τον δρόμο της επιτυχίας της. Η επίλυση των ζητημάτων αυτών, τα οποία αναλύονται λεπτομερώς παρακάτω, ενδεχομένως να αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της επιτυχούς οικονομικής πορείας της χώρας.

α) Η ανολοκλήρωτη μετάβαση προς την οικονομία της αγοράς

Παρά τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις, η Κίνα παραμένει μια ‘’σοσιαλιστική-οικονομία της αγοράς’’. Αυτό συνεπάγεται πως κυβέρνηση αποδέχεται τη χρήση των δυνάμεων της αγοράς σε ορισμένους τομείς, που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της οικονομίας, ενώ, συγχρόνως, εξακολουθεί να παίζει καταλυτικό ρόλο που συνίστανται στη ρύθμιση και διαχείριση της αναπτυξιακής διαδικασίας.

Αυτός είναι ο λόγος που οι κρατικές επιχειρήσεις (State Owned Enterprises) εξακολουθούν να αποφέρουν το 50% του μη αγροτικού ΑΕΠ της Κίνας. Η κυβέρνηση παρέχει χαμηλότοκο δανεισμό και επιχορηγήσεις στις εν λόγω επιχειρήσεις (στρεβλώνοντας και ζημιώνοντας το διεθνή ανταγωνισμό). Διατίθεται, μάλιστα, να τις στηρίζει ακόμη κι όταν τα οικονομικά τους είναι μη βιώσιμα (zombie enterprises), για λόγους ‘’κοινωνικής σταθερότητας’’. Αυτό βέβαια, δημιουργεί πρόβλημα στις άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις.

Προκύπτει, επομένως, από τη δραστηριότητα των κρατικών επιχειρήσεων, ελλείψει της λειτουργίας των μηχανισμών της ελεύθερης αγοράς που θα ωθούσε τους μη αποτελεσματικούς εκτός παιχνιδιού, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα (=οι επιχειρήσεις παράγουν περισσότερα από την υπάρχουσα ζήτηση στην αγορά). Έτσι, η δραστηριότητά τους ωθείται προς το εξωτερικό.

β) Ο υπό κρατικό έλεγχο τραπεζικός τομέας

Μία άλλη πρακτική που απομακρύνει την Κίνα από την οικονομία της αγοράς είναι ο έλεγχος που ασκεί το κράτος στο τραπεζικό σύστημα. Το 2015 οι 5 μεγαλύτερες τράπεζες, από άποψη περιουσιακών στοιχείων, αποτελούσαν ιδιοκτησία του κράτους. Γενικότερα, το 68,5% των συνολικών τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων στην Κίνα θεωρείται ότι υπόκεινται στον κρατικό έλεγχο. Δεδομένου, λοιπόν του ελέγχου αυτού, το κράτος ασκεί τεράστια επιρροή αναφορικά με τον τραπεζικό δανεισμό.

Συγκεκριμένα, οι κρατικές επιχειρήσεις (SOEs) λαμβάνουν προνομιακή μεταχείριση σχετικά με τη δανειοδότηση από τις κυβερνητικές τράπεζες, ενώ οι ιδιωτικές εταιρίες οφείλουν να πληρώσουν υψηλότερα επιτόκια ή να απευθυνθούν αλλού για δανεισμό. Επίσης, πολλές φορές οι SOEs τείνουν να μην αποπληρώνουν τα δάνειά τους, αυξάνοντας έτσι το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων των τραπεζών. Συνεπώς, παρουσιάζεται άλλο ένα στοιχείο που επιβεβαιώνει την απουσία των βασικών αρχών της αγοράς, όπως είναι η αξιολόγηση κινδύνου.

Πρακτικά, η κινεζική κυβέρνηση χρησιμοποιεί το τραπεζικό της σύστημα ώστε μέσω της ενισχυμένης δανειοδότησης να πετύχει τους στόχους μεγέθυνσης του ΑΕΠ ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να αντισταθμίσει τον αντίκτυπο παγκόσμιων οικονομικών αναταράξεων (π.χ. κρίση του 2008). Εντούτοις, δεδομένης της επεκτατικής νομισματικής πολιτικής της Κίνας, από το 2007 έως το 2017 το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκε από 125% σε 240%!

Αναλυτικότερα, από τα μέσα του 2016, τα επίπεδα του ιδιωτικού, του εταιρικού και του κυβερνητικού χρέους προσεγγίζουν τα αντίστοιχα των ΗΠΑ και της Ν. Κορέας (ενώ είναι χαμηλότερα από της ΕΕ και της Ιαπωνίας). Το πρόβλημα, όμως, εντοπίζεται στο γεγονός του ταχέος ρυθμού με τον οποίο έχουν αυξηθεί τα επίπεδα χρέους στην Κίνα τα τελευταία έτη, δημιουργώντας φόβους για ξέσπασμα μια οικονομικής κρίσης στο μέλλον. Για παράδειγμα, το εταιρικό χρέος από 107% το 2006 ως ποσοστό του ΑΕΠ έφτασε το 171% το 2016- με όρους χρημάτων από 3 τρις $ σε 17,8 τρις $ (14,8 τρις αύξηση!), υπερβαίνοντας κατά πολύ το αντίστοιχο χρέος των ΗΠΑ.

Προκύπτει, λοιπόν, ότι οι αυξητικές τάσεις του χρέους μπορεί να υπονομεύσουν την μελλοντική ανάπτυξη/μεγέθυνση, προκαλώντας πλεονάζουσα παραγωγική δυνατότητα σε πολλές βιομηχανίες (επεκτείνοντας τη δανειοδότηση ακόμη και σε αφερέγγυες επιχειρήσεις). Δεύτερον, ενδέχεται να επιφέρουν χρηματοοικονομικές φούσκες και, τρίτον, να μειώσουν την παραγωγικότητα, παρέχοντας προνομιακή μεταχείριση στις κρατικές επιχειρήσεις.

Τέλος, καθοριστικός παράγοντας της κινεζικής νομισματικής πολιτικής είναι ο έλεγχος της κίνησης των κεφαλαίων, που στόχο έχει να ελέγξει την ισοτιμία του RMB ούτως ώστε να βελτιώσει τη θέση της χώρας στο εμπόριο ή να προστατευτεί από συναλλαγματικούς κινδύνους. Αυτό, βέβαια, μπορεί να φέρει στρέβλωση στις αγορές, οδηγώντας σε αναποτελεσματική χρήση των κεφαλαίων, ήτοι υπερ-επένδυση σε τομείς περιορισμένου περιθωρίου κέρδους (π.χ. ακίνητα) ή υπο-επένδυση σε άλλους τομείς, όπως είναι οι υπηρεσίες.

γ) Μεγάλες εσωτερικές ανισορροπίες

Η Ακαθάριστη Αποταμίευση (gross savings) και η Σταθερή Επένδυση (fixed investment) διατηρούν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό επί του συνολικού ΑΕΠ, σε αντίθεση με την Ιδιωτική Κατανάλωση, που διατηρεί μικρότερο. Στις περισσότερες αναπτυγμένες οικονομίες η Κατανάλωση αφορά το μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ, στην Κίνα όμως δεν ισχύει κάτι τέτοιο, τουλάχιστον μέχρι στιγμής. Αυτό, υπονοεί ότι η οικονομική μεγέθυνση δεν είχε τον αναμενόμενο αντίκτυπο και δεν έχει βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των πολιτών και την κοινωνική ευημερία.

Πιο συγκεκριμένα, στην περίπτωση της Κίνας, η χαμηλότερη κατανάλωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε δύο παράγοντες: α) στις πολιτικές των τραπεζών οι οποίες επιβάλλουν επίπεδα επιτοκίου στις καταθέσεις χαμηλότερα του πληθωρισμού. Αυτό έχεις ως αποτέλεσμα οι καταθέτες να χάνουν, μακροπρόθεσμα, μέρος των κεφαλαίων τους (ενώ παράλληλα υφίσταται ο περιορισμός στην κίνηση των κεφαλαίων και έτσι αδυνατούν να τα μεταφέρουν π.χ. στο εξωτερικό). β) Στην έλλειψη επαρκούς δικτύου κοινωνικής ασφάλισης, ήτοι συντάξεις, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ασφάλιση ανεργίας, εκπαίδευση- γεγονός που ωθεί τα νοικοκυριά σε περαιτέρω αποταμίευση και σε αποφυγή κατανάλωσης, προκειμένου να εξασφαλίσουν στο μέλλον τα αναγκαία αυτά κοινωνικά αγαθά.

δ) Περιβαλλοντικές προκλήσεις

Ως γνωστόν, το οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης Κίνας δίνει έμφαση στη βαριά βιομηχανία, η οποία είναι έντασης ενέργειας και υψηλά μολυσματική. Για να πετύχει, λοιπόν, τους υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, η κυβέρνηση πολλές φορές παραβλέπει τους περιβαλλοντικούς νόμους, οδηγώντας τα επίπεδα μόλυνσης σε σημείο που να αποτελούν τεράστιο κίνδυνο για την υγεία του πληθυσμού.

Σύμφωνα με έκθεση της ExxonMobil, το 2000-2016 η Κίνα συνέβαλε σε ποσοστό 60% παγκοσμίως στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Μια άλλη έκθεση του ΟΟΣΑ, εκτιμά ότι το κόστος της μόλυνσης του αέρα για την υγεία στην Κίνα ανερχόταν σε 1,4 τρις $ το 2015 (7,8% του ΑΕΠ).

Γενικότερα, στην Κίνα παρατηρείται σε μεγάλες ποσότητες μολυσμένο νερό και μολυσμένα υπόγεια νερά. Υπάρχουν, ακόμη, αρκετές αποθήκες χημικών, τα ατυχήματα και οι εκρήξεις από τις οποίες επιδεινώνουν την κατάσταση. Επιπλέον, το επίπεδο μόλυνσης του αέρα φτάνει σε τέτοιο βαθμό που, σύμφωνα με μελέτες, αποτελεί απειλή για την υγεία των ανθρώπων.

ε) Περιορισμένο κράτος δικαίου και διαφθορά

Η δομή της εξουσίας στην Κίνα αναφορικά με τη ρύθμιση της οικονομικής δραστηριότητας, είναι αδύναμη και σχετικά αποκεντρωμένη. Οι σχετικοί κανονισμοί φαίνονται γενικά ασυνεπείς και αδιάφανοι, ενώ οι συμφωνίες δύσκολα εφαρμόζονται. Ομοίως, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν προστατεύονται. Αυτό που τελικώς προκύπτει πως καθορίζει την επιτυχία των επιχειρήσεων είναι οι «σχέσεις» με την κυβέρνηση και όχι οι δυνάμεις της αγοράς.

στ) Δημογραφικές προκλήσεις

Τέλος, μια άλλη πρόκληση για την κινεζική οικονομία είναι ο δημογραφικός παράγοντας. Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση έχει θεσπίσει την «One child policy», η οποία, στην πράξη, αναγκαστικά οδηγεί σε μείωση του εργατικού δυναμικού. Η μείωση αυτή, με τη σειρά της, συνεπάγεται λογικά αύξηση των μισθών. Ο δυνητικός κίνδυνος τον οποίο διατρέχει πλέον η Κίνα είναι να υπάρχει γρηγορότερη αύξηση των μισθών από την παραγωγικότητα.

Επιπλέον, αποτέλεσμα της πολιτικής αυτής είναι η αύξηση του πληθυσμού των ηλικιωμένων που επιβαρύνει αντίστοιχα την παραγωγικότητα και, συγχρόνως, αυξάνει το κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και των υπηρεσιών για τη συγκεκριμένη μερίδα του πληθυσμού.

Επίλογος

Καταληκτικά, η Κίνα, ιδίως μετά την έναρξη των μεταρρυθμίσεων του 1979, υφίστανται ραγδαίες αλλαγές οι οποίες έχουν οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Ο συνεχόμενος ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ της χώρας ήταν ο υψηλότερος που έχει σημειωθεί για ένα τόσο μεγάλο διάστημα και είχε ως αποτέλεσμα να αλλάξει ριζικά την κινεζική κοινωνία, αλλά και το διεθνές εμπόριο.

Η Κίνα, αξιοποιώντας το μεγάλο και συνεπώς φθηνό εργατικό δυναμικό έγινε ένας εκ των μεγαλύτερων αποδεκτών ξένων επενδύσεων, αλλά συγχρόνως, χάρη στον τεράστιο συσσωρευμένο αποθεματικό πλούτο και τα σχετικά κίνητρα της κυβέρνησης, η Κίνα κατέστη επίσης πομπός πλήθους- και τεραστίου μεγέθους- επενδύσεων στο εξωτερικό. Αξιοσημείωτη, κρίνεται η πρωτοβουλία Belt and Road Initiative, η οποία προωθώντας μια γεω-οικονομική επέκταση, στοχεύει να λύσει μείζονα προβλήματα στην Κίνα, ενώ παράλληλα φιλοδοξεί να επεκτείνει την κινεζική επιρροή στην ευρύτερη περιοχή.

Εντούτοις, στην αξιοθαύμαστη αυτή ανοδική πορεία της Κίνας υφίστανται αρκετά εμπόδια και προκλήσεις, τα οποία χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης. Τέτοια είναι, η συνεχής παρέμβαση τους κράτους στην οικονομία και στο τραπεζικό σύστημα εν γένει, στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό, το έλλειμμα στην ιδιωτική κατανάλωση που οφείλεται σε κυβερνητικές πολιτικές, οι περιβαλλοντικές προκλήσεις, η διαφθορά και οι δημογραφικές προκλήσεις.

Συμπερασματικά, εκτιμάται ότι η υψηλή παραγωγικότητα και η συνεχής αύξηση του ΑΕΠ, λαμβανομένου υπόψη όλων των παραπάνω περιορισμών, θα επιβραδυνθούν σημαντικά, αν η Κίνα δεν καταστεί κέντρο υψηλής τεχνολογίας και καινοτομίας και αν δεν εφαρμόσει νέες ουσιαστικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Συνεπώς, κρίνεται αναγκαία η υιοθέτηση ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου που θα δίνει έμφαση αφενός στην βιώσιμη ανάπτυξη και αφετέρου στην ιδιωτική κατανάλωση και στην καινοτομία. Η κυβέρνηση έχει θέσει το 2017 ως στόχους της πολιτικής της τη διαχείριση των ζητημάτων αυτών. Μένει, λοιπόν, να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις στην πράξη, για να δούμε τα αποτελέσματα.


Βιβλιογραφία

[1] Κίνα και Ελλάδα. (2018). Η άνοδος της Κίνας και το διεθνές πεδίο | Κίνα και Ελλάδα. [online] Available here.  [Accessed 4 Nov. 2018].
[2] From 2008 to 2012. (2017). Η αντιφατική άνοδος της Κίνας: μια συνέντευξη με το Chuang από το InfoAut. [online] Available here.  [Accessed 4 Nov. 2018].
[3] Hart-Landsberg, M. (2018). China’s Impressive Economic Growth. A Critical Look at China’s Belt and Road Initiative – Global Research. [online] Global Research. Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[4] Petras, J. (2018). China: Rise, Fall and Re-Emergence as a Global Power – Global Research. [online] Global Research. Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[5] Vejil, D. (2017). THE RISE OF CHINA AS A SUPERPOWER. [online] theTrumpet.com. Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[6] Kamrany, N. and Jiang, F. (2015). China’s Rise to Global Economic Superpower. [online] HuffPost. Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[7] Morrison, W. (2018). [online] Fas.org. Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[8] Data.worldbank.org. (2018). GDP (current US$) | Data. [online] Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[9] Stat.wto.org. (2018). Trade Profiles. [online] Available here. [Accessed 4 Nov. 2018].
[10] Braudel, F. and Aymard, M. (2008). Grammaire des civilisations. Paris: Flammarion.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: