Μπροστά σε μια αναβίωση της θεωρίας του Χάντιγκτον;

Scroll down to content

του Γιώργου Αξιάρη

Το 1994 ο Σάμιουελ Χάντιγκτον, διατύπωσε την περιβόητη και πολυσυζητημένη θεωρία περί σύγκρουσης των πολιτισμών. Η θεωρία αυτή σημάδεψε και δίχασε ίσως τον τότε κόσμο των διεθνών σχέσεων καθώς συμπεριέλαβε μία νέα μεταβλητή που οι κλασικές θεωρίες του φιλελευθερισμού και του ρεαλισμού αγνοούσαν: αυτήν του πολιτισμού. Ο Χάντιγκτον ως επί το πλείστον διαψεύστηκε και κατακρίθηκε για τις θέσεις του, ωστόσο η θεωρία του σίγουρα δεν πέρασε απαρατήρητη. Μέχρι σήμερα μπορούμε να αναγνωρίσουμε σημεία της τα οποία μας κάνουν τελικά να αναρωτηθούμε σε τι βαθμό ισχύει.

Με την εισαγωγή των εννοιών της κουλτούρας και του πολιτισμού, ο Χάντιγκτον έδωσε έμφαση στην θρησκεία και προσέγγισε το διεθνές περιβάλλον μέσω της θέσης “όλοι εναντίον της Δύσης”. Υποστήριξε ότι στο μεταψυχροπολεμικό διεθνές περιβάλλον οι συγκρούσεις δεν θα γίνονται ανάμεσα σε χώρες αλλά ανάμεσα σε πολιτισμούς οι οποίοι διατηρούν κοινά χαρακτηριστικά και μπορούν χωριστούν σε ευρύτερες γεωγραφικές περιοχές. Έγραψε ότι η Δύση λανθασμένα στρέφεται σε καθολικές αξίες, όπως η δημοκρατία, καθώς αφενός αυτές δεν είναι πραγματικά καθολικές και αφετέρου εκλαμβάνονται ως απειλή από τους υπόλοιπους πολιτισμούς. Ακόμη έκανε λόγο για τον Σινικό πολιτισμό και αυτόν της Ανατολικής Ασίας, που σημείωσαν ραγδαία ανάπτυξη. Ειδικότερα αναφορικά με την Κίνα προέβλεψε ότι μέσω της συσσώρευσης οικονομικής δύναμης θα είναι σε θέση να ασκεί πιέσεις στην περιοχή της.

Έμφαση έδωσε και στην πληθυσμιακή έκρηξη των Μουσουλμάνων, τους οποίους έβλεπε ως δυνητική απειλή. Η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού συνέβαλε στις αυξανόμενες εντάσεις στο εσωτερικό του Ισλαμικού πολιτισμού ως αποτέλεσμα της  αυξανόμενης ριζοσπαστικοποίησης ενώ γεγονότα όπως η Ισλαμική Επανάσταση προσέδωσαν έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα στις εκεί κουλτούρες. Παράλληλα χαρακτηριστική δήλωση του Χάντιγκτον αποτελεί ότι το Ισλάμ έχει “ματωμένα σύνορα” εννοώντας ότι στα σύνορα του ισλαμικού πολιτισμού -τα λεγόμενα fault lines- με τους υπόλοιπους είναι πολύ πιο εύκολο να λάβουν χώρα συγκρούσεις ανάμεσα σε Μουσουλμάνους και μη-Μουσουλμάνους.

Ασφαλώς η θεωρία του Χάντιγκτον ήρθε αντιμέτωπη με έντονη κριτική, και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Πέρα ωστόσο από την κριτική που του ασκήθηκε περί δαιμονοποίησης των Μουσουλμάνων, η θεωρία του δεν ανταποκρίθηκε στην πραγματικότητα όπως φάνηκε αργότερα. Ένα βασικό “φάουλ” ήταν η απουσία οποιασδήποτε διαφοροποίησης εντός των πολιτισμικών μπλοκ όπως πχ ανάμεσα στους Μουσουλμάνους – κατά κύριον λόγο ανάμεσα στους Σουνίτες και τους Σιίτες και μετά σε άλλους όπως Αλεβίτες, Αλάχμαντι κτλ. Επιπλέον ο Χάντιγκτον παρέβλεψε συμμαχίες ανάμεσα σε χώρες διαφορετικών πολιτισμών, όπως αυτή των ΗΠΑ με την Σαουδική Αραβία, και συγκρούσεις ανάμεσα σε χώρες ομοίων πολιτισμών όπως αυτήν ανάμεσα σε Νότια και Βόρεια Κορέα ή Ταϊβάν και Κίνα. Σε κάθε περίπτωση φάνηκε να υποτιμάει σε μεγάλο βαθμό τα γεωστρατηγικά και γεωοικονομικά κριτήρια.

Πως όμως συνδέεται  αυτήν η θεωρία με το σήμερα; Στις σημερινές συγκρούσεις και ιδίως σε περιστατικά του πρόσφατου παρελθόντος, βλέπουμε μια έντονη στοχοποίηση ομάδων και μειονοτήτων εξαιτίας της θρησκείας τους και κατ’ επέκταση του πολιτισμού τους. Είτε μιλάμε για τους Βουδιστές στην Μυανμάρ που στρέφονται εναντίον των Ροχίγκα, είτε για επιθέσεις εναντίον τόπων λατρείας των Μουσουλμάνων ανά τον κόσμο, είτε για επανειλημμένες επιθέσεις σε συναγωγές, η βία με θρησκευτικά κίνητρο κλιμακώνεται συνεχώς. Η εκδήλωση συγκρούσεων στα σύνορα των πολιτισμών, αν και δεν αποτελεί κανόνα, βλέπουμε να υφίσταται περισσότερο στην Αφρική, όπου χώρες της Κεντρικής Αφρικής, όπως η Νιγηρία, το Κονγκό, και η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, έχουν βυθιστεί σε συγκρούσεις μεταξύ των Μουσουλμάνων και των Χριστιανών.

Αυτό που παρατηρείται μάλιστα έντονο στις παραπάνω, όπως και σε άλλες συρράξεις είναι ο αριθμός των Χριστιανών θυμάτων. Στην Νιγηρία, όπου δραστηριοποιείται η Μπόκο Χαράμ, παράλληλα με την επίθεση στο Christchurch, 200 Χριστιανοί έχασαν την ζωή τους έπειτα από στοχευμένες επιθέσεις, αναδεικνύοντας πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία εκεί. Έπειτα από τα χτυπήματα την Κυριακή του Πάσχα στην Σρι Λάνκα, και σε ένα διάστημα τριών εβδομάδων, χριστιανικές εκκλησίες στην Μπουρκίνα Φάσο, στοχοποιήθηκαν από ενόπλους Μουσουλμάνους φονταμενταλιστές, σκοτώνοντας πιστούς, ιερείς και καίγοντας τις ίδιες τις εκκλησίες. Να σημειωθεί ότι η Μπουρκίνα Φάσο, μετά την ανεξαρτητοποίηση της, δεν έχει βιώσει ως τώρα γενικευμένη ένοπλη σύρραξη όπως γειτονικές χώρες. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια η κατάσταση στα βόρεια και ανατολικά έχει καταστεί έκρυθμη, εντείνοντας έτσι το αίσθημα ανασφάλειας.

Σύμφωνα με τον Guardian, τις παρατηρήσεις αυτές έρχεται να επιβεβαιώσει σχετική αναφορά, που διέταξε ο Τζέρεμι Χάντ, Υπουργός Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, μέσω της οποίας υποστηρίζεται ότι οι Χριστιανοί είναι η θρησκευτική ομάδα που διώκεται περισσότερο απ’ οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο. Στο άρθρο περιγράφεται πως ο πληθυσμός των Χριστιανών στην Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Αλγερία, η Τουρκία, το Ιράκ, το Ιράν και η Αίγυπτος, μειώθηκε από ένα συνολικό 20% σε μόλις 5% του πληθυσμού. Υποστηρίζεται ακόμη ότι αυτός ο διωγμός δεν είναι αποτέλεσμα μόνο εξτρεμιστικών οργανώσεων αλλά πολλές φορές υποκινείται και από κρατικούς δρώντες. Με την έκθεση συνηγορούν και αναφορές του 2018 από το Pew Research Center και τον Λευκό Οίκο, οι οποίες επιβεβαιώνουν ότι αυξανόμενος αριθμός κρατών προβαίνουν σε πρακτικές που περιορίζουν τα θρησκευτικά δικαιώματα μειονοτήτων.

Ανεξαρτήτως αν πρόκειται για Χριστιανούς, ή Μουσουλμάνους, ή άλλους πιστούς, τα γεγονότα φανερώνουν την ανάγκη συντονισμένης δράσης και ανάληψης πρωτοβουλιών. Σε αυτό το πλαίσιο καθίσταται απαραίτητος ο διαθρησκευτικός διάλογος, σε συνδυασμό με την ανάδειξη σταθερής εξουσίας και την οργάνωση και ισχυροποίηση των κρατικών δομών στις χώρες που πλήττονται από την βία. Ειδάλλως, όπως έχουμε δει στο παρελθόν, οι κοινωνικές ανισότητες και η εξαθλίωση γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης και πυροδοτούν ένα νέο κύμα βίας, αστάθειας και ανασφάλειας.

logo_transparent

H SAFIA (Student Association For International Affairs) δεν υιοθετεί ως Οργανισμός πολιτικές θέσεις. Οι απόψεις που δημοσιεύονται στο The SAFIA Blog αποδίδονται αποκλειστικά στους συγγραφείς  και δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις του Σωματείου, του Διοικητικού Συμβουλίου ή των κατά περίπτωση και καθ’οιονδήποτε τρόπο συνεργαζόμενων φορέων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: