από τον Κωνσταντίνο Μπάλια, ερευνητή της ομάδας «Περιβάλλον και Ενέργεια»

Η 5η Ιουνίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, από το το 1972, με αφορμή την αρχή της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Ανθρώπινο Περιβάλλον (5-16 Ιουνίου 1972) και η οποία έχει στόχο να υπενθυμίσει την ανάγκη για την προστασία της βιοποικιλότητας του πλανήτη, των πηγών ενέργειας και των φυσικών πόρων. Ήταν η πρώτη φορά που πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα του παγκόσμιου περιβάλλοντος συζητήθηκαν σε διακυβερνητικό φόρουμ με στόχο την λήψη διορθωτικών μέτρων. Έχει πλέον εξελιχθεί σε μία παγκόσμια πλατφόρμα δημόσιας προβολής και συζήτησης, με συμμετοχή περισσότερων από 143 χωρών ετησίως. Η παγκόσμια διάσκεψη για την ετήσια Ημέρα Περιβάλλοντος, διοργανώνεται κάθε χρόνο σε διαφορετική χώρα από το 1974, προσανατολισμένη σε μια καινούρια θεματική ενότητα, την οποία υιοθετούν οι μεγάλες εταιρίες, ΜΚΟ, κυβερνήσεις αλλά και διασημότητες παγκοσμίως για να υποστηρίξουν περιβαλλοντικά αιτήματα.

Φέτος, το θέμα για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος είναι “Νικήστε την Ατμοσφαιρική Ρύπανση” και αποτελεί μια έκκληση για δράση με σκοπό την καταπολέμηση αυτής της παγκόσμιας κρίσης που είναι υπεύθυνη σε πολύ μεγάλο βαθμό για το φαινόμενο της Κλιματικής Αλλαγής και το οποίο απειλεί τόσο την ανθρώπινη υγεία όσο και την ίδια την ακεραιότητα του πλανήτη που μας φιλοξενεί. Η φετινή διοργανώτρια χώρα της Κίνας, η οποία και επέλεξε την εν λόγω θεματική, κάνει παγκόσμιο κάλεσμα με στόχο την ευαισθητοποίηση και συμμετοχή των πολιτών στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, μέσα από τις καθημερινές τους συνήθειες, αποτρέποντας έτσι τη συμβολή τους στην υπερθέρμανση του πλανήτη.

Οι σημαντικότεροι δείκτες πρόκλησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι:

  • Η βιομηχανία, καθώς σε πολλές χώρες, η παραγωγή ενέργειας μέσω σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα αποτελεί κομβικό παράγοντα ρύπανσης.
  • Οι μεταφορές, ευθύνονται σχεδόν για το ένα τέταρτο των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα σε παγκόσμια βάση έχοντας ανοδική τάση. Αξίζει να σημειωθεί άλλωστε ότι ρύπανση από τις μεταφορές έχει συνδεθεί με σχεδόν 400.000 πρόωρους θανάτους.
  • Η γεωργία συμπεριλαμβανομένης της κτηνοτροφίας, όπου υπάρχουν δύο σημαντικές πηγές ρύπανσης της ατμόσφαιρας: τα ζώα που παράγουν μεθάνιο και αμμωνία καθώς επίσης και η καύση γεωργικών αποβλήτων. Περίπου το 24% όλων των αερίων θερμοκηπίου που εκπέμπονται παγκοσμίως προέρχονται από τη γεωργία, τη δασοκομία και άλλες χρήσεις γης.
  • Η διαχείριση αποβλήτων, καθώς σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι το 40% των αποβλήτων καίγεται, με αποτέλεσμα μαζί με τους χώρους υγειονομικής ταφής να απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα επιβλαβείς διοξίνες, φουράνια, μεθάνιο και μαύρος άνθρακας.
  • Τα νοικοκυριά, τα οποία συμβάλλουν με την εσωτερική καύση ορυκτών καυσίμων, ξύλου και άλλων καυσίμων με βάση τη βιομάζα για τη μαγειρική, τη θέρμανση και το φως των σπιτιών. Περίπου 3.8 εκατομμύρια πρόωροι θάνατοι προκαλούνται από την ατμοσφαιρική ρύπανση σε εσωτερικούς χώρους κάθε χρόνο, η συντριπτική τους πλειοψηφία στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Υπάρχουν βέβαια και άλλες πηγές εκπομπών φυσικής προέλευσης όπως οι ηφαιστειακές εκρήξεις, οι καταιγίδες σκόνης και άλλες φυσικές διεργασίες που προκαλούν επίσης προβλήματα, ωστόσο η ανθρωπογενής δραστηριότητα είναι εκείνη που αναμφισβήτητα επιταχύνει την επιβάρυνση της ατμόσφαιρας και κατά συνέπεια την εμφάνιση όλο και περισσότερο ακραίων μεταβολών του παγκόσμιου κλίματος.

Είναι καιρός να δράσουμε αποφασιστικά, τώρα, περισσότερο από ποτέ, που η κλιματική αλλαγή απειλεί τις ήδη λεπτές ισορροπίες του πλανήτη. Ο φόρος στην εκπομπή ρύπων, τα τέλη για τα ορυκτά καύσιμα και η παύση κατασκευής νέων εγκαταστάσεων άνθρακα  συνιστούν μέτρα που μπορούν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου. Χρειαζόμαστε μια πράσινη οικονομία, όχι μια γκρίζα οικονομία. Η σχέση μας με το περιβάλλον δεν μπορεί να είναι μόνο θέμα κοινωνικό ή πολιτιστικό που αντιμετωπίζεται περιστασιακά· είναι πρωτίστως θέμα πολιτικό.