του Γιώργου Λάππα,

Εισαγωγή

 Τον Φεβρουάριο του 2018 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την νέα της στρατηγική για τα Δυτικά Βαλκάνια, τονίζοντας το ευρωπαϊκό μέλλον της περιοχής και γεμίζοντας με αισιοδοξία τα κράτη της. Μάλιστα  η Σερβία και το Μαυροβούνιο αναγνωριστήκαν επισήμως ως δύο κράτη τα οποία θα μπορούσαν να ενταχθούν στην Ένωση το 2025. Το πρόσφατο όμως βέτο του Γάλλου Πρόεδρου Εμμάνουελ Μακρόν στην έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, δημιούργησε έντονη αμφιβολία για την Ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής. Το συναίσθημα που επικράτησε σε αυτά τα κράτη ήταν ότι όση πρόοδο και αν επιτελέσουν, δεν θα αποτελέσουν πότε προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντίθετα, διάχυτη ήταν η εντύπωση ότι δεν θα τα δεχτεί στους κόλπους της χωρίς να έχει επιλύσει πρώτα τα εσωτερικά της ζητήματα για τα οποία ουδεμία ευθύνη φέρουν. Στο δεύτερο μέρος αυτής της ανάλυσης λοιπόν θα εξεταστεί η ενταξιακή πορεία που έχουν ακολουθήσει έως σήμερα τα υπόλοιπα τρία κράτη της περιοχής (Σερβία, Μαυροβούνιο και Βοσνία-Ερζεγοβίνη) καθώς και η επιρροή που ασκούν σε αυτά η Κίνα και η Ρωσία εκμεταλλευόμενες το γεγονός ότι δεν ανήκουν ακόμα στην ΕΕ.

Η Περίπτωση της Σερβίας

 Για αρκετά χρόνια μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας η σύνδεση της Σερβίας με την ΕΕ αντιμετώπιζε αρκετά προβλήματα, εξαιτίας κυρίως της περιορισμένης συνεργασίας της χώρας με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τα εγκλήματα στην Πρώην Γιουγκοσλαβία. Τελικά το 2008 η Σερβία σύναψε συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και άρχισε την ενταξιακή της πορεία. Την επόμενη χρονιά η Σερβία κατέθεσε αίτηση για την ένταξη της στην ΕΕ και το 2012 έλαβε από το Συμβούλιο το καθεστώς της υποψήφιας προς ένταξη χώρας. Μετά από τη σύσταση της Επιτροπής περί ενταξιακών διαπραγματεύσεων αυτές άρχισαν επίσημα τον Ιανουάριο του 2014 (Μαραβέγιας, 2016). Μέχρι σήμερα η Σερβία έχει ανοίξει 18 από τα 35 κεφάλαια ενταξιακών διαπραγματεύσεων, τα οποία στοχεύουν στην εναρμόνιση της εσωτερικής νομοθεσίας της υποψήφιας χώρας με αυτή της ΕΕ, έχοντας ολοκληρώσει 2 από αυτά. Όπως δείχνουν και οι αριθμοί, υπάρχουν ακόμα αρκετά βήματα που πρέπει να γίνουν, αφού σχεδόν τα μισά κεφάλαια ενταξιακών διαπραγματεύσεων δεν έχουν ανοίξει ακόμα ενώ και η σχετική αναφορά για το 2019 υπογραμμίζει διάφορα ζητήματα που επιβάλλεται να επιλυθούν. Συγκεκριμένα η μαζική αποχή πολλών κομμάτων της αντιπολίτευσης από το κοινοβούλιο με αίτημα ελεύθερες και δίκαιες εκλογές πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Επομένως, όπως τονίζει και η αναφορά της Επιτροπής μέτρα πρέπει να ληφθούν για την μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος. Επιπλέον, ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στη καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς οι αριθμοί των συλλήψεων και καταδικών για τέτοιου είδους υποθέσεις παραμένουν ακόμα χαμηλοί. Τέλος, ιδιομορφία της ενταξιακής διαδικασίας της Σερβίας αποτελεί το κεφάλαιο 35 που αναφέρεται στην ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Σερβίας και Κοσσόβου. Η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων των δύο πλευρών με την υπογραφή μιας νομικά δεσμευτικής συμφωνίας, ώστε να επικρατήσουν σχέσεις καλής γειτονίας θεωρείται προαπαιτούμενο για την ένταξη της Σερβίας στην Ένωση (European Commission,2019). Δυστυχώς, οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει από το 2018, λόγω της επιβολής υψηλότατων δασμών από το Κόσσοβο σε Σερβικά προϊόντα, ως απάντηση στο Σερβικό lobbying κατά της συμμετοχής του Κοσσόβου στην Interpol. Συνεπώς, κρίνεται αναγκαίο να γίνουν προσπάθειες και αμοιβαίες υποχωρήσεις και από τις δύο πλευρές για την ουσιαστική επανέναρξη του διαλόγου.

  Όσο κρίσιμο είναι το ζήτημα του Κοσσόβου για την ένταξη της Σερβίας στην Ε.Ε άλλο τόσο ευαίσθητο είναι για τη Σερβική κοινωνία και για την εξωτερική πολιτική της χώρας. Ακριβώς αυτό το γεγονός επιτρέπει στη Ρωσία να αυξάνει συνεχώς την επιρροή της, αφού ως μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας θέτει συνεχώς βέτο στην ένταξη του Κοσσόβου στον ΟΗΕ και αρνείται να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του, υποστηρίζοντας έτσι πλήρως τις θέσεις της Σερβίας. Με αυτή λοιπόν τη στρατηγική η Ρωσία έχει αναδειχτεί στα μάτια της Σερβικής κοινωνίας, ως προστάτιδα των συμφερόντων της χώρας ενώ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν απολαμβάνει μεγάλα ποσοστά δημοτικότητας τα οποία αγγίζουν αυτά του προέδρου της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς (Maxim Sarukov,2019). Έτσι, κάθε Σερβική κυβέρνηση είναι ουσιαστικά υποχρεωμένη να φέρει τη στήριξη της Ρωσίας και να μην εμφανίζεται υποχωρητική στο ζήτημα του Κοσσόβου, εάν επιθυμεί να μακροημερεύσει. Τεκμήριο αυτής της κατάστασης αποτελεί το γεγονός ότι ενώ τα υποψήφια προς ένταξη κράτη πρέπει να υιοθετούν τις διακηρύξεις εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης, η Σερβία αρνήθηκε να ταυτιστεί με την ΕΕ στα ζητήματα που αφορούσαν άμεσα ή έμμεσα τις θέσεις της Ρωσίας σχετικά με την κατάσταση στην Ουκρανία, την Βενεζουέλα και τη Συρία (Igor Novaković, James Toscano Jr,2019).

 Έκτος όμως από την επιρροή της Ρωσίας στην εξωτερική πολιτική της χώρας, σημαντική είναι και η παρουσία της στον οικονομικό/ενεργειακό τομέα. Αρχικά, αν και οι Ρωσικές επενδύσεις στην Σερβία δεν είναι πολλαπλές είναι εντούτοις καθοριστικές. Συγκεκριμένα, η κύρια πετρελαϊκή εταιρεία της χώρας (NIS) ανήκει στη Gazprom όπως και ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου σε ποσοστό 51% (Filip Markovic,2019). Επιπλέον, η χώρα βρίσκεται σχεδόν σε πλήρη ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία καθώς εισάγει από αυτή το 65% των αναγκών της σε φυσικό αέριο και το 70% σε αργό πετρέλαιο. Σε αυτό το κομμάτι έρχεται να προστεθεί και η ενεργή συμμετοχή της Σερβίας στον αγωγό Turk stream, το Σερβικό τμήμα του οποίου τμήμα έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Με αυτό τον τρόπο  η Σερβία βοηθάει σημαντικά τη Ρωσία στο  μεγαλεπήβολο σχέδιο της να παρακάμψει την Ουκρανία και να μπορέσει να διοχετεύσει το φυσικό της αέριο στα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη (RFERL,2019). Πέρα όμως από τον ενεργειακό τομέα, άξια αναφοράς είναι η πρόσφατη εμπορική συμφωνία μεταξύ Σερβίας και Ευρασιατικής Ένωσης. Αυτή η συμφωνία αν και δεν πλησιάζει στο ελάχιστο την αξία του εμπορίου της Σερβίας με την ΕΕ δείχνει παρόλα αυτά μια διάθεση της  χώρας να συνεργαστεί σημαντικά με την Ρωσία ακόμα και αν αυτή προκαλεί την δυσαρέσκεια της Ένωσης, όπως εκφράστηκε στην προκειμένη περίπτωση (Milica Stojanovic,2019).

Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη είναι η δραστηριότητα και της Κίνας στη Σερβία, η οποία εντοπίζεται κυρίως στον οικονομικό και επενδυτικό τομέα. Η Σερβία αποτελεί τον κύριο στόχο κινεζικών επενδύσεων στην Κεντρική και Νοτιανατολική Ευρώπη καθώς έχει συγκεντρώσει το 56% όλων των επενδύσεων σε σύγκριση με τα άλλα κράτη της περιοχής (Ljiljana Grubic,2019). Κύριο παράδειγμα της τάσης αυτής  μπορεί να θεωρηθεί η εμπορική συμφωνία μεταξύ Σερβίας και Κίνας ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ που υπογράφθηκε το 2018. Μέρος αυτής της συμφωνίας αποτελούν δύο χαρακτηριστικές επενδύσεις. Η πρώτη είναι η κατασκευή ενός εργοστάσιου ελαστικών στη Βόρεια Σερβία, ύψους 900 εκατομμυρίων ευρώ και η δεύτερη είναι η εξαγορά υπερχρεωμένων ορυχείων χαλκού μια επένδυση που θα ανέλθει στο 1,4 δις σε βάθος εξαετίας (Maja Zivanovic,2018).  Σημαντικότερη όμως όλων αποτελεί η πρόθεση της Κίνας να κατασκευάσει το πρώτο Βιομηχανικό πάρκο της Σερβίας στο Βελιγράδι μια τεράστια επένδυση η οποία υπολογίζεται ότι θα προσελκύσει 2 δις ευρώ ετησίως και θα αποτελεί το 5% του ΑΕΠ της χώρας (Industry Europe,2019). Είναι φανερό λοιπόν, ότι η Σερβία αποτελεί κεντρικό κομμάτι των σχεδίων της Κίνας για την οικονομική της επέκταση στην Ευρωπαϊκή ήπειρο και στην προσπάθεια της να εξασφαλίσει ένα χερσαίο διάδρομο για την μεταφορά των προϊόντων της στην Ευρώπη. Ως εκ τούτου, η αύξηση και εντατικοποίηση της επενδυτικής της δραστηριότητας της πρέπει να θεωρείται σχεδόν βέβαιη. 

Η περίπτωση του Μαυροβουνίου

Στενά συνδεδεμένη με την ενταξιακή πορεία της Σερβίας είναι και αυτή του Μαυροβουνίου. Μάλιστα τα δύο αυτά κράτη αποτελούσαν μια κρατική οντότητα μέχρι το 2006, οπότε το Μαυροβούνιο διακήρυξε την ανεξαρτησία του από την ένωση Σερβίας-Μαυροβουνίου. ‘Ήδη από τα πρώτα του βήματα το Μαυροβούνιο ακολούθησε μια ξεκάθαρα ευρωπαϊκή πορεία, αφού το 2007 σύναψε Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης με την ΕΕ και τον επόμενο χρόνο αιτήθηκε την ένταξη του στην Ένωση. Το 2010 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του απένειμε το καθεστώς της υποψήφιας προς ένταξη χώρας ενώ πολύ σύντομα, το 2012 μετά και από τη θετική γνωμοδότηση της Επιτροπής ξεκίνησαν οι επίσημες ενταξιακές διαπραγματεύσεις (Μαραβέγιας,2016). Μέχρι σήμερα, το Μαυροβούνιο έχει ανοίξει όλα τα κεφάλαια ενταξιακών διαπραγματεύσεων και έχει ήδη κλείσει τρία καθιστώντας το έτσι ως την χώρα των Δυτικών Βαλκανίων που έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στις διαπραγματεύσεις. Βέβαια, όπως καταδεικνύει η πρόσφατη αναφορά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2019 υπάρχουν ακόμα σημαντικά θέματα τα οποία πρέπει να διευθετηθούν για να προχωρήσει η ενταξιακή πορεία του Μαυροβουνίου. Αρχικά, η παρατεταμένη απουσία της αντιπολίτευσης από το κοινοβούλιο σε απάντηση σε μεγάλο σκάνδαλο διαφθοράς και χρηματισμού στελέχους του κυβερνώντος κόμματος δημιουργεί ανησυχία για την εύρυθμη λειτουργία του κοινοβουλίου, λόγω της απουσίας οποιουδήποτε είδους κοινοβουλευτικού ελέγχου της κυβέρνησης (Westminster Foundation For Democracy,2019). Επιπλέον, ανησυχία μέσω αυτής της αναφοράς εκφράστηκε και για την έλλειψη σημαντικής προόδου στα ζητήματα της ενίσχυσης και ανεξαρτητοποίησης της δικαιοσύνης για την καταπολέμηση της διαφθοράς καθώς για την ανεξαρτησία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (European Commission,2019).

 Πάρα τη στενή σύνδεση μεταξύ της ΕΕ και του Μαυροβούνιου, ήδη από το πρώτο έτος της ανεξαρτησίας του, η Ρωσία αποτελεί μια χώρα η οποία ασκεί έντονη επιρροή σε πολλαπλούς τομείς ενώ και η Κίνα έχει αποκτήσει κύριο ρόλο στην οικονομία του κράτους τα τελευταία χρόνια. Η επιρροή της Ρωσίας είναι εμφανής σε διάφορους τομείς. Αρχικά, στον οικονομικό τομέα το 40% όλων των ιδιοκτησιών στην Αδριατική θάλασσα ανήκει σε Ρώσους υπηκόους. Στον τουρισμό, ο οποίος αντιστοιχεί στο 20% του ΑΕΠ της χώρας, οι Ρώσοι αποτελούν την μεγαλύτερη ομάδα επισκεπτών, αφού ανέρχονται συνολικά στο 1/3 των τουριστών στη χώρα. Στον πολιτικό τομέα, υπάρχει εμφανής στήριξη της  Ρωσίας στα φίλο-ρωσικά και αντι-δυτικά κόμματα της αντιπολίτευσης  γεγονός που τεκμηριώνεται από τις επισκέψεις των ηγετών τους στη Ρωσία και προκαλεί ανησυχία για το μέλλον και το προσανατολισμό της χώρας στην περίπτωση εκλογικής ήττας της φιλοδυτικής κυβέρνησης (Liz Anderson,2019). Επιπρόσθετα, η κοινή θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση επιτρέπει στη Ρωσία να ασκεί επιρροή στη χώρα μέσω της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην οποία υπάγεται η Μητρόπολη του Μαυροβουνίου. Ένδειξη της επιρροής αυτής ήταν η αρνητική στάση της εκκλησίας  τόσο στο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία από τη Σερβία το 2006 όσο και στην ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ το 2016 δύο καίρια ζητήματα στα οποία η Εκκλησία ταυτίστηκε απόλυτα με τις θέσεις της Ρωσικής εξωτερικής πολιτικής (Heather, Conley, Matthe,2019) . Όπως γίνεται εύκολα κατανοητό, στόχος της πολυδιάστατης επιρροής της Ρωσίας στη χώρα είναι η απομάκρυνση της από φορείς όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ. Μεγαλύτερη απόδειξη αυτού αποτελεί το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 το οποίο αποσκοπούσε στην αποτροπή της ένταξης του Μαυροβουνίου στη Βόρειο-Ατλαντική συμμαχία και στο οποίο συμμετείχαν δύο ρώσοι πολίτες, πιθανοί μυστικοί πράκτορες όπως αποδείχτηκε και στη δίκη κατά των συνωμοτών (BBC,2019). Είναι πιθανό λοιπόν μια μελλοντική ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, να οδηγήσει πάλι τη Ρωσία στο να χρησιμοποιήσει όσα μέσα ήπιας ή και σκληρής πολιτικής ισχύος διαθέτει για να απομακρύνει τη χώρα από την ΕΕ και να μην απολέσει την όση επιρροή διαθέτει.

 Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η επιρροή της Κίνας στη χώρα ιδιαίτερα στον τομέα της οικονομίας. Η Κίνα κατέχει το 40% του εξωτερικού χρέους του Μαυροβούνιου και πρόσφατα χρηματοδότησε το μεγαλύτερο οδικό έργο της χώρας το οποίο θα συνδέσει το Αδριατικό Λιμάνι του Μπαρ με το Βελιγράδι. Το δάνειο, το οποίο δόθηκε από την Εξαγωγική Εισαγωγική Τράπεζα της Κίνας,  ανέρχεται στο ύψος των 809 εκατομμυρίων ευρώ και εκτόξευσε άμεσα το χρέος της χώρας από το 60% στο 80% του ΑΕΠ της. Μεγαλύτερη όμως ανησυχία εκφράζεται για το γεγονός ότι λόγω του υπέρογκου κόστους, το έργο δύσκολα θα ολοκληρωθεί, ενώ και σε πιθανή ολοκλήρωση του δεν θα κατάστει κερδοφόρα,  αφού δεν θα έχει την απαραίτητη κίνηση οχημάτων.(Hopkins, Kynge,2019). Έτσι, αυτό το μεγαλεπήβολο και φιλόδοξο έργο μπορεί να οδηγήσει το Μαυροβούνιο στη λεγόμενη παγίδα χρέους της Κίνας όπως έκανε και στο παρελθόν και με άλλες χώρες με κυριότερο το παράδειγμα της Σρι Λάνκα. Όπως λοιπόν η Σρι Λάνκα αναγκάστηκε να παραχωρήσει το λιμάνι της  που βρίσκεται στον Ινδικό Ωκεανό στη Κίνα ως αποπληρωμή του χρέους της έτσι και το Μαυροβούνιο μπορεί να υποχρεωθεί να παραχωρήσει στη Κίνα είτε τον δρόμο αυτό είτε το στρατηγικό λιμάνι του Μπαρ σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής του χρέους αυξάνοντας με αυτό τον τρόπο την επιρροή της Κίνας.

Τμήμα του αυτοκινητοδρόμου Μπαρ-Βελιγράδι, από το Μπαρ μέχρι τα σύνορα του Μαυροβουνίου

 Η περίπτωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης

Συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων η ενταξιακή πορεία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης έχει σημειώσει τη μικρότερη πρόοδο. Η χώρα διατηρεί ακόμα το καθεστώς του εν δυνάμει υποψήφιου προς ένταξη κράτους, αφού μόλις το 2015 σύναψε Συμφωνία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και το 2016 κατέθεσε αίτηση για την ένταξη της στην ΕΕ. Το 2019 η Επιτροπή εξέδωσε τη γνώμη της στην οποία επισήμανε τα βήματα που θα πρέπει να ακολουθήσει η χώρα για να προσεγγίσει την Ένωση (European Council,2019). Ως σημαντικότερα μπορούν να θεωρηθούν η ανάγκη για μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος, ώστε αυτό να καταστεί πιο αποτελεσματικό καθώς το πρόσφατο παράδειγμα της καθυστέρησης σχηματισμού κυβέρνησης επί ένα χρόνο λόγω διαφωνιών μεταξύ των ηγετών των εθνικών κοινοτήτων σχετικά για τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία (European Commission,2019).

 Η έλλειψη μιας στενής σχέσης με την ΕΕ σε συνδυασμό με τις διαφορές που επικρατούν ανάμεσα στις εθνικές κοινότητες ανά τακτά χρονικά διαστήματα αφήνουν ένα ανοικτό πεδίο σε τρίτες χώρες για να ασκήσουν την επιρροή τους. Η Ρωσία εκμεταλλευόμενη αυτή τη κατάσταση ασκεί επιρροή τόσο σε οικονομικό όσο και στρατηγικό επίπεδο κυρίως στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας (Republika Srpska), μιας εκ των δύο πολιτικών οντοτήτων[1] που απαρτίζουν το κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Στον οικονομικό τομέα η Ρωσία αποτελεί τον μεγαλύτερο επενδύτη στην Σερβοβοσνιακή οντότητα ξεπερνώντας ακόμα και την ΕΕ. Συγκεκριμένα το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων εντοπίζεται στο κομμάτι της ενέργειας αφού Ρωσικές εταιρίες κατέχουν και τα δύο διυλιστήρια της χώρας ενώ συνολικά παρατηρείται μια έντονη ενεργειακή εξάρτηση της χώρας από τη Ρωσία, αφού η Gazprom αποτελεί τον μόνο πάροχο φυσικού αερίου ενώ και τα δυο διυλιστήρια εισάγουν αποκλειστικά Ρωσικό αργό πετρέλαιο (Center for the study of Democracy,2018). Στον πολιτικό  τομέα η Ρωσία στηρίζει τον Σερβοβόσνιο πρόεδρο Μίλοραντ Ντόντικ και τις αποσχιστικές τάσεις που έχει εκφράσει κατά καιρούς τόσο σε επίπεδο δημοσίων σχέσεων όσο και ουσιαστικά. Οι 8 συναντήσεις Ντοντικ-Πούτιν από το 2011 έως το 2018 αποδεικνύουν την προσπάθεια της Ρωσίας να σχηματίσει την εικόνα του Ντόντικ ως ευνοούμενο της Ρωσίας και ως προστάτη των Σερβοβόσνιων ενώ η ειδική εκπαίδευση που έλαβαν αστυνομικοί της Σερβοβοσνιακής οντότητας στη Ρωσία καταδεικνύει την έμπρακτη στήριξη της Ρωσίας στα σχέδια του Ντόντικ για μεγαλύτερη αυτονομία.

Άξια αναφοράς είναι και η επιρροή που έχει η Κίνα στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Όπως και στα άλλα κράτη της περιοχής η Κίνα δείχνει έντονο ενδιαφέρον στην οικονομία της χώρας και σε επενδύσεις σε αυτή. Αρχικά, η Κίνα έχοντας ήδη δώσει δάνεια ύψους 600 εκατομμυρίων ευρώ σε έργα υποδομών, ανακοίνωσε επιπλέον δάνεια αξίας 2,2 δις ευρώ ξεπερνώντας έτσι την χρηματοδότηση της ΕΕ, ενώ σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι κατέχει το 14% του εξωτερικού χρέους της χώρας (Munich Security Report,2019). Κύριο παράδειγμα της πολιτικής αυτής αποτελεί το δάνειο 700 εκατομμυρίων ευρώ για τη κατασκευή εργοστάσιου παραγωγής θερμικής ενέργειας. Η επένδυση αυτή δημιούργησε αμφίσημες αντιδράσεις αφού από την μία χαρακτηρίστηκε ως η μεγαλύτερη επένδυση στη μεταπολεμική Βοσνία, ενώ από την άλλη προκάλεσε την έντονη αντίδραση της ΕΕ διότι θεωρήθηκε ότι παραβιάζει νομοθεσίες σχετικά με την χρηματοδότηση και την περιβαλλοντική/ενεργειακή  πολιτική (Reuters,2019).

Χάρτης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης που δείχνει τις δύο πολιτικές οντότητες που απαρτίζουν τη χώρα.

Επίλογος

Συνοπτικά, τα τρία κράτη που αναλύθηκαν έχουν ακόμα, στο δικό του βαθμό το καθένα, αρκετά βήματα τα οποία πρέπει να ακολουθήσουν, ώστε να μπορέσουν να απαιτήσουν με αξιώσεις την είσοδο τους στην ΕΕ. Συγκριτικά με τα υπόλοιπα πιο κόντα στην ένταξη στην ΕΕ βρίσκεται το κράτος του Μαυροβουνίου, αφού έχει ανοίξει όλα τα κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων και διαθέτει μια κυβέρνηση ξεκάθαρα προσανατολισμένη προς την ΕΕ και την Δύση. Σε κοντινή απόσταση ακολουθεί και η Σερβία, όμως οι στενές σχέσεις της με τη Ρωσία καθώς και το ανοικτό ζήτημα του Κοσσόβου δυσχεραίνουν την ενταξιακή της πορεία. Πιο απομακρυσμένη από την ΕΕ βρίσκεται η Βοσνία-Ερζεγοβίνη της οποίας η αδυναμία να διαθέτει ισχυρές κεντρικές κυβερνήσεις, δεν της έχει επιτρέψει να προχωρήσει στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις  ώστε να θεωρηθεί επαρκής για το καθεστώς του υποψήφιου προς ένταξη μέλους.

Παρόλα αυτά, η Ένωση δεν θα πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτά τα γεγονότα για να γίνει πιο εσωστρεφής  και να εστιάσει τα δικά της ζητήματα αλλά αντίθετα θα πρέπει να εμπλακεί σε ένα βαθύτερο διάλογο με αυτά τα κράτη και να τα βοηθήσει να επιταχύνουν την ενταξιακή τους διαδικασία. Σε κάθε άλλη περίπτωση η Ρωσία και η Κίνα παρουσιάζονται έτοιμες να αξιοποιήσουν το κενό ισχύος που θα δημιουργήσει μια πιθανή απομάκρυνση ΕΕ και Δυτικών Βαλκανίων και να οδηγήσουν αυτά τα κράτη στις δικές τους σφαίρες επιρροής, τερματίζοντας ουσιαστικά το όραμα μιας ενωμένης Ευρώπης.

Βιβλιογραφία

1. Konrad-Adenauer-Stiftung e. V. 2018, Sankt Augustin/Berlin. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

2.Munich Security Report2019, (2019) «The Great Puzzle: Who Will Pick Up the Pieces?» Διαθέσιμο εδώ {Πρόσβαση:22/12/2019}

3.Westminster Foundation for Democracy (2019), «Parliamentary Boycotts in the Western Balkans». Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

4. Conley H., Melino M.(2019), «Russian Malign Influence in Montenegro: The Weaponization and Exploitation of History, Religion, and Economics», Center for Strategic and International Studies. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

5. Mgr. Liz Anderson (2019),  «Vulnerabilities to Russian influence in Montenegro»,European Values Center for Security Policy. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

6.BBC (2019), «Montenegro jails ‘Russian coup plot’ leaders». Διαθέσιμο εδώ

7. Hopkins V., Kynge J. (2019), «Montenegro fears China-backed highway will put it on road to ruin», Financial Times. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

8. European Commission, Montenegro report 2019. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

9. European Commission, Serbia report 2019. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

10. BBC (2018), «Kosovo hits Serbia with 100% trade tariffs amid Interpol row». Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

11.Samorukov M.(2019), «A Spoiler in the Balkans? Russia and the Final Resolution of the Kosovo Conflict», Carnegie Endowment for International Peace. Διαθέσιμο εδώ . {Πρόσβαση:22/12/2019}

12. Radio Free Europe ,Radio Liberty (2019), «Vucic Says Serbian Leg Of TurkStream Pipeline Almost Finished». Διαθέσιμο εδώ . {Πρόσβαση:22/12/2019}

13. Marković F. (2017), «Energy strategy of Russia in Western Balkans». Διαθέσιμο εδώ

14.Stojanovic M. (2019), «Serbia Signs Trade Deal With Russia’s Eurasian Union», Balkan Insight. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

15.Novaković I., Toscano Jr. J.(2019), « An analysis of Serbia’s alignment with the European Union’s foreign policy declarations and measures in 2019- semi annual report», International and Security Affairs Centre. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

16. Zivanovic M. (2018), «$3bn Economic Agreements Boost China’s Role in Serbia», Balkan Insight. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

17. Grubic L. (2019), «Serbia’s increasing importance for China’s BRI», Emerging Europe. Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

18. Industry Europe (2019), «Chinese Investment To Build Serbia’s First Industrial Park». Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

19. European Council (2019), «Bosnia and Herzegovina». Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

20. European Commission (2019), «Commission Opinion on Bosnia and Herzegovina’s application for membership of the European Union». Διαθέσιμο εδώ. {Πρόσβαση:22/12/2019}

21. Center for the study of democracy (2018), «Assessing Russia’s Economic Footprint in Bosnia and Herzegovina». Διαθέσιμο εδώ . {Πρόσβαση:22/12/2019}

22. Bajrović R., Kraemer R., Suljagić E. (2018), «Bosnia on the Chopping Block: The Potential for Violence and Steps to Prevent it», Foreign Policy Research Institute. Διαθέσιμο εδώ . {Πρόσβαση:22/12/2019}

23. Kovacevic D. (2018), «Dodik to Meet Putin Ahead of Bosnia Elections», Balkan Insight. Διαθέσιμο εδώ . {Πρόσβαση:22/12/2019}

24. Reuters (2019), «EU official criticizes Bosnia’s backing of Chinese power loan». Διαθέσιμο εδώ . {Πρόσβαση:22/12/2019}

25. Μαραβέγιας Ν.,(2016) «Ευρωπαϊκή Ένωση Δημιουργία,Εξέλιξη,Προοπτικές» . Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα.


[1] Οι δύο πολιτικές οντότητες είναι η Ομοσπονδία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η οποία προέκυψε από τη συνένωση των πολιτικών οντοτήτων των Βόσνιων Μουσουλμάνων και των Βόσνιο-Κροατών, και η Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας στην οποία κατοικούν κατά κύριο λόγο οι Σερβο-βόσνιοι