Πομάκοι, μια ιδιαίτερη μειονότητα εντός της Ελλάδας

Οι Πομάκοι είναι μια ιδιαίτερη φυλή που κατοικεί στο νοτιανατολικό κομμάτι της Βαλκανικής χερσονήσου και πιο συγκεκριμένα στις εξής χώρες: Αλβανία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία, Ελλάδα ενώ λιγοστός πληθυσμός ζει και στην Τουρκία. Στην Ελλάδα, αυτή η μουσουλμανική μειονότητα εντοπίζεται να κατοικεί  στην περιφέρεια της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, πιο συγκεκριμένα στον ορεινό όγκο της Θράκης ήτοι στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και λιγότερο στο νομό Έβρου.

Υπάρχουν πολλές εκδοχές σχετικά με την προέλευση της ονομασίας των Πομάκων και αυτό γιατί δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη ερμηνεία. Έτσι, άλλοι ισχυρίζονται ότι προέρχεται από τη βουλγαρική λέξη pomak, η οποία προκύπτει «από το πομακικό και βουλγαρικό «πομάγκαμ», που σημαίνει βοηθώ» (Στούκας Μ.). Αυτή η ερμηνεία προκύπτει από το γεγονός ότι οι Πομάκοι είχαν βοηθήσει στη βουλγαρική επανάσταση τους Οθωμανούς. Μια άλλη εκδοχή είναι να προέρχεται «από τη λέξη «Πομάκος», από το τουρκικό μπομάκ, που σημαίνει στραγγαλιστής, επειδή οι Πομάκοι «στραγγάλισαν» τους Βουλγάρους  το 1876» ( Στούκας Μ.). Ωστόσο, αυτή η εκδοχή θεωρείται αβάσιμη. Άλλη μια αμφισβητούμενη άποψη είναι «αυτής που προέρχεται από την Βουλγαρική λέξη μακ που σημαίνει βασανισμένος» (Ταραμπατζή Κ.). Εκτός από το όνομα πομάκος, οι Οθωμανοί τους είχαν δώσει και ένα δεύτερο όνομα, αυτό του «Αχριάν», που πιθανολογείται ότι προκύπτει «από το ελληνικό Αγριάνες (ή Αγραίοι)». Όποια κι αν είναι η προέλευση της ονομασίας, το μόνο σίγουρο είναι ότι το όνομα Πομάκοι δόθηκε στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να αναφέρουμε το εξής, όσο περίπλοκη  κι αν είναι η άποψη για την προέλευση του ονόματός τους, άλλο τόσο περίπλοκη είναι και η καταγωγή τους καθώς και σε αυτή την πτυχή αυτής της φυλής υπάρχουν πολλές αβάσιμες, αμφισβητούμενες και αντικρουόμενες εκδοχές. Συγκεκριμένα, ο κ. Θεοχαρίδης «έχει υιοθετήσει την άποψη ότι οι Πομάκοι είναι ντόπιοι, μόνιμοι κάτοικοι της Ροδόπης, που ζουν για χιλιάδες χρόνια». Πιο συγκεκριμένα, τονίζει ότι «Ονομάζονταν Αγιάνες και ήταν Θρακοέλληνες, Έλληνες της Θράκης. Είχαν την ίδια με τους Έλληνες θρησκεία και μιλούσαν την ελληνική γλώσσα, όπως και οι άλλοι Έλληνες» (Στούκας Μ.). Η επέλαση των Βουλγάρων στη περιοχή είχε ως αποτέλεσμα  μόνο την «εκ-βουλγαροποίηση» της γλώσσας, αν και προσπάθησαν αδίκως να επιτύχουν την πλήρη «εκ-βουλγαροποίηση» του πληθυσμού. Στη συνέχεια κατά τη περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εξαιτίας  των συνθηκών της εποχής αναγκάστηκαν να εξισλαμιστούν διατηρώντας στη συνείδησή τους τις διδαχές του ελληνικού πολιτισμού και τρόπου ζωής.

Λόγω της πολυπλοκότητας σε ό,τι αφορά την καταγωγή των Πομάκων, θα γίνει αναφορά για χάριν συντομίας στις τρεις απόψεις δηλαδή την ελληνική, την τουρκική και τη βουλγαρική. Η ελληνική πλευρά ισχυρίζεται ότι «οι πομάκοι είναι απόγονοι των αρχαίων Θρακών, δηλαδή γηγενής πληθυσμός της περιοχής, που λόγω των ιστορικών συνθηκών εξισλαμίσθηκαν από τους Τούρκους περίπου τρεισήμισι αιώνες και μιλούν μια μεικτή διάλεκτο όπου επικρατεί το σλαβοβουλγάρικο ιδίωμα και κάνει αισθητή την παρουσία του τόσο το τούρκικο, όσο και το ελληνικό στοιχείο» (Ταραμπατζή Κ.). Η τουρκική άποψη  θέτει ως βάση τη θρησκεία, αν και διίστανται οι απόψεις σχετικά με την καταγωγή των πομάκων, καθώς την αποδίδουν σε δύο διαφορετικά φύλα. Τέλος, η βουλγαρική πλευρά ισχυρίζεται ότι η γλώσσα που ομιλούν είναι σλαβο-βουλγάρικη, άρα και η καταγωγή τους είναι βουλγαρική. Εν κατακλείδι, αν και το θέμα της καταγωγής δεν έχει αποσαφηνιστεί μέχρι και τις μέρες μας, ενδεχομένως και να τολμούσαμε να ισχυριστούμε ότι υπάρχει περισσότερη συγγένεια με το ελληνικό στοιχείο παρά με το βουλγαρικό και το τουρκικό.

Σύμφωνα με τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι έχουμε να διαχειριστούμε μια ιδιάζουσα περίπτωση καθώς οι Πομάκοι έχουν βρεθεί και συνεχίζουν να βρίσκονται αντιμέτωποι με την προσπάθεια αλλοίωσης μέσω της προπαγάνδας τόσο του τρόπου σκέψης τους όσο και του τρόπου ζωής τους. Χαρακτηριστική περίπτωση καπήλευσης της συγκεκριμένης μειονότητας ήταν οι δηλώσεις του μειονοτικού κόμματος της Θράκης, ΚΙΕΦ, «περί εξομοίωσης της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη με τουρκική εθνική μειονότητα» (Huffpost.gr), η οποία ωστόσο πήρε απάντηση από την πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Πομάκων Ξάνθης, κυρία Μπορουτζή, «διαχωρίζοντας τη θέση του τονίζοντας ότι οι απόψεις τους ΚΙΕΦ δεν εκφράζουν την πλειοψηφία των συνιστωσών της μειονότητας» (Huffpost.gr). Συγκεκριμένα, δήλωσε τα εξής: « Δε μας προκάλεσαν έκπληξη οι δηλώσεις του Κόμματος Ισότητας, Ειρήνης και Φιλίας (Κ.Ι.Ε.Φ) περί εξομοίωσης της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη με τουρκική εθνική μειονότητα» ενώ στη συνέχεια προσέθεσε «Σαν Ελληνίδα Πομάκα νιώθω ότι τέτοιες δηλώσεις είναι απαράδεκτες»(Huffpost.gr).

Συνεπώς, οι Πομάκοι της Ελλάδας, αν και αποτελούν μια μειονότητα εντούτοις δεν πρέπει να θεωρούνται –αν και δε θεωρούνται- ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Οι Πομάκοι συνεχίζουν να υπερασπίζονται και να αγαπούν την πατρίδα τους, όσο κι αν δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα μερικών. Αυτό που θα πρέπει να αντιληφθούμε σε αυτή την περίπτωση είναι ότι ο σεβασμός δεν απαιτείται αλλά κερδίζεται. Πως μπορεί να επιτευχθεί αυτό; Με την αμοιβαία κατανόηση, την εκμάθηση και την προβολή αυτής της μειονότητας γιατί καλύτερο είναι να έχεις κάποιον ως σύμμαχο παρά ως εχθρό.

Πηγές

Στούκας Μ., (2018), “Πομάκοι: Όνομα,καταγωγή και ιστορία”,  Πρώτο Θέμα. Διαθέσιμο εδώ.

Ταραμπατζή ., (2001),Οι Πομάκοι της Θράκης, μια κοινωνιογλωσσική προσέγγιση, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Παιδαγωγικό τμήμα δημοτικής εκπαίδευσης, Διαθέσιμοεδώ.

HuffingtonPost (2019), “Οι  Πομάκοι της Ξάνθης απαντούν στην Ασάφογλου: «Δεν είμαστε Τούρκοι. Έχουμε Ελληνική εθνική συνειδηδη”, Διαθέσιμο εδώ.

 

 

Απάντηση