από την Τσακύρη Μαγδαληνή,

Πρόλογος

Η έννοια της Τιμής

Η τιμή είναι μια έννοια έντονα συνδεδεμένη με τον σεβασμό, την αξιοπρέπειά, τη συνείδηση, την αυτοεκτίμηση και την ηθική του κάθε ανθρώπου. Ο όρος «τιμή» μπορεί γενικώς να συνδέεται με τις παραπάνω αξίες, αλλά στην πραγματικότητα παίρνει τη διάσταση της κοινωνίας μέσα στην οποία αναπτύσσεται. Κατά συνέπεια, η τιμή του κάθε ατόμου διαμορφώνεται βάσει των προτύπων της εκάστοτε κουλτούρας. Σε κοινωνίες που βασίζονται στην κουλτούρα της τιμής, η υπεράσπισή της καθίσταται πρωταρχικό μέλημα των μελών που την απαρτίζουν. Πολλές φορές για την υπεράσπιση αυτή γίνονται βίαια και αποτρόπαια εγκλήματα, τα οποία όχι μόνο δικαιολογούνται, αλλά κρίνονται και απαραίτητα. Η παρούσα μελέτη  επικεντρώνεται στα εγκλήματα που συντελούνται στο όνομα της τιμής, τους λόγους και τα χαρακτηριστικά τους. Η βαθύτερη κατανόηση της πρακτικής αυτής δίνεται μέσω μιας χαρτογράφησης του φαινομένου, προκειμένου να αναδειχθεί η βαρύτητα και οι τρόποι εκδήλωσής της μέσα από διαφορετικά πολιτιστικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής. Στις περιοχές αυτές συγκαταλέγονται χώρες από όλες τις Ηπείρους, ώστε να γίνει αντιληπτό το διαφορετικό νόημα που αποδίδει ο κάθε πολιτισμός στην έννοια της τιμής.

Χαρακτηριστικά Εγκλημάτων Τιμής

Η πιο ακραία μορφή εκδήλωσης υπεράσπισης της τιμής είναι η δολοφονία. Εγκλήματα στο όνομα της τιμής χαρακτηρίζονται οι πράξεις βίας με σκοπό την διατήρηση ή την αποκατάσταση της τιμής μέσω της τιμωρίας αυτού που κρίνεται υπαίτιος. Το κύριο γνώρισμα αυτών των εγκλημάτων είναι ότι συντελούνται από συγγενικά πρόσωπα, με σκοπό να αποκαταστήσουν την προσωπική ή την οικογενειακή τους τιμή. Το κοινωνικό αυτό χρέος που αναλαμβάνει η οικογένεια μπορεί να σημαίνει ακόμα και το θάνατο των ίδιων τους των παιδιών.

Ως προσβολή της τιμής μπορεί να θεωρηθούν οι εξής λόγοι: Οι σεξουαλικές επαφές πριν τον γάμο ή έστω η υποψία αυτών, η μοιχεία ακόμα και ο βιασμός θεωρούνται ως την μεγαλύτερη προσβολή που μπορεί να φέρει μια γυναίκα στην οικογένεια της (Ηοnor Based Violence Awareness Network-NBVA). Επαφές μεταξύ των δύο φύλων, διαπροσωπικές, κοινωνικές, ερωτικές ή φιλικές σε κλειστές και αυστηρές κοινωνίες ( βλ. Πακιστάν) απαγορεύονται ρητά (Amnesty International Of Pakistan, 1999). Η μόνη επαφή που μπορεί να έχει μια γυναίκα με το άλλο φύλο είναι μόνο η συγγενική-συζυγική. Η γενικότερη ανυπακοή προς την οικογένεια, όπως για παράδειγμα, η άρνηση μιας κοπέλας, ακόμα κι αν είναι σε παιδική ηλικία, σε προκαθορισμένο γάμο θεωρείται ασέβεια προς την οικογένεια.

Περιπτωσιολογικές Μελέτες

ΙΟΡΔΑΝΙΑ

H Ιορδανία είναι ένα από τα λίγα κράτη της Μέσης Ανατολής όπου η θέση της γυναίκας με την πάροδο των χρόνων έχει αναβαθμιστεί. Mε μικρά αλλά σταθερά βήματα επιδιώκεται η πρόοδος και ο εκσυγχρονισμός της χώρας εντός ενός πλαισίου όπου οι γυναίκες αρχίζουν και απολαμβάνουν όλο και περισσότερα δικαιώματα. Πέρα όμως από την προσπάθεια για την καταπολέμηση της ανισότητας και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η Ιορδανία παραμένει μια χώρα με βαθιά ριζωμένες τις αξίες της κουλτούρας και της παράδοσης. Σ’ αυτές τις έννοιες βρίσκει θέση και η έννοια της τιμής, με την γυναίκα να φέρει το μεγαλύτερο βάρος ευθύνης σε περίπτωση που η τιμή αυτή προσβληθεί. Ως προσβολή μπορεί να χαρακτηριστεί μία απλή καθημερινή ενέργεια, όπως η συνομιλία με πρόσωπο διαφορετικού φύλου που δεν είναι συγγενικό, αλλά και προσωπικές αποφάσεις μιας γυναίκας, οι οποίες όμως βρίσκονται κόντρα στις επιθυμίες της οικογένειας, παράδειγμα, η επιλογή συζύγου που δεν είναι αποδεκτός από τον οικογενειακό κύκλο. Οι πράξεις αυτές θεωρούνται ασεβείς και ασυγχώρητες τόσο από τις οικογένειες της/των κατηγορούμενης/ων, όσο και από την ίδια κοινωνία. Η αποκατάσταση της υπόληψης και της τιμής  έρχεται μόνο μέσα από την τιμωρία, η πιο ακραία μορφή της οποίας είναι ο θάνατος (Ruane, 2000).

Παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση όπου ένας άνδρας σκότωσε την αδερφή του αφότου παραδέχτηκε στην οικογένεια της ότι βιάστηκε. Ομολόγησε τον φόνο χωρίς δείγμα μετάνοιας και λέγοντας : »Καλύτερα να πεθάνει ένα άτομο παρά ολόκληρη η οικογένεια από ντροπή» (Miller,2018).

Έπειτα από την καταγραφή αρκετών τέτοιων περιστατικών και δεδομένου ότι η ανώτερη ποινή, που προβλέπονταν, ήταν από 3-6 μήνες, αποφασίστηκε να δημιουργηθούν ειδικές τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης για γυναίκες που νιώθουν ότι απειλούνται από την οικογένεια τους. Σαφώς, η ύπαρξη μόνο τέτοιων γραμμών δεν στάθηκε ικανή να φέρει τα απαιτούμενα μέτρα προστασίας.

Η δράση αρκετών ακτιβιστών βοήθησε στην τροποποίηση του ποινικού κώδικα προκειμένου οι δικαστές να μην δίνουν μικρές ποινές στους δράστες. Τα Honor Killings στην Ιορδανία δεν αντιμετωπίζονταν όπως οποιοσδήποτε άλλος φόνος που σύμφωνα με το νόμο τιμωρείται ακόμα και με θανατική ποινή, αλλά ως μια ειδική κατηγορία, όπου το έγκλημα στο όνομα της τιμής εξισώνεται με ελαφρυντικό για τον δράστη και κατά κάποιο τρόπο δικαιολογείται από το νομικό και κοινωνικό σύστημα (DM Stories,2019). Η μόνη προστασία, που υπήρξε μετά  το 2016, είναι η γνωστή »protective custody» πρακτική, που πρόκειται στην ουσία για φυλάκιση των γυναικών που απειλούνται από το οικογενειακό τους περιβάλλον. Οι γυναίκες αυτές καταφεύγοντας στις αρχές, προκειμένου  να βρουν προστασία, βρίσκονταν αντιμέτωπες με την επιλογή της κράτησης στην φυλακή ή της επιστροφής στην οικογένεια τους. Η εν λόγω κράτηση δεν διαφέρει από τις κανονικές φυλακίσεις και τις συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι υπόλοιπες κρατούμενες. Η μόνη διαφορά έγκειται στο ότι δεν έχουν ουσιαστικά κατηγορηθεί ούτε περάσει από δίκη για κάποιο έγκλημα, αλλά κρατούνται υπό το καθεστώς »protective custody». Σημειώνεται ότι αρκετές έχουν αυτοκτονήσει λόγω συνθηκών, απελπισίας, ενώ άλλες έχουν μείνει κλεισμένες εντός φυλακής μέχρι και 20 χρόνια (DM Stories 2019/ Husseini 2020). Η αντιφατική αυτή σχέση της προστασίας μέσω της φυλάκισης οδήγησε το 2018 το Υπουργείο Κοινωνικής Ανάπτυξης της Ιορδανίας σε μια πιο ασφαλή επιλογή, τα κρησφύγετα. Πρόκειται για ειδικά διαμορφωμένους χώρους για γυναίκες, των οποίων η ζωή τους απειλείται από κάποιον συγγενή, σε άγνωστη τοποθεσία για την ασφάλεια τους. Διαθέτει μέσα ψυχολογικής υποστήριξης, καθώς και επαγγελματικές απασχολήσεις για την επανένταξή τους στην κοινωνία (Mermin, 2017).

H Ιορδανία τα τελευταία χρόνια κάνει μια μεγάλη προσπάθεια για την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και τη σταδιακή διαμόρφωση φιλικότερου προς τις γυναίκες περιβάλλοντος. Σημαντικό βήμα αποτέλεσε η δημιουργία του κρησφύγετου  »Dar Amneh» , ώστε να καταργηθεί εντελώς το protective custody. Παρά, όμως, τις συνεχείς και σημαντικές αλλαγές που έχουν επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια, η καθοριστική αναμόρφωση της κοινωνίας μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο μέσω της ίδιας. Αναγκαία, λοιπόν, κρίνεται η ριζική αλλαγή στις πεποιθήσεις και αντιλήψεις περί τιμής, κοινωνικών περιορισμών και αποδεκτής συμπεριφοράς. Η έννοια της τιμής,  δυστυχώς, εξακολουθεί να βρίσκεται βαθιά ριζωμένη στα θεμέλια της Ιορδανίας και αποτελεί πυξίδα συμπεριφοράς αρκετών παραδοσιακών οικογενειών(Morayed,2019). 

ΠΑΚΙΣΤΑΝ

Τα εγκλήματα στο όνομα της τιμής στο Πακιστάν αποτελούν έναν από τους κυριότερους λόγους που μια γυναίκα μπορεί να χάσει τη ζωή της. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Thompson-Reuters Foundation, το 2018, το Πακιστάν βρίσκεται στην 6η θέση των πιο επικίνδυνων χωρών για τις γυναίκες στον κόσμο με την Ινδία να κατέχει την πρώτη θέση.

Σε μια χώρα άκρως πατριαρχική όπου μαστίζεται από έλλειψη παιδείας και απουσία κατάλληλων μέσων για μόρφωση, η θέση της γυναίκας ήταν και εξακολουθεί να είναι ανύπαρκτη. Ο άνδρας στο Πακιστάν είναι το κύριο ενεργό μέλος της κοινωνίας, ενώ η γυναίκα αναμένεται να εκτελεί τα αναπαραγωγικά και τα μητρικά καθήκοντα, χωρίς να έχει αναγνωρισμένες ελευθερίες ή κάποιο στοιχειώδες δικαίωμα.  Σε τέτοιου είδους δομημένες κοινωνίες, όπου η ενδοοικογενειακή βία είναι αχαλίνωτη, η κάθε  γυναίκα οφείλει να προσέχει την κάθε της κίνηση, προκειμένου να μην προσβάλλει την οικογένεια της. Η προσβολή αυτή, που συνεπάγεται με ατίμωση της οικογένειας, τιμωρείται με πολλούς βίαιους τρόπους, ακόμα και με θάνατο. Το περιοδικό »Dawn», παίρνοντας στοιχεία από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πακιστάν, αναφέρει ότι τα εγκλήματα δια λόγου τιμής. που καταγράφηκαν από τον Ιούνιο του 2017 μέχρι τον Αύγουστο του 2018, ανέρχονται στα 737. Ένας αριθμός που όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς συγκεντρώνει μόνο τα περιστατικά που έχουν αναφερθεί και όχι όλα τα υπόλοιπα, που πολλές φορές δεν μπορούν να υπολογιστούν, διότι είτε δεν αναφέρονται είτε συγκαλύπτονται ή σκηνοθετούνται ως ατύχημα.

Ο λόγος που η πρακτική αυτή εμφανίζεται στο Πακιστάν πρέπει να αναζητηθεί στην δομή της πακιστανικής κοινωνίας , στην ιεράρχηση και στον τρόπου που εκλαμβάνεται η τιμή.

Το πολιτικό και νομικό σύστημα του Πακιστάν δεν έχει την ίδια επιρροή και κύρος, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες ή κοινωνίες. Η δύναμη να αποφαίνεται σε κοινωνικά ζητήματα και σε αδικήματα που αφορούν την διάρθρωση της κοινωνίας είναι επιφανειακή. Την πραγματική ισχύ την έχουν τα  »Jigras», τα οποία είναι φυλετικά συμβούλια που ενεργούν ως συστήματα δικαιοσύνης. Κάθε χωριό διαθέτει το δικό του Jigras, το οποίο αποτελείται μόνο από άνδρες που θεωρούνται οι πρεσβύτεροι της κοινότητας. Είναι εκείνοι που έχουν την δικαιοδοσία σε κοινοτικά θέματα και είναι υπεύθυνοι να επιβάλλουν ποινές σύμφωνα με την κρίση τους (Mahmood, 2018). Το συμβούλιο αυτό δεν έχει καμία νομική και δεσμευτική ισχύ, ωστόσο η δύναμη του απορρέει από την αναγνώριση και το κύρος που του προσδίδει η ίδια η κοινωνία, με αποτέλεσμα να έχει την δύναμη εκτελεστικού οργάνου, επιβάλλοντας ποινές σε όσους παραβιάζουν τους κοινωνικού κώδικες. Η κάθε οικογένεια αποτελεί μέλος αυτή της κοινότητας και επομένως, υιοθετεί και συμπεριφέρεται σύμφωνα με αυτούς τους  κανόνες. Οποιαδήποτε παρέκκλιση από αυτούς τους κώδικες θεωρείται ασέβεια προς την οικογένεια και συνεπώς προς την κοινότητα (Röder, Shinwari 2015).

Η τιμωρία που επιβάλλεται είναι διαφορετική στα δύο φύλα. Οι άνδρες που ατίμασαν την οικογένεια τους ονομάζονται Kanolal Chor και σύμφωνα με την παράδοση, προκειμένου να αποκαταστήσουν την τιμή που έχασαν, πρέπει να τραυματιστούν σε κάποιο σημείο του σώματος τους. Το ζήτημα είναι να προκληθεί πληγή με αίμα, ανεξάρτητα αν αυτή είναι ελαφριά ή βαριά. Για την τιμωρία των γυναικών, δεν αναφέρεται κάτι συγκεκριμένο. Είναι όμως γνωστό και από την ίδια την κοινωνία, η οποία δεν κρύβει πως η ατίμωση φέρνει τιμωρία, αλλά και από διάφορες μαρτυρίες και υποθέσεις ( πχ The Kohistan Case) πως οι γυναίκες τιμωρούνται με θάνατο(Chinoy,Crod,2018).

Είναι σκόπιμο να αναφερθεί πως ο θάνατος λόγω ντροπής δεν αναγνωρίζεται από κάποιο νόμο του Πακιστάν, παρά μόνο από τις πρακτικές της ίδιας της κοινωνίας που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά και συνεχίζουν να κυριεύουν. Έπειτα από έντονες διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις το 2016, το κοινοβούλιο αποφάσισε να επιφέρει κάποιες αλλαγές στους μέχρι τότε νόμους, όπου επέτρεπαν  στην οικογένεια του θύματος να συγχωρέσει τον θύτη, ενώ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση ψήφισε νόμους για την ποινικοποίηση τέτοιων εγκλημάτων. Οι διαδηλώσεις αφορούσαν την δολοφονία* διάσημου πακιστανού μοντέλου από τον αδερφό της, με τη αιτιολόγηση ότι ήταν προκλητική και  προωθούσε δυτικά πρότυπα (westernize), τα οποία ήταν αντίθετα στις παραδοσιακές αρχές του Πακιστάν.


A family member shows pictures of Qandeel Baloch in 2016-.Asim Tanveer/AP

*Η Qandeel Baloch απέκτησε μεγάλη δημοσιότητα στο Πακιστάν μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των βίντεο που ανέβαζε. Σύμφωνα με τον αδερφό της, η συμπεριφορά που προωθούσε ήταν προκλητική και έθιγε την οικογενειακή τιμή, γι’ αυτό και την σκότωσε. Ομολόγησε την δολοφονία χωρίς ντροπή ή μετάνοια, θεωρώντας ότι έπραξε το σωστό προκειμένου να αποκατασταθεί η οικογενειακή τιμή (Zialcita,2019).

Οι προσπάθειες αυτές όμως δεν έχουν φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα και αυτό διότι η τιμή είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κοινωνία, η οποία με την σειρά της ακολουθεί ένα δικό της σύστημα δικαιοσύνης. Σε αντίθεση με άλλες κοινωνίες, οπού οι πολίτες συμμορφώνονται προς το εκάστοτε πολιτικό και νομικό σύστημα, στο Πακιστάν, οι νόμοι διαμορφώνονται και υπακούουν στα εκάστοτε έθιμα και τις παραδόσεις της κοινωνίας. Επομένως, οποιοδήποτε βήμα πάει να συντελεστεί προς την αντιμετώπιση του φαινομένου, βρίσκεται κόντρα με τα παραδοσιακά και κοινοτικά πρότυπα ενός χωριού, μιας φυλής ή φυλετικής ομάδας. Οι κοινότητες προσκαλούνται στις πρακτικές των jigras ως μέσο για να τονίσουν τη συνεχιζόμενη εξουσία τους εναντίον ενός εκσυγχρονιστικού κόσμου. Επομένως, μια ραγδαία αλλαγή στις αντιλήψεις και στις χροιές που δίνουν οι άνθρωποι σε έννοιες όπως η τιμή, η ισότητα, το δίκαιο, εξαρτάται από την αλλαγή που θα επέλθει πρωτίστως σε κοινοτικό επίπεδο(Zakaria,2019).

ΙΝΔΙΑ

Όπως και στα παραδείγματα της Ιορδανίας και του Πακιστάν, έτσι και στην Ινδία, τα »εγκλήματα τιμής», παρά το γεγονός ότι διώκονται νομικά, επικροτούνται κοινωνικά. Και εδώ στην προώθηση του φαινομένου συμβάλλει το κοινωνικό σύστημα, όπου η  βασισμένη στην τιμή βία και ιδιαίτερα, η πρακτική των φόνων στο όνομά της είναι ένα διαχρονικό φαινόμενο που κυριαρχεί εδώ και αιώνες.

Στην Ινδία, εκτιμάται ότι 1000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στο όνομα της τιμής, είτε από συγγενικό πρόσωπο, είτε από κάποιο μέλος της κοινωνίας( Hbv-Awareness). Λόγω του γεγονότος ότι πρόκειται για μια χώρα, όπου επικρατούν σύνθετα κοινωνικό-πολιτιστικά πρότυπα, υπάρχουν διάφορες αιτίες που οδηγούν στα εγκλήματα τιμής. Πολλοί εμπειρογνώμονες θεωρούν ότι στην κορυφή της ιεράρχησης των αιτιών αυτών βρίσκεται η μισαλλοδοξία των ανώτερων καστών προς τις κατώτερες.  Η inter caste – intra caste σχέση θεωρείται προσβολή και για τα δύο φύλα. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε πως ολόκληρη η χώρα είναι χωρισμένη σε 3000 κάστες, η κάθε μια από τις οποίες αποτελείται από  πολλές υποκατηγορίες(Arumugham 2012).

Παρόλο που νομικά η διάκριση  μεταξύ των διαφορετικών καστών καταδικάζεται, η ινδική κοινωνία έχει το δικό της δικαιοδοτικό σύστημα, το οποίο εκφράζεται με τα συμβούλια »Khap Panchayats». Η ανάπτυξη αυτών των μη κρατικών παράλληλων συστημάτων εκδίκασης, ειδικά μετά την ανεξαρτησία, συντέλεσε στην κατασκευή των εννοιών »φύλο», »σεξουαλικότητα», »παράδοση», »τιμή» βάσει των προτύπων της κοινωνίας όπως ερμηνεύονταν από τα khap panchayats. Tα συστήματα αυτά αποφαίνονται σε θέματα που σχετίζονται με τις κοινωνικές παρεμβάσεις, το γάμο, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, την κληρονομιά, όπως επίσης και με τα ζητήματα καστών. Εμφανίζονται, κυρίως, σε παραδοσιακές πατριαρχικές κοινωνίες (πχ Βόρεια τμήματα Ινδίας, ιδιαίτερα στην πολιτεία της Harayanna) και θεωρούνται αρμόδια να αποφασίζουν την έννοια των »σωστών» γάμων, η οποία είναι αλληλένδετη με συγκεκριμένα πρότυπα της κοινωνίας. Αν δεν τηρηθούν αυτά τα πρότυπα και ο γάμος φέρει δυσφήμηση τόσο στην οικογένεια του ζευγαριού, όσο και στην κοινωνία, τα συμβούλια επιβάλλουν τις ανάλογες ποινές. Η τιμωρία ποικίλει ανάλογα με την περίσταση, μπορεί να είναι φανερή, ονομαστική, τελετουργική εκδίωξη, δημόσια ταπείνωση ακόμα και δολοφονία(Kachhwaha,2011).

Παράδειγμα: Case of Rinku and Monica, Haryana [2010]

»Στην κοινότητα Jat, στο χωριό Nimriwali της Haryana, δύο νέοι , Μόνικα 18 χρονών και Rinku 19 αποφάσισαν παρά τις αντιρρήσεις των γονιών τους να παντρευτούν. Ο πατέρας, θείος, αδερφός και τα ξαδέρφια της κοπέλας εναντιώθηκαν και βασάνισαν το ζευγάρι μέχρι θανάτου. Επιβεβαιώθηκε πως το συμβάν εγκρίθηκε και πραγματοποιήθηκε υπό τις οδηγίες του Κhap Panchayat. Στις 21 Ιουνίου, το Ανώτατο Δικαστήριο κάλεσε την κυβέρνηση της Haryana, καθώς και άλλες έξι κυβερνήσεις να καταδικάσουν την πρακτική των Khpa Panchayats.» (BBC,2019)

Πρέπει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με κοινωνικές έρευνες η άνοδος των »εγκλημάτων τιμής» στην Ινδία είναι μια αντίδραση κατά της κατασκευής μιας σύγχρονης έννοιας της δικαιοσύνης και του νόμου, μέσω της οποίας γίνεται προσπάθεια να αναγράφεται η παράδοση της ινδικής κουλτούρας με σαφή όρια. Οι παραδοσιακές πατριαρχικές κοινωνίες της χώρας συγκεκριμένα, όχι μόνο δεν πολεμούν για ένα δικαιότερο σύστημα που θα αποδίδει δικαιοσύνη στα θύματα διακρίσεων, αλλά είναι οι ίδιες που καταγγέλλουν τον ρόλο του κράτους και του νόμου για την πρόληψη φόνων στο όνομα της τιμής, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο αποτελεί παρέμβαση στις κοινωνικό-πολιτιστικές τους αξίες και στα οικογενειακά πρότυπα (Mody,2002).

ΒΡΑΖΙΛΙΑ

Στην Βραζιλία, η τιμή ενσαρκώνει την κουλτούρα της χώρας και συμβάλλει αποφασιστικά στις κοινωνικές αντιλήψεις. Λόγω της διαφορετικής απόδοσης του όρου τιμής στα δυο φύλα, η χώρα παρουσιάζει έντονη σεξιστική συμπεριφορά και συνεχή τάση προς την διατήρηση των παραδοσιακών φυλετικών ρόλων και προτύπων (Porzucki, 2015).

Στις λατινο-πολιτισμικές χώρες, οι κανόνες συμπεριφοράς που διαχωρίζουν τα δύο φύλα πηγάζουν κυρίως από τον »marianismo», όνομα που προέρχεται από την Παναγία Μαρία, η οποία αποτελεί μια από τις πιο σεβαστές μορφές στη λατινική κουλτούρα. Οι γυναίκες, λοιπόν, οφείλουν να ακολουθήσουν το πρότυπο της Παναγίας, η οποία διατήρησε την παρθενιά της και αποκήρυξε την σεξουαλικότητά της. Οι Λατινο-αμερικάνες είναι, εκ γενετής, ηθικές και γι’ αυτό μια ενδεχόμενη διαφορετική ή αντίθετη με τα κοινωνικά πρότυπα συμπεριφορά ξεφεύγει από την ιδεατή εικόνα της σωστής και βαθιά θρησκευόμενης γυναίκας. Οι γυναίκες, άρα, γεννιούνται με την τιμή, τιμή που δεν ανακτάται, καθώς είναι έμφυτη, αλλά μπορεί εύκολα να χαθεί. Αντίθετα για τους άνδρες, η τιμή αφορά την απόκτηση δύναμης και την διάτρηση της, καθώς οποιαδήποτε πράξη που θεωρούν ότι φέρνει ντροπή στο πρόσωπο τους, θεωρείται αυτόματα ότι τους θίγει την τιμή(HIPLATINA,2018).

Εγκλήματα στο όνομα της τιμής στις Λατινικές Χώρες προκαλούνται συνεπώς, όταν μια γυναίκα δεν σέβεται το ανδρικό φύλο, δηλαδή είτε τον άνδρα της ή κάποιο άλλο συγγενικό πρόσωπο, με το να θίγει την τιμή τους, η ανάκτηση της οποίας έρχεται και εδώ μέσω του εκδικητικού θανάτου. Η αποκατάσταση της τιμής έρχεται με την επίδειξη της δύναμης του άνδρα σε όλη την κοινωνία. Πολλές φορές στην Βραζιλία, τα εγκλήματα δια λόγου τιμής χαρακτηρίζονται και ως εγκλήματα πάθους, διότι το μεγαλύτερο ποσοστό των περιστάσεων σημειώνεται, όταν ο σύζυγος ασκεί βία ή ακόμα δολοφονεί τη σύζυγό του, βάσει υποψιών πως διατηρεί εξωσυζυγικές σχέσεις (The Economist, 2006). Συγκεκριμένα, στη Βραζιλία, την περίοδο 1980-1981, σημειώνονται ότι βρέθηκαν αρκετοί άνδρες ενώπιον δικαστηρίου που άσκησαν σωματική βία κατά γυναικών. Οι 722 χρησιμοποίησαν ως δικαιολογία την μοιχεία. Πολλοί ήταν εκείνοι που επικαλούνταν την τιμή σε τέτοιου είδους περιπτώσεις ως ελαφρυντικό των πράξεων τους και δεν κρίνονται λίγες οι φορές που το δικαστήριο αποφάνθηκε ευνοϊκότερα απ’ ότι σε οποιαδήποτε άλλη ανθρωποκτονία. Ο λόγος είναι πως η Βραζιλία έχει ως χώρα βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις όσον αφορά την διάκριση των δύο φύλων, με τον άνδρα να βλέπει την γυναίκα ως προσωπική του περιουσία και επομένως, έχει δικαίωμα να ασκεί έλεγχο πάνω της. Το 1991, μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου της Βραζιλίας ήταν να αποφασίσει ότι πλέον κανένας άνδρας δεν μπορεί να σκοτώσει τη γυναίκα του και να αθωωθεί χρησιμοποιώντας το όνομα της τιμής. Μπορεί μεν νομικά η τιμή να μην αποτελούσε ελαφρυντικό ή λόγο αθώωσης, ωστόσο πολλοί δικηγόροι την χρησιμοποιούσαν ως στρατηγική στα επιχειρήματα τους, καθώς γνώριζαν πως πρόκειται για ένα ευαίσθητο ζήτημα στις λατινικές χώρες και πως σχεδόν όλοι οι Λατίνοι μπορούν να ταυτιστούν με τον θύτη, ο οποίος έπραξε όπως θα έπραττε οποιοσδήποτε άλλος άνδρας που σέβεται την τιμή του(James Brooke, 1991).

Η απόφαση βέβαια αυτή, παρά το γεγονός ότι ήταν πολύ σημαντική, δεν σημαίνει ότι από μόνη της μπορεί να αλλάξει ριζικά την πρακτική αυτή. Σε μια χώρα με τεράστια ποσοστά αναλφαβητισμού, με ισχυρές αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων αλλά και με έντονη θρησκευτικότητα, η τιμή παραμένει μια αξία διαφορετικά αποδιδόμενη στα δύο φύλα και με αυστηρό αντίκτυπο σε περίπτωση καταπάτησης της.

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

H Βρετανία αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί χώρα άρρηκτα συνδεδεμένη με την πολιτισμικότητα. Σε αντίθεση με το παρελθόν όπου ανέκυπτε το ερώτημα κατά πόσο μια πλουραλιστική κοινωνία απειλεί την  βρετανική ταυτότητα και την δημογραφία της χώρας, στον 21ο αιώνα, υπάρχουν έντονοι προβληματισμοί και για μια πολιτισμική κοινωνία μέσα στην οποία μεταφέρονται εκτός από τα φυλετικά χαρακτηριστικά και τις θρησκευτικές παραδόσεις, η κουλτούρα και οι πρακτικές των διαφόρων φυλών. Σ’ αυτό το πεδίο, εντάσσεται η έννοια της τιμής και τα εγκλήματα στο όνομα της (Ashcroft & Bevir, 2017). Με τις εθνικές μειονότητες να αποτελούν περίπου το 8% του συνολικού πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου (60 εκατομμύρια) και το 9% του αγγλικού πληθυσμού (50 εκατομμύρια) γίνεται αντιληπτό ότι επικρατούν στη χώρα μεγάλα τμήματα πληθυσμού με τελείως διαφορετική κουλτούρα και ιδεολογία (Statista,2019 United Kingdom – Ethnic Groups).Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, το 2013, σημειώνονται 8-10.000 υποχρεωτικοί γάμοι κυρίως από άτομα που έχουν ρίζες από την Ινδία και το Πακιστάν, ενώ σύμφωνα με στοιχεία από το Honor Based Violence Awareness  ( HBVA) σημειώνονται  στη χώρα 10-12 φόνοι, που αποδίδονται στην τιμή κάθε χρόνο. Σε αντίστοιχη έρευνα από τους 500 νέους Βρετανούς που έχουν ρίζες από την Ασία, οι 230 υποστηρίζουν πως οι οικογένειες οφείλουν να ζουν, αλλά και να συμπεριφέρονται πάντα με βάση την οικογενειακή τιμή. Ένας στους πέντε νέους θεωρεί ότι η ενδοοικογενειακή βία και ιδιαίτερα η βία που στοχεύει στην τιμωρία και στη συμμόρφωση της γυναίκας δικαιολογείται, εφόσον η τελευταία έχει δείξει ανάρμοστη συμπεριφορά (πχ προκλητικό ενδυμασία). Στην Αγγλία, υπάρχουν υποθέσεις που έχουν έρθει στη δημοσιότητα και αρκετά περιστατικά που αναδεικνύουν πως τα Honor Killings αποτελούν πραγματικότητα της βρετανικής κοινωνίας και υπαίτιοι είναι οι ίδιοι οι συγγενείς.


Παράδειγμα: Rania Alayed, Manchester [2013]

H 25χρόνη Rania Alayed, με καταγωγή από τη Συρία, προκειμένου να έχει ένα καλύτερο μέλλον για εκείνη και το παιδί της μετανάστευσε στην Αγγλία. Η Rania ήθελε να σπουδάσει και γράφτηκε στο πανεπιστήμιο. Η συμπεριφορά αυτή, σε συνδυασμό με την αλλαγή στην ενδυμασία της, βρήκε αντίθετο το σύζυγό της, ο οποίος κατέκρινε αυτή τη δυτική συμπεριφορά και τη θεώρησε ντροπή για την οικογένεια. Το westernize, δηλαδή η υιοθέτηση μιας συμπεριφοράς κατά τα δυτικά ευρωπαϊκά πρότυπα, θεωρείται προσβολή για αυτές τις κοινωνίες, καθώς θεωρείται πως έτσι η γυναίκα δεν σέβεται τις ρίζες και την οικογένεια της. Ο άντρας της Rania βρέθηκε υπεύθυνος για το θάνατο της (Osuh,2014).

Το ερώτημα που τίθεται είναι πως γίνεται μια χώρα της Ευρώπης, η οποία τάσσεται κατά της βίας ενάντια των γυναικών, να μένει αδρανής ή να μην λαμβάνει αποτελεσματικά μέτρα για αυτή την κατάσταση. Η απάντηση βρίσκεται στις λέξεις άγνοια και φόβος. Ένα μεγάλο ποσοστό των αστυνομικών αρχών σε διαφορά μέρη της Αγγλίας δεν γνωρίζουν τον πραγματικό κίνδυνο που μπορεί να διατρέχει μια γυναίκα. Πολλές φορές είναι οι ίδιες οι αρχές που τις αφήνουν απροστάτευτες, καθώς δεν πιστεύουν πως πράγματι η ίδια τους η οικογένεια θα τις βλάψει. Η χώρα λόγω της πολύ-πολιτισμικότητας της έρχεται αντιμέτωπη με το ζήτημα προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που βρίσκεται όμως στην προκειμένη φάση σε αντιδιαστολή με την αρχή σεβασμού του πολιτισμού του άλλου, mondus viventi, και έτσι, όταν καλείται να αντιμετωπίσει μη δυτικές πρακτικές δια νόμου φοβάται μην επέμβει στην ξένη κουλτούρα. Μια λογική και ενδεχόμενη τιμωρία των αποκλίσεων από τα δυτικά πρότυπα μπορεί να θεωρηθεί ασέβεια της χώρας προς τον ξένο πολιτισμό.  Ο τίτλος του ρατσιστή που μπορεί να αποδοθεί σε κάποιον αρμόδιο φορέα,  ο οποίος εμπλέκεται στις πρακτικές μιας τελείως διαφορετικής κουλτούρας και πολιτισμού, αποτελεί και τον βασικότερο φόβο που τους οδηγεί στην μη επέμβαση. Είναι πολύ λεπτό, επομένως, το σημείο μεταξύ του σεβασμού του πολιτισμού του άλλου και της επέμβασης για την αλλαγή της αποκρυσταλλωμένης ιδεολογίας της χώρας (Meetoo and Mirza, n.d./Journey Man pictures Documentary, 2013).

ΑΛΒΑΝΙΑ

Σύμφωνα με τα παραπάνω παραδείγματα, γίνεται σαφές πως η τιμή είναι μια ρευστή έννοια, η οποία αναπτύσσεται και ερμηνεύεται ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες και τα κοινωνικό-πολιτιστικά κριτήρια που υπάρχουν. Στην Αλβανία, η τιμή διακατέχει τις διαπροσωπικές σχέσεις και ρυθμίζει τα ζητήματα της κοινωνίας μέσω του »κανούν»  και της »μπέσας» (τιμής). Η πρώτη λέξη  προέρχεται από την ελληνική λέξη »κανόνας» και πρόκειται ουσιαστικά για έναν άγραφο ηθικό κανόνα βάσει του οποίου ρυθμίζονται οι συμπεριφορές των μελών της κοινωνίας.

Σύμφωνα με τον κώδικα »Λεκ Ντουγκαγκίνι», το αίμα ξεπλένεται με αίμα, επομένως η τιμωρία κάποιου που διέπραξε οποιουδήποτε είδους εγκλήματος κατά την άποψη μιας οικογένειας δεν ρυθμίζεται από τις αρμόδιες αρχές, αλλά από την ίδια την οικογένεια, η οποία παίρνει το νόμο στα χέρια της και αποκαθιστά την τιμή της (Bilefsky,2008). Το κανούν εφαρμόζεται κυρίως στη Βόρεια Αλβανία, όπου  οι νόμοι της πολιτείας δεν έχουν δύναμη, καθώς για να αποκατασταθεί η τιμή του ανθρώπου που πέθανε δεν αρκεί απλώς η φυλάκιση, αλλά η ίδια πράξη στο άτομο που την προκάλεσε. Αυτή η αποκατάσταση της τιμής αποτελεί τη μόνη εξιλέωση. Αναφέρεται πως πολλές οικογένειες, όταν πρέπει να καταθέσουν στο δικαστήριο κατά του υπαιτίου λένε ψέματα, προκειμένου ο τελευταίος να αφεθεί ελεύθερος και να μπορέσει η ίδια η οικογένεια να πάρει εκδίκηση για το πρόσωπο που έχασε. Ακόμα κι αν έχουν περάσει χρόνια, ακόμα κι αν ο υπεύθυνος δεν ζει πια, η κάθε οικογένεια κουβαλάει πάνω της την υποχρέωση εκπλήρωσης του κανούν, μια ηθική κατά εκείνους υποχρέωση που θα μεταβιβάζεται στις επόμενες γενιές μέχρι να εκπληρωθεί. Η εκπλήρωση συντελείται είτε με τη δολοφονία αυτού καθ’ αυτού του υπαίτιου, είτε κάποιου μέλους της οικογένειας του. Πολλές οικογένειες στην Αλβανία κρύβονται χρόνια, έφηβοι λόγω της βεντέτας δεν πηγαίνουν σχολείο και πολλοί είναι αυτοί που ζητάνε άσυλο στο εξωτερικό, γιατί φοβούνται για τη ζωή τους (Gjecovi, 2001).

Σ ‘αντίθεση με τα προαναφερθέντα παραδείγματα όπου κατά κύριο λόγο θύματα εγκλημάτων τιμής αποτελούσαν οι γυναίκες, το »κανούν» τις εξαιρεί. Οι γυναίκες βέβαια στην ιστορία της Αλβανίας κουβαλούσαν από πολύ μικρές την διαφύλαξη της τιμής της οικογένειας, όταν αυτή αποτελούνταν μόνο από κορίτσια και άρα η κληρονομιά των γονέων δεν θα πήγαινε σε κάποιον »άξιο» να την διαχειριστεί. Στην περίπτωση αυτή, η μεγαλύτερη κόρη της οικογένειας έπρεπε να αποκτήσει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός άνδρα, κοντό μαλλί, συγκεκριμένη ενδυμασία, ανδρικές συνήθειες και κατά κανόνα υιοθετεί ένα ανδρικό όνομα. Ο ρόλος αυτός που επωμίζονταν η γυναίκα συνδέεται καθαρά με την διατήρηση της πατριαρχικής κοινωνίας και της αποκατάστασης της τιμής της οικογένειας, καθώς θεωρείται ντροπή που δεν απέκτησαν τέκνο αρσενικού γένους. Οι γυναίκες αυτές έπαιρναν όρκο τιμής να μείνουν για πάντα παρθένες, γι’ αυτό έχουν παραμείνει γνωστές ως »Ορκισμένες Παρθένες», καθώς ως εναλλακτική επιλογή είχαν είτε να παραμείνουν για πάντα με την οικογένεια τους και να δουλεύουν ως δούλες, είτε να παντρευτούν κάποιον άγνωστο στον οποίο τους έχει προωθήσει η οικογένεια τους (Denis, 2012).

Γίνεται, λοιπόν, αντιληπτό πως η τιμή ανάλογα με τις συνθήκες που συντρέχουν και το κοινωνικό και πολιτισμικό υπόβαθρο της κάθε χώρας έχει διαφορετική έννοια. Σε κάθε περίπτωση, όμως, τα άτομα ταυτίζουν την τιμή με την ηθική τους και αποδίδουν διαφορετικές έννοιες στις πρακτικές διατήρησης ή αποκατάσταση της.

ΕΛΛΑΔΑ

Από την αρχαία Ελλάδα έως σήμερα δύο λέξεις είναι βαθιά ριζωμένες ως βασικά χαρακτηριστικά της ελληνικής ψυχής, η μπέσα και η φιλοτιμία, οι οποίες νοηματικά δεν αποδίδονται σε καμία άλλη γλώσσα. Το φιλότιμο είναι μια αρχαιοελληνική λέξη που όπως αποδίδουν και τα σύνθετα της είναι ο φίλος της τιμής. Ο άνθρωπος, λοιπόν, που έχει τιμή, τηρεί τον λόγο και τις υποχρεώσεις του με υπευθυνότητα και δρα με γνώμονα την αξιοπρέπεια και την υπερηφάνεια προκειμένου να μην θιχτεί η τιμή του. Με την λέξη μπέσα, η οποία έχει προέλευση από την αρβανίτικη διάλεκτο και χρησιμοποιείται ήδη από το Μεσαίωνα εννοούμε την τήρηση εθιμοτυπικών κωδικών τιμής. Κώδικες οι οποίοι αντικατοπτρίζουν παραδοσιακούς νόμους, ήθη και έθιμα της κοινωνίας και επομένως, δημιουργούν ένα συγκεκριμένο τρόπο συμπεριφοράς. Αυτές, λοιπόν, οι λέξεις που ουσιαστικά έχουν στην εννοιολογική τους βάση την έννοια της τιμής καθόριζαν την συμπεριφορά ενός ανθρώπου, η οποία με τη σειρά της καθορίζονταν από την εξωτερική συμπεριφορά των άλλων.

Είναι δύσκολο να αποδώσουμε ξεκάθαρα την τιμή ως αιτία σε διάφορα εγκλήματα, πόσο μάλλον σε φόνους δια λόγου τιμής, καθώς στην Ελλάδα την τιμή δεν την αμαύρωνε απλώς μια κοπέλα με υποτιθέμενες εξωσυζυγικές σχέσεις, αλλά οποιοσδήποτε που δεν σεβόταν τα πατριαρχικά πρότυπα και τα έθιμα της εποχής, πόσο μάλλον τις αντιλήψεις και το όνομα της οικογένειας του.

Παρόλα αυτά, όπως και στην Αλβανία, έτσι και στην Ελλάδα, η βεντέτα στην Κρήτη καθόριζε όλες τις σχέσεις εντός της κοινωνίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη μεγάλη διαμάχη μεταξύ των οικογενειών Σαρτζετάκηδων και Πενταράκηδων, υπό γερμανική κατοχή που έγινε η αιτία 140 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή. Και εδώ είναι σημαντικό να αναφερθεί πως στις βεντέτες αιτία και στόχος δεν αποτελεί ποτέ το γυναικείο φύλο. Σε μια πατριαρχική κοινωνία, όπως ήταν η Κρήτη, αλλά και ολόκληρη η Ελλάδα ιδιαίτερα στην προ και μετεμφυλιακή περίοδο, ο άνδρας είναι αυτός που κουβαλάει την τιμή της οικογένειας του και κατά συνέπεια, η απώλεια του σημαίνει αποδυνάμωση της οικογένειας και ασέβεια ως προς το όνομα της. Αυτή η τιμή που χάθηκε, ξαναβρίσκεται με την αφαίρεση της ζωής του άνδρα ή συγγενή του άνδρα που την πήρε.

Μπορεί η βεντέτα να αποτελεί μια ανδρική υπόθεση καθώς την αποκατάσταση της τιμής θα την φέρει άνδρας, αυτό ωστόσο δε σημαίνει πως η θέση της γυναίκας ήταν καλύτερη. Η πατριαρχική ελληνική κοινωνία έθετε αυστηρά πρότυπα συμπεριφοράς για μία γυναίκα, κατασκεύαζε τον ρόλο της και τις υποχρεώσεις της, οι οποίες θα έπρεπε να ακολουθούνται ειδάλλως ντρόπιαζε την οικογένεια της.

Παράδειγμα: Ανδρομάχη Κ. ,Κρήτη [1950]

Η 26χρονή Ανδρομάχη πυροβόλησε έναν 20χρονο σε δημόσιο μέρος, καθώς όντας παρθένα κοιμήθηκε μαζί του με την υπόσχεση πως θα την παντρεύονταν. Όταν ο νέος δεν τήρησε την υπόσχεση του, η Ανδρομάχη φοβούμενη ότι θα κατακριθεί από την κοινωνία και δεν θα γίνει ποτέ ξανά αποδεκτή στην οικογένεια της, έπειτα από την συνεχή άρνηση του άνδρα να την παντρευτεί τον πυροβόλησε και ομολόγησε στην αστυνομία »Καλά έκανα! Καλύτερα στην φυλακή παρά ατιμασμένη» (Μηχανή του Χρόνου).

Μπορεί στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία να λείπουν εγκλήματα δια λόγου τιμής και να είναι σπάνιες οι περιπτώσεις τα τελευταία χρόνια που ένας φόνος έχει ως βασική αιτία την προσβολή της τιμής, δεν είναι όμως λίγα τα περιστατικά σωματικής ή λεκτικής βίας που συνδυάζονται με πράξεις που αποκλίνουν από την καθορισμένη έννοια της τιμής. Η τιμή και σήμερα έχει μια έμφυλη διάσταση, καθώς η έννοια της αποδίδεται με διαφορετικά χαρακτηριστικά ανάμεσα στα δύο φύλα. Ο ρόλος του άνδρα είναι να συνεχίσει να διατηρεί την εξουσία που προέρχεται έμφυτα από το φύλο του »Δεν τιμάς τα παντελόνια που φοράς;» / »Στον λόγο της ανδρικής μου τιμής» , μια ανδρική κουλτούρα όπου θεωρεί πως ο άνδρας λόγο φύλου έχει παραπάνω προνόμια και οφείλει να τα διατηρεί, τιμωρώντας συμπεριφορές που τον προσβάλλουν (πχ χαρακτηρισμός ομοφυλόφιλου άνδρα ως »αδερφή» καθώς δεν ακολουθεί τα υποτιθέμενα ανδρικά πρότυπα συμπεριφοράς). Η τιμή στον άνδρα ταυτίζεται με την διατήρηση του κύρος του, του ανδρισμού του, καθώς και την προστασία της οικογενειακής του τιμής. Αντίθετα, για την γυναίκα, η τιμή δεν έχει να κάνει με την περιφρούρηση της εικόνας της γύρω από την εξουσία, την ισχύ, το κύρος, αλλά η τιμή της συνδέεται με την σεξουαλικότητα της, την εγκράτεια προς τις σεξουαλικές παρορμήσεις και την αγνότητα της σεξουαλικής της ταυτότητας. Σ’ αντίθεση με τον άνδρα, όπου η σεξουαλική επιθυμία είναι μια βιολογική ανάγκη, επομένως και δικαιολογημένη, στην γυναίκα οι σεξουαλικές της επιθυμίες την καθιστούν αυτόματα χυδαία και ανήθικη (slut-slamming), με αποτέλεσμα να δημιουργείται στην ίδια το αίσθημα κατωτερότητας και ντροπής.

Η τιμή ως αυτή καθαυτή έννοια μπορεί να μην βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο αιτιολόγησης βίαιων συμπεριφορών όπως παλιά (πχ Κρήτη, Μάνη), ωστόσο διατηρείται διαχρονικά και βρίσκεται πίσω από άλλες συμπεριφορές που όμως στον πυρήνα τους έχουν την διαφύλαξη της.  Η προσπάθεια πειθαρχίας σε πατροπαράδoτες αξίες, ο συντηρητικός λόγος που περνάει ακόμα από τους γονείς στα παιδιά και επικαλείται συγκεκριμένες συμπεριφορές, τα εγκλήματα πάθους που έχουν το ελαφρυντικό ότι η βία προκλήθηκε λόγο ζήλιας και ντροπής που έφερε ο/η σύντροφος, ο μισογυνισμός και η ομοφοβία, κρύβουν μέσα τους φόβο και ντροπή. Φόβο ότι θίχτηκε ή θα θιχτεί η τιμή τους και ντροπή για το τι θα πει ο κοινωνικός περίγυρος για μια συμπεριφορά που δεν θεωρείται αποδεκτή (Aβδελά Ε.2006).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Aβδελά Ε. (2006). Δια Λόγου Τιμής: Βία, Συναισθήματα και Αξίες στην Μετεμφυλιακή Ελλάδα. Αθήνα: ΝΕΦΕΛΗ

Amnesty International (1999). Pakistan: Honour killings of girls and women.

Arumugham P. (2012). Marital Quality in Inter-caste and Intra-caste Marriages. The International Journal of Interdisciplinary Social Sciences: Annual Review. 6. 17-26. 10.18848/1833-1882/CGP/v06i09/52155.

Ashcroft T. R. and Bevir M. (2017) Multiculturalism in contemporary Britain: policy, law and theory. Journal: Critical Review of International Social and Political Philosophy, Vol.21 -Issue 1

Bilefsky D. (2008) In Albanian Feuds, Isolation Engulfs Families. The New York Times, available: https://www.nytimes.com/2008/07/10/world/europe/10feuds.html?mtrref=powerpolitics.eu&gwh=876C5115D3B4B8ADF63CBF602487FE90&gwt=pay

Bronwen R, Wilesmith G, Taylor S(producers)»Why are UK authorities ignoring horor killings»2013, ABC Foreign Correspondent

Chinoy S. O. and Crod S. Z. (producers), (2018). Honor Killings in Pakistan: The Kohistan Case. Vice Asia.

Denis, D., 2012.Sworn Virgins: Men By Choice In The Balkans. [online] Slate Magazine. Available at: <https://slate.com/culture/2012/12/jill-peters-documenting-sworn-virgins-women-who-live-as-men-in-albania-photos.html&gt;

DM News, 2019.Can Jordan Put An End To ‘Honor’ Killings? | DW Stories. Available at: <https://www.youtube.com/watch?v=32Fm0XeybEM&ab_channel=DWNews&gt; [Accessed 5 September 2020].

Gjecovi, S. (2001), Kanun i Leke Dukagjinit, Εκδ.: KUNENDI

HIPLATINA (2018), We need to talk about Marianism, available:

Honor: A Study in Portugal and Brazil, The Journal of Psychology, 151:6, 580-596, DOI: https://hiplatina.com/marianismo/?fbclid=IwAR1Ahzn4JchyeXRK7eTuC5h5sIqUIGxpGNopgfgM5UUkdB-BwEHYkLzlsgE&nbsp;

Honor Based Violence Awareness Network, n.d.Statistics & Data. [online] Hbv-awareness.com. Available at: <http://hbv-awareness.com/statistics-data/&gt; [Accessed 5 September 2020].

Husseini, R., 2020.Women Held In ‘Protective Custody’ Make Appeal For Alternative Solutions.           [online] Jordan Times. Available at: <https://www.jordantimes.com/news/local/women-held-%E2%80%98protective-custody%E2%80%99-make-appeal-alternative-solutions&gt; [Accessed 1 September 2020].

James Brooke (1991), Honor Killings of Wives is outlawed in Brazil, The New York Times

Kachhwaha K. (2011). Khap Adjudication inIndia: Honouring the Culture with Crimes. International Journal of Criminal Justice Sciences, Vol. 6, Iss1-2:297-308.

Mahmood, B., 2018.Pakistan’S Jirgas And Women’S Rights Pakistan’S Move To Legitimize Jirga Justice Will Have Dire Consequences For The Country’S Women.[online] Thediplomat.com. Available at: <https://thediplomat.com/2018/01/pakistans-jirgas-and-womens-rights/&gt;

Mermin L.(producer)-Thompson R.L.(director), (2017). Jordanian woman imprisoned in name of family honor. Thomson Reuters Foundations.

Μiller S. (2018). FOCUS On: Honor Killings in Jordan

Meetoo, V. and Mirza, H., n.d.“There Is Nothing ‘Honourable’ About Honour Killings’’: Gender, Violence And The Limits Of Multiculturalism. [online] Core.ac.uk. Available at: <https://core.ac.uk/download/pdf/111044656.pdf&gt;

Mody, P. (2002). Love and the Law: Love-Marriage in Delhi. Modern Asian Studies

Morayef, H., 2019. Jordan: End Arbitrary Detention Of Women Who Disobey Male Guardians Or Have Unsanctioned Relationships. [online] Amnesty.org. Available at: <https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/10/jordan-end-arbitrary-detention-of-women-who-disobey-male-guardians-or-have-unsanctioned-relationships/&gt; [Accessed 2 September 2020].

 Online, 2010.India Court Seeks ‘Honour Killing’ Response. [online] BBC NEWS. Available at: <https://www.bbc.com/news/10364986&gt;

Osuh, C., 2014.Husband Guilty Of Rania Alayed’s Murder. [online] Manchester Evening News. Available at: <https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/rania-alayed-husband-ahmed-al-khatib-7202175&gt;

Röder T.J., Shinwari N.A. (2015) Pakistan:JirgasDispensing Justice without State Control. In: Kötter M., Röder T.J., Schuppert G.F., Wolfrum R. (eds) Non-State Justice Institutions and the Law. Governance and Limited Statehood. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/9781137403285_2

Porzucki N. (2015), Brazil passes a new law specifically outlawing female homicide — femicide, PRS’S The World.

Ruane R. A. (2000). Murder in the name of honour: violence against women in Jordan and Pakistan. 14 Emory International Law Review 1523, 1531

Shah N. (1998). Honour killings: code of dishonor. The Review, Daily Dawn, (Karachi).

Statista. 2019.United Kingdom – Ethnic Groups | Statista. [online] Available at: <https://www.statista.com/statistics/270386/ethnicity-in-the-united-kingdom/&gt; [Accessed 5 September 2020].

The Economist (2006). Brazil Crime of Passion, Murder non foul in Sao Paulo. Print Edition-The Americas.Vol.36, No 1: 223-56

Thomson hompson-Reuters Foundation Annual Poll, 2019.The World’s Most Dangerous Countries For Women. [online] Thompson-Reuters Foundation. Available at: <https://poll2018.trust.org/&gt; [Accessed 5 September 2020].

Zakaria R. (2019). It will take more than laws to end honor killings in Pakistan. CNN. available: https://edition.cnn.com/2019/03/28/opinions/pakistan-honor-killings-afzal-kohistani-zakaria/index.html

Zialcita, P., 2019.Brother Of Slain Pakistani Social Media Star Gets Life For Her Murder. [online] National Public Radio. Available at: <https://www.npr.org/2019/09/27/765066546/brother-of-slain-pakistani-social-media-star-gets-life-for-her-murder?t=1599322029957&gt; [Accessed 5 September 2020].

United Nations (2002), Honour killings take place in many states, but are most prevalent in the Middle East and South Asia, Report of the UN Special Rappοrteur on violence against wοmen, its causes and cοnsequences, UN doc. E/CN.4/2002/83, para. 21.

Μηχανή του χρόνου. «Έγκλημα τιμής στην Κρήτη του ΄50.» Διαθέσιμο εδώ.