Βία του συντρόφου: ποια η φεμινιστική προσέγγιση της και ποιες οι παρεμβάσεις;

της Κατερίνας Στυλιανουδάκη, Ερευνήτριας της Ομάδας Κοινωνικών Ζητημάτων

Φεμινιστική προσέγγιση του IPV

Η βία του συντρόφου (Intimate Partner Violence – IPV) χαρακτηρίζει τη βία μεταξύ δύο ατόμων σε μια σχέση και ενσωματώνει ενέργειες σωματικής, σεξουαλικής και διανοητικής βίας, που διαπράττει ένας σύντροφος. Τακτικά αναφέρονται ως εκτεταμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες (Heise, Ellsberg & Gottmoeller, 2002). Υπάρχουν αξιοσημείωτες διακυμάνσεις μεταξύ των παγκόσμιων ποσοστών επικράτησης του IPV, τα οποία κυμαίνονται από 15% έως 75%, όπως συχνά καταγράφονται από Διεθνείς Οργανισμούς και φορείς, όπως για παράδειγμα τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Hindin, Kishor & Ansara, 2008; Kishor & Johnson, 2004; Garcia-Moreno, Jansen, Ellsberg, Heise & Watts, 2006). Η φεμινιστική προσέγγιση υποστηρίζει ότι η βία των συντρόφων είναι η συνέπεια της καταπίεσης των γυναικών από τους άνδρες, στην οποία οι άνδρες θεωρούνται οι βασικοί δράστες κακοποίησης και οι γυναίκες τα βασικά θύματα στο πλαίσιο του πατριαρχικού συστήματος (Dobash & Dobash, 1979; Walker, 1983). Όπως υποδεικνύεται από αυτήν την προσέγγιση, η ανδρική βιαιότητα υπάρχει μέσα στις σχέσεις, λόγω της ιστορικής δύναμης που θεωρεί ότι οι γυναίκες υποτάσσονται μέσω ελέγχου, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής, σεξουαλικής, οικονομικής και ψυχικής κακοποίησης (Adams, 2015). Ως εκ τούτου, οι φεμινίστριες θεωρούν ότι τα ζητήματα που αντιμετωπίζονται, συμπεριλαμβανομένης της φαυλότητας, προκαλούνται από πολιτιστικές, κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Το φεμινιστικό μοντέλο αναγνωρίζει επιπλέον τη δύναμη και την ανθεκτικότητα των γυναικών και επιδιώκει τους στόχους της γυναικείας ενδυνάμωσης και αυτοδιάθεσης (Adams & Campbell, 2012). Οι φεμινίστριες απαιτούν δημόσιες λύσεις, όπως η καθιέρωση υπηρεσιών για κακοποιημένες γυναίκες, η θεραπεία για τους άντρες συντρόφους τους και η συνεργασία του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης (McPhail, Busch, Kulkarni & Rice 2007).

Nature versus Nurture

Παρά ταύτα, μελέτες έχουν δείξει ότι, αν και πολλοί συμμετέχοντες αμφισβήτησαν τη βία ως αποτέλεσμα της πατριαρχίας, αντιτάχθηκαν περισσότερο στην πιθανότητα ότι η βιαιότητα είναι έμφυτη και ανθρώπινη (Dickerson, 2013; George & Stith, 2014). Η βία καθίσταται ένα ολοένα και πιο προβληματικό ζήτημα, καθώς αφενός κάθε άτομο έχει μια τάση προς τη βιαιότητα, και αφετέρου η φεμινιστική προσέγγιση επιμένει στην εξάλειψη της βίας από τους άνδρες (DeKeseredy, 2011). Κατά συνέπεια, η μετάβαση σε ένα άλλο μοντέλο για μερικούς ανθρώπους σημαίνει ότι υιοθετείται μια νέα και προφανώς όλο και πιο κυνική προοπτική στην οποία η βία είναι αναπόφευκτη. Αυτή η προοπτική αποκλείει την ύπαρξη ενός κόσμου χωρίς βία, ο οποίος είναι τακτικά στόχος της φεμινιστικής προσέγγισης. Επιπλέον, μελέτες έχουν δείξει ότι η πρόοδος του φεμινιστικού μοντέλου έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι οι γυναίκες μπορούν να είναι δράστες, όπως ακριβώς και θύματα βίας (Winstok, 2013). Επίσης, οι γυναίκες μπορούν να είναι βίαιες ενάντια σε άνδρες συντρόφους και παιδιά με λεκτικό, συναισθηματικό και σωματικό τρόπο (George & Stith, 2014). Η αναγνώριση της γυναικείας βίας θέτει τις φεμινίστριες σε μια αδέξια θέση, αφού η κακοποίηση από τη γυναίκα, ακόμη και στην αυτοάμυνα, έχει χρησιμοποιηθεί από παραβάτες και την κοινωνία για να κατηγορήσει τα ατυχή θύματα και να περιορίσει την έκταση της βίας κατά των γυναικών (Johnson & Leone, 2005).

Παρέμβαση του IPV

Οι αντιδράσεις στη βία των συντρόφων έχουν επικεντρωθεί, κυρίως στην παρέμβαση μετά την αναγνώριση του ζητήματος και έπειτα της βλάβης που έχει δημιουργηθεί (Gosselin, 2010). Μια προκλητική δοκιμασία για όσους εργάζονται στην πρόληψη της βίας σε συντρόφους είναι η ανακάλυψη συστημάτων για την παροχή συμβουλών στους δράστες και τα θύματα σχετικά με τις προσβάσιμες υπηρεσίες. Επιπλέον, υπάρχουν νέες προσεγγίσεις πρόληψης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μοντέλα βελτίωσης αυτών των συστημάτων (Wolfe and Jaffe, 1999). Η διεύρυνση της θεωρητικής προοπτικής ενός φεμινιστικού μοντέλου στην ενδοοικογενειακή βία για την αντιμετώπιση της επιθετικής συμπεριφοράς στο σπίτι θα προκαλέσει αλλαγές που αντικατοπτρίζονται πρακτικά σε έρευνες σχετικά με την παρέμβαση της βίας σε συντρόφους. Οι επαγγελματίες θα μπορούσαν να κάνουν κλινικές διαφοροποιήσεις μεταξύ υποομάδων βίαιων ζευγαριών. Ζευγάρια που βιώνουν βία, η οποία είναι εγκατεστημένη στην πατριαρχία, ενσωματώνουν τη συνήθη φεμινιστική κατανόηση της ενδοοικογενειακής βίας. Σε κάθε περίπτωση, ο Τζόνσον και οι συν-συγγραφείς του προτείνουν ότι διαφορετικά ζευγάρια μπορούν να λάβουν μέρος σε περιστατικά βίας, τα οποία δεν παρεμβάλλονται σε ένα γενικό παράδειγμα ελέγχου συμπεριφοράς και μπορεί να είναι προοδευτικά φιλικα προς τη θεραπεία, για παράδειγμα, διαχείριση θυμού, διαδικασίες επικοινωνίας και συμβουλευτική ζευγαριών (Johnson & Ferraro, 2000).

Η θεραπεία της παρέμβασης

Για ορισμένα ζευγάρια, θα ήταν χρήσιμη η συμβουλευτική για ζευγάρια, και για συντρόφους με πιο βαθιά διαπροσωπικά ζητήματα, θα ήταν χρήσιμη η ατομική συμβουλευτική. Αυτή η κίνηση θα περιλαμβάνει την ακρόαση του τι θέλουν τα θύματα, σε αντίθεση με την αποκλειστική φεμινιστική κατασκευή του IPV, που προσφέρει μια όλο και πιο περιορισμένη έκταση παρεμβάσεων. Μια τέτοια μεθοδολογία συμφωνεί στην πραγματικότητα με τη φεμινιστική πεποίθηση από το να επιβάλλει μια προκαθορισμένη παρέμβαση σε όλα τα ζευγάρια (Gosselin, 2010). Στο θεραπευτικό πλαίσιο, ο θεραπευτής, εργαζόμενος από μια σχεσιακή κοινωνική άκρη, θα παρατηρεί τα στοιχεία δύναμης μέσα στο πεδίο αποκατάστασης και τις μεθοδολογίες αποσύνδεσης που μπορεί να προκύψουν κατά τη διαπραγμάτευση εξουσίας μέσα σε αυτήν την εμπειρία. Επιπλέον, ο θεραπευτής πρέπει να είναι δεκτικός στα στοιχεία δύναμης μεταξύ του ζευγαριού, ανεξάρτητα από το αν είναι ισότιμο ή ιεραρχικό (Silverstein, Bass, Tuttle, Knudson-Martin, & Huenergardt, 2009). Τέλος, παρατηρεί την κοινωνική εμπειρία κάθε συντρόφου (ανεξάρτητα και ως ομάδα) και ποιες διαδικασίες σύνδεσης ή απόσπασης χρησιμοποιούν για να παραμείνουν συνδεδεμένοι ή να αποχωρήσουν από τη σχέση. Οι δύο εταίροι καλούνται να βρουν προσεγγίσεις για να διατηρήσουν μια σταθερή αρμονία μεταξύ της μοναχικότητας και της συντροφικότητας στη σχέση τους και να σεβαστούν την ελευθερία του άλλου (Jenkins, 1990).

Βιβλιογραφία

Adams, J. (2015). Good practice in providing services: Victims of domestic violence.

Adams, M. E., & Campbell, J. (2012). Being undocumented & intimate partner violence (IPV): Multiple vulnerabilities through the lens of feminist intersectionality.

DeKeseredy, W.S. (2011). Violence against women: Myths, facts, controversies. University of Toronto Press.

Dickerson, V. (2013). Patriarchy, power, and privilege: A narrative/poststructural view of work with couples. Family process, 52(1), pp.102-114.

Dobash, R.E. and Dobash, R. (1979). Violence against wives: A case against the patriarchy (pp. 179-206). New York: Free Press.

Garcia-Moreno, C., Jansen, H.A., Ellsberg, M., Heise, L. and Watts, C.H. (2006). Prevalence of intimate partner violence: findings from the WHO multi-country study on women’s health and domestic violence. The lancet, 368(9543), pp.1260-1269.

George, J. and Stith, S.M. (2014). An updated feminist view of intimate partner violence. Family Process, 53(2), pp.179-193.

Heise, L., Ellsberg, M. and Gottmoeller, M. (2002). A global overview of gender-based violence. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 78, pp.S5-S14.

Hindin, J., Kishor, S. and Ansara, D. (2008). Intimate partner violence among couples in 10 DHS countries. RHM, 17(33), pp.1-75.

Jenkins, A. (1990). Invitations to responsibility: The therapeutic engagement of men who are violent and abusive. Australian and New Zealand Journal of Family Therapy, 11(4), pp.201-201.

Johnson, M.P. and Leone, J.M. (2005). The differential effects of intimate terrorism and situational couple violence: Findings from the National Violence Against Women Survey. Journal of family issues, 26(3), pp.322-349.

Kishor, S. and Johnson, K. (2004). Profiling Domestic Violence; A Multi-Country Study, 2004. Macro International: Calverton, Maryland.

McPhail, Beverly A., Noel Bridget Busch, Shanti Kulkarni, and Gail Rice (2007). “An integrative feminist model: The evolving feminist perspective on intimate partner violence.” Violence against women 13, no. 8: 817-841.

Silverstein, R., Bass, L.B., Tuttle, A., Knudson-Martin, C.A.R.M.E.N. and Huenergardt, D. (2009). 16 Relational Orientations: A Contextual Framework for Assessment and Practice1. Couples, gender, and power: Creating change in intimate relationships, p.297.

Walker, L.E. (1983). The battered woman syndrome study. The dark side of families: Current family violence research, pp.31-48.Winstok, Z. (2013). What Can We Learn From the Controversy Over the Role of Gender in Partner Violence? Partner Abuse, 4(3), 399–412.

Απάντηση