Η Ρητορική Μίσους στην Ευρώπη του σήμερα: η δράση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI)

της Κατερίνας Μαλούχου, Ερευνήτριας της Ομάδας Διεθνούς Δικαίου

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (European Commission against Racism and Intolerance-ECRI) αποτελεί όργανο εποπτείας και προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που ιδρύθηκε από την πρώτη σύνοδο κορυφής των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΣοΕ), το 1993, και η λειτουργία της ξεκίνησε ουσιαστικά ένα χρόνο αργότερα. Η Επιτροπή είναι επιφορτισμένη με τη μελέτη της καταπολέμησης του ρατσισμού, των διακρίσεων, της ξενοφοβίας, του αντισημιτισμού και της μισαλλοδοξίας, φαινομένων που λαμβάνουν χώρα στην Ευρώπη διαχρονικά και εξακολουθούν να αποτελούν έντονα προβλήματα, καθιστώντας τις προσπάθειες και τις δράσεις της ECRI αναγκαίες, για να ξεπεραστούν (De Gouttes, 2017). 

Η ECRI, πιο συγκεκριμένα, ασχολείται με πέντε βασικά ζητήματα: την ρητορική μίσους και βίας, τους φορείς ισότητας, την ενσωμάτωση και ένταξη -κυρίως των μεταναστών και των μειονοτήτων- το σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου, καθώς και με την νομοθεσία κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας. Τα βασικότερα κείμενα που σχετίζονται με την εντολή του Οργάνου είναι: 

1) το άρθρο 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), που αφορά στην απαγόρευση των διακρίσεων,

2) το 12ο Πρόσθετο Πρωτόκολλο στην ΕΣΔΑ και 

3) το Πρόσθετο Πρωτόκολλο για το κυβερνοέγκλημα, που αφορά στην ποινικοποίηση των πράξεων φυλετικής ή ξενοφοβικής φύσης. Τα ανωτέρω κείμενα αποτελούν Συμβάσεις του έχουν συναφθεί στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης. Μολονότι η ECRI δεν είναι όργανό τους, εντούτοις τα μνημονεύει συχνά κατά τον έλεγχο των κρατών-μελών. 

Παράλληλα, για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων  συνεργάζεται  με διεθνείς οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη (Organization for Security and Co-operation in Europe-OSCE).   

Αρχικά,  προγραμματίζεται μία επίσκεψη στην εκάστοτε χώρα, ώστε η ECRI να έχει μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα για την κατάσταση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σε αυτή. Ακολούθως, διατυπώνει συστάσεις για την αντιμετώπιση τυχόν περιστατικών ρατσισμού και μισαλλοδοξίας ή όποιου άλλου πιο ειδικού θέματος πραγματεύεται σε κάθε εποπτικό κύκλο. Κατά την διάρκεια της επίσκεψης, λοιπόν, η Επιτροπή συναντά όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, που με την σειρά τους θα συμβάλλουν στον αγώνα για την καταπολέμηση τέτοιων φαινομένων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εμπλεκόμενων μερών είναι οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) κάθε κράτους-μέλους, βασικοί εταίροι της ECRI, αλλά και ζωτικής σημασίας πηγές πληροφοριών για την κατάσταση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των προσώπων και των ομάδων. Τέλος, σημαντικό είναι να επισημανθεί ότι η διαδικασία εποπτείας (που διενεργείται ανά πενταετία) είναι αντικειμενική, εφόσον το όργανο αποτελείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, και όλα τα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης τοποθετούνται και εξετάζονται σε ίδια βάση.

Εν αρχή η ελευθερία της έκφρασης…

Σε ένα γενικότερο πλαίσιο, το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης συνδέεται άμεσα με το δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης και της συνείδησης. Μάλιστα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ) έχει κατοχυρώσει την ελευθερία της έκφρασης μέσα από το άρθρο 10 ΕΣΔΑ (ΕΣΔΑ, 1950), υποστηρίζοντας ότι η εν λόγω ελευθερία αποτελεί ‘‘ένα από τα βασικά θεμέλια μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, μία από τις βασικές προϋποθέσεις για την πρόοδό της και την  ανάπτυξη κάθε ανθρώπου.’’(Weber, 2009). Παρά ταύτα, επισημαίνεται ότι υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί στην άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης. Συγκεκριμένα, σε αντίθεση με το δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης (εσωτερική πεποίθηση-forum internum), η ελευθερία της έκφρασης (εξωτερική εκδήλωση-forum externum) δεν είναι απόλυτη (Weber, 2009). Με το παραπάνω εννοείται ότι η άσκηση αυτής της ελευθερίας φέρει ορισμένες υποχρεώσεις και υπόκεινται σε ορισμένους περιορισμούς οι οποίοι πρέπει να προβλέπονται από τον νόμο και να είναι αναγκαίοι σε μία δημοκρατική κοινωνία σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 2 ΕΣΔΑ (ΕΣΔΑ, 1950), ιδίως αυτά που αφορούν την προστασία των δικαιωμάτων των άλλων. Το ΕΔΔΑ έχει, μάλιστα, τονίσει ότι ο σεβασμός της ελευθερίας της έκφρασης αποτελεί θεμέλιο κάθε δημοκρατικής και πλουραλιστικής κοινωνίας. Ωστόσο, η επιβολή περιορισμών με σκοπό την αποτροπή κάθε μορφής έκφρασης που υποκινεί, προωθεί ή (προσπαθεί να) δικαιολογεί τη ρητορική μίσους αποτελεί νόμιμο στόχο (Weber, 2009).

Έτσι, ουσιαστικά η πρόκληση που έχουν να αντιμετωπίσουν οι σύγχρονες κοινωνίες και ειδικότερα οι κρατικές αρχές είναι ο εντοπισμός της σωστής ισορροπίας ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης και την απαγόρευση κάθε μορφής διάκρισης. Οπότε, με λίγα λόγια, όταν η ελευθερία της έκφρασης χρησιμοποιείται για την υποκίνηση του μίσους εντάσσεται στο πεδίο της ‘‘Ρητορικής Μίσους-hate speech’’. 

Ζητήματα για την ρητορική μίσους έχουν απασχολήσει συχνά όργανα του ΣoΕ. Η Επιτροπή Υπουργών του Οργανισμού έχει δώσει και σχετικό ορισμό με την Σύσταση 97(20) (Committee of Ministers, Rec 97(20), 1997): “ο όρος ‘‘Ρητορικής Μίσους’’ νοείται ότι καλύπτει όλες τις μορφές έκφρασης που έχουν ως στόχο να υποκινήσουν, να προωθήσουν ή ακόμη και να δικαιολογήσουν το φυλετικό μίσος, την ξενοφοβία, τον αντισημιτισμό ή άλλες μορφές μίσους που βασίζονται στην μισαλλοδοξία (συμπεριλαμβανομένης και της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας), συμπεριλαμβανομένων και των προσβολών που εκφράζονται από τον επιθετικό εθνικισμό, τον εθνοκεντρισμό, τις διακρίσεις και την εχθρότητα εναντίον των μειονοτήτων, των μεταναστών και των παιδιών μεταναστών (Weber, 2009). Επιπλέον, η ομοφοβική ομιλία αποτελεί υποκατηγορία της  ρητορικής μίσους και το ΕΔΔΑ έχει κληθεί να εξετάσει σχετικής υποθέσεις (ECHR, Hate Speech, 2020) και να ασχοληθεί με αυτήν την πτυχή. 

Σε αυτό το σημείο πολλές φορές προκύπτει το ερώτημα ‘‘Πότε μία έκφραση μπορεί να χαρακτηριστεί ρητορική μίσους;’’. Η απάντηση δεν είναι απλή: ο προσδιορισμός των δηλώσεων που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ρητορική μίσους δεν είναι μία εύκολη διαδικασία, γιατί αυτό το είδος της ομιλίας δεν εκδηλώνεται απαραίτητα από εκφράσεις ‘‘μίσους’’ ή συναισθημάτων γενικότερα. Η ‘‘ρητορική μίσους’’ μπορεί να είναι και λανθάνουσα, να βρίσκεται δηλαδή κρυμμένη σε δηλώσεις που εκ πρώτης όψεως μας φαίνονται φυσιολογικές και λογικές.

Η Επιτροπή των Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στην προαναφερθείσα Σύσταση αναφέρει πως η θρησκεία αποτελεί ιδιωτικό και όχι δημόσιο ζήτημα (Weber, 2009). Παρόλα αυτά, σε όλη την Ευρώπη η αντι-μεταναστευτική και η αντι-ισλαμική ρητορική (ειδικά στο μέτρο που συσχετίζονται με ακραίες εκδηλώσεις βίας) έχουν γίνει μέρος του πολιτικού και δημόσιου λόγου. Αυτός ο τύπος λόγου που εκφράζει το μίσος για τους μετανάστες, κυρίως μουσουλμανικού θρησκεύματος, και στοχεύει στη  δημιουργία ενός κλίματος φόβου στον πληθυσμό. Τα παραπάνω αφήνουν το περιθώριο στους ανθρώπους να εκφράζονται με διακριτικό τρόπο ή να μιλούν υποτιμητικά για αυτές τις ομάδες. Οπότε, καθίσταται εμφανές ότι η ρητορική μίσους που απευθύνεται σε κάθε είδους (εθνοτικές, θρησκευτικές, σεξουαλικές και άλλες) μειονότητες, μετανάστες, καθώς και άλλες ομάδες είναι ένα διαδεδομένο φαινόμενο στην Ευρώπη και η ανησυχία για αυτό παραμένει ζώσα και ενεστώσα.

Η ECRI, μελετώντας σε βάθος το φαινόμενο της Ρητορικής Μίσους, έχει καταλήξει ότι πρόκειται για μία ακραία μορφή μισαλλοδοξίας, που μπορεί ακόμη και να οδηγήσει στο έγκλημα μίσους. Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, η Επιτροπή τονίζει πως οι ποινικές  κυρώσεις είναι η έσχατη λύση και ότι μία αποτελεσματική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του φαινομένου είναι η “αυτορρύθμιση” από δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς, μέσα μαζικής ενημέρωσης και, βέβαια, το Διαδίκτυο με την τεράστια ισχύ του στη διαμόρφωση αντιλήψεων και νοοτροπιών. Σημαντικός φορέας παραμένει η εκπαίδευση, μέσω της οποίας είναι δυνατή η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και των παρανοήσεων, πρωταρχικές βάσεις της ρητορικής μίσους. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με την σημασία του σεβασμού του πλουραλισμού και των κινδύνων που δημιουργεί το φαινόμενο της ρητορικής μίσους παίζει τον πλέον καθοριστικό ρόλο για την αποτελεσματική δράση κατά του φαινομένου. Τέλος, η ECRI επισημαίνει ότι μέσα σε όλη την προσπάθεια για την αντιμετώπιση και την καταπολέμησή του, απαιτείται η διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ της καταπολέμησης της ρητορικής μίσους αφενός και της προστασίας της ελευθερίας του λόγου από την άλλη (ECRI, Hate speech and violence, 2020).

Η μελέτη της Επιτροπής πάνω σε αυτό το φαινόμενο είναι διαρκής. Ως πιο σημαντική δράση της ECRI συναφώς θεωρείται η 15η Γενική Πολιτική Σύστασή της σχετικά με την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους, η οποία εγκρίθηκε στις 8 Δεκεμβρίου του 2015 (ECRI ECRI General Policy Recommendation N°15, 8 December 2018). Σε αυτήν, ζητά ταχείες αντιδράσεις από δημόσια πρόσωπα κατά της ρητορικής μίσους, προώθηση της αυτορρύθμισης των μέσων ενημέρωσης, ευαισθητοποίηση για τις επικίνδυνες συνέπειες του φαινομένου κυρίως μέσω της εκπαίδευσης, αλλά και με την συμβολή άλλων δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και, τέλος, να προβαίνει σε ποινικοποίηση των πιο ακραίων εκδηλώσεων του φαινομένου, με πλήρη σεβασμό στην ελευθερία της έκφρασης. Τονίζει, επιπλέον, πως τα μέτρα κατά της ρητορικής μίσους οφείλουν να προβλέπονται από το νόμο, αναλογικά, να μην εισάγουν κανενός είδους διακρίσεις και, βέβαια, να μην χρησιμοποιούνται καταχρηστικά για τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης ούτε για την καταστολή τυχόν κριτικής της κυβέρνησης, της πολιτικής αντιπολίτευσης και των θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Ελλάδα και Ρητορική μίσους: Ποια η δράση της ECRI;

Στις 24 Φεβρουαρίου 2015, δημοσιεύτηκε η πιο πρόσφατη Έκθεση της ECRI για την Ελλάδα. Κατά την επίσκεψη της, η αποστολή ενημερώθηκε πως το διαδεδομένο πρόβλημα των ομιλιών μίσους έχει αυξηθεί σημαντικά από το 2009 και έπειτα, περίοδος που συμπίπτει ιδίως με την άνοδο της Χρυσής Αυγής. Οι ισχυρισμοί αυτοί επιβεβαιώθηκαν και από την ανασκόπηση των μέσων ενημέρωσης, του πολιτικού λόγου και των διαφόρων blogs. Η ρητορική μίσους στρεφόταν κυρίως κατά των μεταναστών, των μουσουλμάνων και των Ρομά, αλλά, επίσης, και κατά των Εβραίων και των μελών της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. Η ECRI, μελετώντας όλα τα παραπάνω, συνιστά στις ελληνικές αρχές να δημιουργήσουν έναν οργανισμό παρακολούθησης για περιστατικά ρητορικής μίσους, ο οποίος θα πρέπει σίγουρα να περιλαμβάνει μία κεντρική βάση δεδομένων για δικαστικές αποφάσεις. Σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητο να σημειωθεί ότι, ενώ υπάρχει μία υπηρεσία, όπως το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας, η Ελληνική Αστυνομία και το Υπουργείο Δικαιοσύνης (ΥΔΔΑΔ) συνεργάζονται για την καταγραφή τους. Στην παρούσα χρονική στιγμή, η καταγραφή των εν λόγω περιστατικών πραγματοποιείται μέσω της από κοινού ενημέρωσης, δηλαδή από την Ελληνική Αστυνομία και το ΥΔΔΑΔ, σε έναν ετήσιο συγκεντρωτικό πίνακα, στον οποίο αποτυπώνεται η ποινική πορεία των υποθέσεων με πιθανολογούμενο ρατσιστικό κίνητρο (Lawspot, 2018).

Στην συνέχεια, η Επιτροπή καταγράφει στην έκθεσή της πως τα μέλη της Χρυσής Αυγής έχουν εκφράσει ανοιχτά το μίσος τους για τους μετανάστες και τους Εβραίους σε πολλές περιπτώσεις. Η εξύμνηση του ναζισμού και του Χίτλερ, η άρνηση του Ολοκαυτώματος και οι αντισημιτικές ομιλίες μίσους είναι συχνά φαινόμενα. Εύλογα, λοιπόν, η περίπτωση της Χρυσής Αυγής απασχόλησε ιδιαίτερα την ECRI, εφόσον ήταν τότε το τρίτο κόμμα στη Βουλή. Εκτός αυτού, επισημαίνει ότι τα αντισημιτικά στερεότυπα δεν περιορίζονται στα πολιτικά κόμματα, αλλά έχουν εξαπλωθεί και υιοθετηθεί από μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας, καθώς και από ορισμένα τμήματα της  Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (ECRI, Report Greece, 2015, παρ. 34-35-38-39). 

Επιπρόσθετα, η ECRI εξέφρασε την ανησυχία της για την αύξηση των  καθημερινών ομιλιών μίσους στη δημόσια ζωή τα τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα υποτιμητικά σχόλια εις βάρος των μεταναστών και άλλων ομάδων στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στα καταστήματα, στους δρόμους, ακόμη και στα σχολεία. Από το παραπάνω, μπορεί κανείς να συμπεράνει πόσο ευάλωτες είναι στις διακρίσεις και τον κοινωνικό αποκλεισμό οι συγκεκριμένες ομάδες. 

Οι εξελίξεις αυτές φαίνονται  να συνδέονται στενά με τον πολιτικό λόγο, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από την αντι-μεταναστευτική ρητορική μίσους. Με παρόμοιο ρατσιστικό τρόπο αντιμετωπίζονται και οι Ρομά, με προσβολές από το ευρύ κοινό και, συγχρόνως, αποτελώντας αντικείμενο αρνητικών στερεοτύπων σε κάθε επίπεδο. Σε αυτό το σημείο, η ECRI κάλεσε όλα τα πολιτικά κόμματα και την ηγεσία της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας να ταχθούν ενάντια στον ρατσιστικό λόγο και οι εκπρόσωποί τους να σταματήσουν τα όποια υποτιμητικά σχόλια  που κατά καιρούς απευθύνονται σε ομάδες ατόμων λόγω της ιδιαίτερης «φυλής», της θρησκείας, της εθνικότητας, της γλώσσας ή της εθνοτικής καταγωγής τους (ECRI, Report Greece, 2015, παρ. 40,44-45). 

Η ρητορική μίσους δεν φαίνεται να λείπει από τα ΜΜΕ και τον χώρο του Διαδικτύου. Οι ομιλίες μίσους παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτες και ατιμώρητες. Ένας από τους βασικούς λόγους αυτής της κατάστασης είναι η έλλειψη μηχανισμών (αυτορ-)ρύθμισης. Ακόμη, σύμφωνα με τα ευρήματα του Οργάνου, η άνοδος  της Χρυσής Αυγής “διευκολύνθηκε” από τους  τηλεοπτικούς σταθμούς, εφόσον η ενημέρωση για το εν λόγω μόρφωμα ήταν ελλιπής (ECRI, Report Greece, 2015, παρ. 49).

Στην έκθεσή της, η Επιτροπή τονίζει τις στερεοτυπικές αναφορές σε τρομοκράτες μουσουλμανικής καταγωγής από τα μέσα ενημέρωσης (ECRI, Report Greece, 2015, παρ. 51). Είναι προφανές, λοιπόν, πως τα ΜΜΕ διαδραματίζουν έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο ως προς τη σύνδεση της εγκληματικότητας και της τρομοκρατίας με τη μετανάστευση, τροφοδοτώντας περαιτέρω τις εκφράσεις μίσους. Τέλος, η Επιτροπή διατύπωσε ορισμένες προτάσεις, ώστε να μπορέσει να καταπολεμηθεί το φαινόμενο στο χώρο αυτό. Αρχικά, συνιστά να εφαρμόζεται ο νόμος 927/1979, ΦΕΚ 139/Α/28-6-1979 περί κολασμού πράξεων ή ενεργειών αποσκοπουσών εις φυλετικάς διακρίσεις (Lawspot, 2019), μόνο και πάντα σε περιπτώσεις ρητορικής μίσους στα ΜΜΕ. Επιπλέον, συνιστά τη δημιουργία ενός μηχανισμού αυτορρύθμισης των ΜΜΕ από τις αρχές, χωρίς, όμως, να παραβιάζεται η ανεξαρτησία τους, με σκοπό να αποφευχθούν τα ρατσιστικά σχόλια. 

Η τελευταία Σύσταση της ECRI προς την Ελλάδα ζητά και την επικύρωση από τις ελληνικές αρχές του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Σύμβασης για το Έγκλημα στον Κυβερνοχώρο, όπως δηλώνεται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων 2014-2016 (ECRI, Report Greece, 2015, παρ. 52). 

Συμπεράσματα

Σύμφωνα με την ανωτέρω ανάλυση, καθίσταται σαφές ότι η ECRI διαδραμάτισε και συνεχίζει να διαδραματίζει έναν εξέχοντα ρόλο στον τομέα της αντιμετώπισης και καταπολέμησης της ρητορικής μίσους. Πολλοί είναι που ισχυρίζονται ότι το μέγεθος του φαινομένου δεν είναι και τόσο ανησυχητικό, αλλά όπως φαίνεται και παραπάνω, η ECRI αναφέρει πως η ρητορική μίσους αποτελεί το πλέον διαδεδομένο πρόβλημα στην Ευρώπη του σήμερα και δεν είναι λίγες οι φορές που διεισδύει στον τομέα της πολιτικής, επιφέροντας σοβαρά προβλήματα σε συγκεκριμένες -στοχευμένες- ομάδες. Σίγουρα η δράση της σημαίνει πολλά για την ευρωπαϊκή κοινότητα, αν και κατά καιρούς έχουν υπάρξει πολλοί επικριτές. Μήπως, όμως, είναι προτιμότερη η ύπαρξη του οργάνου, ακόμα και αν ερίζουμε ως προς την αποτελεσματικότητά του, από την παντελή έλλειψή του…; Μόνο ο χρόνος θα μπορέσει να μας βοηθήσει να διακρίνουμε, τελικά, την απάντηση στο ερώτημα αυτό.

Βιβλιογραφία

Συγγράμματα

[1] De Gouttes, MR (2017). Regard Comparatifs sur le Comité des Nations Unies pour l’Elimination de la Discrimination Raciale (CERD) et la Commission Européenne contre le Racisme et l’intolerance (ECRI). Dans J.P. Jacqué et al., Ecrits sur la Communauté Internationale: Enjeux Juridiques, Politiques et Diplomatiques. Liber Amicorum Stelios Perrakis. Athènes: I. Sideris Publications.

[2] Howard, E. (2017). Freedom of Expression and Religious Hate Speech in Europe. Routledge.

[3] Schmahl, S. & Breuer, M. (2017). The Council of Europe, Its Law and policies. Oxford: Oxford University Press.

[4] Weber, A. (2009). Manual on Hate Speech. Strasbourg: Council of Europe.

Διεθνείς πράξεις

[1] Council of Europe, ECRI General Policy Recommendation no.15 on combating Hate Speech,adopted on 8 December 2015 ,Strasbourg, 21 March 2016 available here.

[2] Council of Europe, European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms, as amended by Protocols Nos. 11 and 14, 4 November 1950, ETS 5, available here , last visit:30.11.2020.

[3] Εuropean Commission against Racism and Intolerance,ECRI Report on Greece (fifth monitoring cycle),Adopted on 10 December 2014, Published on 24 February 2015, available here, last visit: 30.11.2020.

Πηγές

[1] Council of Europe, Council of Europe in brief, Who are we, Αvailable here, last visit: 30.11.2020.

[2] Council of Europe, European Commission against Racism and Intolerance-ECRI, Αvailable here, last visit: 30.11.2020.

[3] Council of Europe, European Commission against Racism and Intolerance, ECRI  and Hate Speech, Αvailable here, last visit: 30.11.2020.

[4] Council of Europe, Council of Europe in brief, Who are we, Αvailable here, last visit: 30.11.2020.


Απάντηση