Οι ελληνικες εξαγωγές τροφίμων εν μέσω πανδημίας

της Χριστίνας Γούρα, Ερευνήτρια της Ομάδας Οικονομικών Θεμάτων

Η χρονιά του 2020 ήταν μία από τις πιο δύσκολες, λόγω της εμφάνισης του COVID-19. Παρ’ όλα αυτά, ο κλάδος των τροφίμων είχε μια θετική εξέλιξη, η οποία αποδεικνύεται έμπρακτα από στατιστικά στοιχεία και σχετικές έρευνες, οι οποίες προέκυψαν από και προχωρούν (σ)την επισκόπηση της χρονιάς στον κλάδο αυτό. Το ελαιόλαδο, ο σίτος, αλλά και τα συνεταιριστικά προϊόντα, τα οποία θα αναλυθούν παρακάτω, είναι κάποια από τα πιο περιζήτητα στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό. Έλκουν το ενδιαφέρον όχι μόνο των καταναλωτών, αλλά και των ίδιων των παραγωγών, αφού παρατηρείται κάθε χρόνο αύξηση στις τιμές τους, στις ποσότητες, στην ποιότητα και στην ζήτησή τους. 

Ο εξαγωγικός κλάδος στην Ευρώπη και στην Ελλάδα

Στην Ευρώπη, οι ευρωπαϊκές εξαγωγές αγροδιατροφής έφτασαν στο ποσό των 105,5 δισ. ευρώ, το διάστημα Ιανουαρίου – Ιουλίου. Στα πιο περιζήτητα αγροδιατροφικά προϊόντα της Ε.Ε. για φέτος περιλαμβάνονται το κρασί, το χοιρινό, τα ζυμαρικά, το σιτάρι και τα προϊόντα ζαχαροπλαστικής. Η εμπορία τους σε τρίτες χώρες αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 26% των συνολικών εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων της Ε.Ε.. Παρά τα προβλήματα που έχει προκαλέσει η πανδημία, οι εξαγωγές σημείωσαν μία αύξηση 2,1% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2019. Μία μηνιαία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το εμπόριο έδειξε ότι οι ευρωπαϊκές εξαγωγές έφτασαν τα 72,6 δισ. ευρώ, ήτοι αύξηση κατά 1,7% ( ΕΛΣΤΑΤ ). Το χοιρινό κρέας αυξήθηκε κατά 47%, μία άνοδος των 1,8 δισ ευρώ, με τριπλασιασμό στην Κίνα. Το σιτάρι αυξήθηκε κατά 54%, μία άνοδος ων 1,6 δισ. Τέλος, τα δευτερογενή σιτηρά παρουσιάζουν και αυτά αύξηση 36%, με άνοδο 454 εκατ. ευρώ, και έντονη ζήτηση στις γειτονικές χώρες, την Αφρική, αλλά και την Κίνα (Ύπαιθρος, 2015).

Ωστόσο, ο COVID-19 δεν επηρέασε μόνο το ξένο εμπόριο, αλλά και το ελληνικό. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, οι εξαγωγές περιήλθαν σε φάση ύφεσης κατά την περίοδο του lockdown, το διάστημα από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο, κατά 15,2 %, αφού υπήρξε μεγάλη πτώση στην κατανάλωση στο μέσο όρο της χώρας (enikos, 2015). Οι πρώτες δέκα χώρες εισαγωγής αγροτικών προϊόντων είναι η Ιταλία, δεύτερη η Γερμανία, τρίτη έρχεται η Κύπρος και ακολουθεί η Βουλγαρία, η οποία και πραγματοποίησε μία άνοδο σε σχέση με το 2019, πέμπτη η Γαλλία, με αύξηση 36,7%, έκτη η Τουρκία, με σημαντική μείωση των εισαγωγών ελληνικών προϊόντων, έβδομη η Ισπανία, έπειτα οι ΗΠΑ, και, τέλος, η Ρουμανία, ενώ τη δεκάδα κλείνει το Ηνωμένο Βασίλειο. Για την περίοδο του Ιουλίου, διαπιστώνεται μια άνοδος της τάξης 9,2%, δηλαδή 2,3 δισ. ευρώ, από 2,1 δισ. ευρώ που σημείωσε η χώρα το 2019 (Κόντη, 2020). Συγκεκριμένα, η αύξηση αυτού του ποσού προήλθε σε ένα μεγάλο βαθμό  από τον τομέα των τροφίμων. Κυρίως, τα παραδοσιακά εξαγώγιμα προϊόντα, όπως είναι αυτά του αγροδιατροφικού τομέα, αλλά και της κλωστοϋφαντουργίας φαίνεται να άντεξαν σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες. Η χώρα μας βελτιώνεται συνεχώς στις εξαγωγές της, για αυτό και κάθε χρονιά είναι πιο ευνοϊκή. (enikos, 2015)

Η Ελλάδα αξιοποιεί τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα στην πρωτογενή παραγωγή, καθιστώντας έτσι την παραγωγή τροφίμων και λοιπών αγροτικών προϊόντων ως τον πιο δυνατό κλάδο στην ελληνική μεταποίηση (enterprise Greece, 2020). Η δύναμη αυτή οφείλεται στην ποιότητα, στις χαμηλότερες τιμές, αλλά και στη μεγάλη απήχηση που υπάρχει για την μεσογειακή διατροφή, γεγονός που την διαφοροποιεί από τους διεθνείς ανταγωνιστές της (enikos, 2015).

Ο ελληνικός κλάδος τροφίμων

Ο κλάδος της παραγωγής τροφίμων αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο των ελληνικών εξαγωγών. Έχει μια ισχυρή παρουσία τόσο στις Ευρωπαϊκές αγορές, όσο και στην Αμερικανική αγορά. Ενδεικτικά, προϊόντα με σημαντικές εξαγωγές είναι το ελαιόλαδο, τα προϊόντα αλευροποιίας, το μέλι, τα κρέατα, τα έτοιμα γεύματα και πολλά ακόμη, από τα οποία το ελαιόλαδο, ο σίτος και οι υδατοκαλλιέργειες θα παρουσιαστούν αναλυτικότερα πιο κάτω (Enterprise Greece, 2020).

Γενικότερα, με βάση τα στοιχεία που έχουν συλλεγεί από ειδικούς ερευνητές για την αποτίμηση της χρονιάς, το ελληνικό ελαιόλαδο στις ξένες αγορές είναι ο πρωταγωνιστής των εξαγωγών. Επίσης, προϊόντα όπως οι ελιές, το γιαούρτι και το μέλι, λόγω των καλών brand names που παρουσιάζουν, έχουν αρχίσει και αποκτούν ένα αρκετά καλό μερίδιο αγοράς στις διεθνείς αγορές, καλύπτοντας έτσι το 24% των ελληνικών εξαγώγιμων τροφίμων. Ωστόσο, και τα μήλα, τα μανταρίνια, αλλά και οι φράουλες είναι προϊόντα περιζήτητα στο εξωτερικό, λόγω της χαμηλής τους τιμής, καλύπτοντας το 12% των εξαγωγών. Αναλύοντας αριθμητικά, τα αγροτικά προϊόντα αφορούν το 34%, τα ιχθυηρά προϊόντα το 10,8%, το 7,9% γαλακτοκομικά, τα φυτικά και τα έλαια το 7,8%, ο καπνός 7,6% και το βαμβάκι μόλις 7,1 % (enikos, 2015).

Το ελαιόλαδο σε Ελλάδα, Ιταλία και Ισπανία

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το ελαιόλαδο, το οποίο παρουσιάζει μια ανάκαμψη όσον αφορά στην τιμή, η οποία όμως λειτουργεί πιο θετικά σε αγορές όπως αυτές της Ιταλίας και της Ισπανίας, αλλά όχι στην ελληνική. Αυτό συμβαίνει, διότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει προβλήματα, όπως τον χρηματοδοτικό αποκλεισμό των ομάδων παραγωγών και συνεταιρισμών. Για να ανακάμψει, χρειάζεται οικονομική βοήθεια και κυρίως στις προωθήσεις του ελαιόλαδου, αλλά και των ελαιούχων προϊόντων, ανάπτυξη διεθνών δικτύων διανομής, νέα προϊόντα, νέα συσκευασία και μία πιο συγκεντρωμένη απόδοση παραγωγής (Enterprise Greece, 2020). Στην Ιταλία, ο δανεισμός σε συνεταιρισμούς φτάνει ως και τα 2,5 εκατ. ευρώ για αγορές σε υψηλή τιμή του προϊόντος και υπάρχει μεγάλη επένδυση στην τυποποίηση και την προώθηση. Στην Ισπανία, αντίστοιχα, ο δανεισμός φτάνει τα 2,70 εκατ. ευρώ και διαπιστώνεται, μάλιστα, μία αύξηση της τιμής κατά 0,50 λεπτά από το περασμένο Δεκέμβριο (enikos, 2015).

Οι χώρες όπου υπάρχει κρατική μέριμνα σχετικά με το προϊόν, αποδίδουν καλύτερα στις διεθνείς αγορές.

Ελληνικές Υδατοκαλλιέργειες

Ο τομέας των υδατοκαλλιεργειών στην Ελλάδα αναπτύσσεται ταχύτατα. Παρουσιάζει μια από τις πιο έντονες εξαγωγικές δυνάμεις σε διεθνές επίπεδο, και αυτό οφείλεται στις θάλασσες που έχει η Ελλάδα, αφού βρίσκεται σε ένα προνομιούχο γεωγραφικό σημείο (Enterprise Greece, 2020). Οι εξαγωγές αυτές αποτελούν το 90% της αξίας του εγχώριου τομέα, με πιο γνωστά τα προϊόντα λαβράκι και τσιπούρα, τα οποία και κατατάσσουν την χώρα σε μία κυρίαρχη θέση παγκοσμίως. Τα προϊόντα του υδατοκαλλιεργικού τομέα φημίζονται για την πολύ καλή ποιότητά τους. Παρόλα αυτά, απαραίτητη είναι μία βελτίωση στο κόστος τους, διότι λόγω της μοναδικότητας και του πλεονεκτήματος των φρέσκων προϊόντων που παράγει η Ελλάδα, οι παραγωγοί έχουν την τάση να ανεβάζουν τις τιμές. Φυσικά και σε αυτήν την αύξηση ευθύνονται και άλλοι παράγοντες, όπως οι ιχθυόσκαλες, από τις οποίες πωλούνται τα θαλασσινά στην αγορά, από τις τιμές πώλησης μεταξύ ψαρά και χονδρέμπορου, αλλά και από τους δημόσιους φόρους που επιβάλλονται στα ψάρια (iefimerida, 2014).

Ελληνικά συνεταιριστικά προϊόντα

Μία εξίσου σημαντική βοήθεια, για το διατροφικό εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας αποτελούν και τα τοπικά προϊόντα. Ανάμεσα στα πιο κερδοφόρα αγαθά είναι η μαστίχα Χίου, οι ελιές Καλαμάτας, ο κρόκος Κοζάνης και τα φιστίκια Αιγίνης. Ωστόσο, υπάρχει ακόμα ένα περιθώριο βελτίωσης για ακόμα πιο κερδοφόρες εξαγωγές. Οι εξαγωγές παραδοσιακών προϊόντων είναι σημαντικές, εφόσον προβάλλουν στοιχεία της Ελλάδας, προβάλλουν τον κάθε τόπο ξεχωριστά και αποτελούν ένα μέσο διαφήμισης, η οποία μάλιστα προσελκύει και πολλούς ξένους να επισκεφθούν την χώρα και να γευτούν και από κοντά τα προϊόντα της. Τα οφέλη, όμως, δεν είναι μόνο για την χώρα στο γενικό σύνολό της, αλλά και για τους ντόπιους παραγωγούς ως μονάδα, αφού σημαντικό μερίδιο των κερδών πηγαίνουν και στους ίδιους. Θα μπορούσε, παρ’ όλα αυτά, και με τις απαραίτητες ρυθμίσεις, ο κλάδος των εξαγωγών των συνεταιριστικών τροφίμων να εξελιχθεί ακόμα περισσότερο και να επιφέρει και άλλα έσοδα (Τα Νέα, 2011).

Πιο συγκεκριμένα, οι βασικές αλλαγές που οφείλουν να δρομολογηθούν είναι η ενοποίηση και η αναβάθμιση της παραγωγικής αλυσίδας, η δημιουργία νέων καινοτόμων αγαθών και, φυσικά, ένα καλύτερο μοντέλο μάρκετινγκ και προώθηση με στόχο -κυρίως- τις πιο αναπτυγμένες αγορές. Είναι ενέργειες, οι οποίες θα βοηθήσουν ακόμα περισσότερο τις προωθήσεις, θα προσθέσουν περισσότερα έσοδα στο ταμείο της χώρας, θα προσφέρουν έναν αέρα ανανέωσης και, φυσικά, θα βοηθήσουν τον αγροτικό – εμπορικό τομέα να αναπτυχθεί ακόμα περισσότερο (Enterprise Greece, 2020).

Σκληρό σιτάρι σε διεθνείς αγορές

Οι εξαγωγές, όσον αφορά τον σκληρό σίτο, βρίσκονται σε μια ιδιαίτερη κατάσταση. Με βάση τις τιμές της αγοράς, το αγαθό κυμαίνεται σε καλά επίπεδα. Σε μέτριες ποιότητες προϊόντος, για την ελληνική αγορά, το κόστος είναι στα 280 ευρώ/τόνος, ενώ ποιοτικά κομμάτια, όπως έδειξε μια πρόσφατη αγορά της Τυνησίας, κοστολογείται σε 370 δολάρια ανά τόνο. Η τιμή, όμως, αυτή δεν είναι πολλά υποσχόμενη. Στην Ιταλία, οι τιμές κυμαίνονται γύρω στα 300 με 305 ευρώ/τόνος και στην Γαλλία στα 275 ευρώ ανά τόνο (Παπαδογιάννης, 2020).

Εδώ, όμως, δημιουργείται ένα πρόβλημα. Λόγω των χαμηλών τιμών στο Χρηματιστήριο, το δολάριο έχει χάσει την αξία που είχε σε σχέση με το ευρώ.  Ωστόσο, οι εκκοκκιστές προσπαθούν και στοχεύουν σε μία αύξηση της βάσης, με σκοπό την ισοτιμία του ευρώ και του δολαρίου (Παπαδογιάννης, 2020).

Συμπεράσματα

Το 2020, με την εμφάνιση του COVID – 19 η ελληνική οικονομία επλήγη βαρύτατα, όπως άλλωστε και όλες οι χώρες. Αυτό που αδιαμφισβήτητα άντεξε, όμως, και παραμένει σχετικά στιβαρός δεν είναι άλλος παρά ο αγροδιατροφικός εξαγωγικός τομέας. Ο τελευταίος, μάλιστα, όχι μόνο πέτυχε να διατηρήσει την οικονομία της χώρας σε μία σχετικά καλή θέση, ταυτόχρονα συνέβαλε στο να σημειωθεί και μία μικρή αύξηση, όσον αφορά τα έσοδα που αποφέρει.

Πηγές

Κόντη, Δ. (2020). “Αυξήθηκαν κατά 9,2% οι ελληνικές εξαγωγές κατά την διάρκεια του Ιουλίου”. Kathimerini.gr. AVAILABLE HERE [Accessed 15 December 2020].

Ναυτεμπορική (2020), “Η πανδημία άλλαξε τον χάρτη των ελληνικών εξαγωγών”. ΑVAILABLE HERE [Accessed 15 December 2020]

Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων (2020), Εξαγωγικό Εμπόριο της Ελλάδας. AVAILABLE HERE [Accessed 15 December 2020]

Παπαδογιάννης, Γ. (2020), Πτώση δολαρίου και κερδοσκοπικές τοποθετήσεις πάγωσαν τις αγορές. Agrenda. ΑΡ. ΦΥΛΛΟΥ 786, pp.22. Διαθέσιμο εδώ.

ΤΑ ΝΕΑ (2020).  “Κοροναϊός και ύφεση αλλάζουν τον χάρτη των ελληνικών εξαγωγών”. AVAILABLE HERE [Accessed 15 December 2020]

ΥΠΑΙΘΡΟΣ (2020), ΕΥΡΩΠΗ & ΚΟΣΜΟΣ. Available here.

Υπουργείο Ανάπτυξης και  Αγροτικών Τροφίμων, Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης ( 2014- 2020 )- Προσκλήσεις Μέτρων. AVAILABLE HERE [Accessed 15 December 2020]

Ager, Borsa Merci Bologna, (2020). ΣΙΤΑΡΙ ΣΚΛΗΡΟ. Available here. [Accessed 12 December 2020]

ENIKOS.GR (2020). “Τα επτά προϊόντα που σαρώνουν τις ελληνικές αγορές”. AVAILABLE HERE [Accessed 13 December 2020] 

Enterprise Greece, Invest and Trade, Κλάδοι Αιχμής. AVAILABLE HERE. [Accessed 11 December 2020] 

TRADING ECONOMICS (2020), Greece GPD From Agriculture. AVAILABLE HERE [Accessed 15 December 2020]


Απάντηση