Μια επισκόπηση της χρήσης ναρκωτικών σε νέους

της Κατερίνας Στυλιανουδάκη, Ερευνήτριας της Ομάδας Κοινωνικών Ζητημάτων

Επιδημιολογικά στοιχεία της κατάχρησης ουσιών

Η κατάχρηση ουσιών περιλαμβάνει τη συχνή χρήση παράνομων ναρκωτικών ή την κατάχρηση νόμιμων ναρκωτικών (UMMC, 2013). Τα κοινά ναρκωτικά περιλαμβάνουν όπιο, αλκοόλ, καπνό και ψυχοτρόπες ουσίες. Ωστόσο, η ηρωίνη είναι το πιο διαδεδομένο ναρκωτικό παγκοσμίως (Mubeen & Sharif, 2007).  Η κατάχρηση ουσιών είναι ιδιαίτερα εξουθενωτική για τους νέους. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι νέοι κυμαίνονται σε ηλικίες 10-24 ετών (WHO, 1989). Η παρούσα ανάλυση επισημαίνει το ιστορικό και το μέγεθος της κατάχρησης ουσιών μεταξύ των νέων, τους καθοριστικούς παράγοντες της κατάχρησης ναρκωτικών μεταξύ των νέων και τις επιβλαβείς επιπτώσεις της κατάχρησης ναρκωτικών. Η κατάχρηση ναρκωτικών είναι πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως και η επικράτηση της κατάχρησης ουσιών μεταξύ των νέων είναι ανησυχητική. Σύμφωνα με την Εθνική Έρευνα των ΗΠΑ, 78% των εφήβων χρησιμοποίησαν αλκοόλ. Από αυτά, το 47% ανέφερε τακτική κατανάλωση αλκοόλ (Swendsen, Burstein, Case, Conway, Dierker, He & Merikangas, 2012). Το 2012, περίπου 1.700 θάνατοι αποδόθηκαν σε κατάχρηση ναρκωτικών στο Ηνωμένο Βασίλειο εκ των οποίων περισσότερο από το 70% των θυμάτων ήταν άνδρες (Somani & Meghani, 2016).

Καθοριστικοί παράγοντες κατάχρησης ουσιών μεταξύ των νέων

Υπάρχουν παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στην κατάχρηση ουσιών μεταξύ των νέων, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας, του φύλου, της φτώχειας, της πίεσης των συνομηλίκων και των μέσων ενημέρωσης, της οικογενειακής δομής και των σχέσεων, καθώς και της «δυνατότητας» και της προσβασιμότητας σε ναρκωτικών. Η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου μπορεί να βοηθήσει τους επαγγελματίες της υγείας, καθώς και την κοινότητα γενικότερα, να αντιμετωπίσουν την αυξανόμενη ζήτηση κατάχρησης ουσιών μεταξύ των νέων (Somani & Meghani, 2016).

Ηλικία και φύλο

Η κατάχρηση ναρκωτικών μεταξύ των ανηλίκων είναι διαδεδομένη παγκοσμίως και επηρεάζει την ανάπτυξη των νέων (Stoolmiller, Wills,  McClure, Tanski, Worth, Gerrard & Sargent, 2012). Η μέση ηλικία για την έναρξη της χρήσης αλκοόλ για νέους στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι τα 14 έτη (Swendsen et al., 2012). Μια μελέτη στις Ηνωμένες Πολιτείες ανέφερε ότι το 43% των εφήβων ηλικίας μεταξύ 13 και 14 ετών είχαν χρησιμοποιήσει αλκοόλ, και αυτό αυξήθηκε σε 78% μεταξύ των ηλικιών 17 και 18 ετών (Swendsen et al., 2012). Μεταξύ 13 και 14 ετών, το 10% ανέφερε τακτικούς χρήστες αλκοόλ. Αυτό αυξήθηκε στο 47% μεταξύ των 17 και 18 ετών (Swendsen et al., 2012). Στις Ηνωμένες Πολιτείες, περισσότεροι άνδρες μαθητές κάνουν τακτικά κατάχρηση αλκοόλ συγκριτικά με τις φοιτήτριες (Swendsen et al., 2012). Η κατάχρηση ναρκωτικών είναι πιο συχνή στους άνδρες από τις γυναίκες. Στην Κένυα, περίπου το 43% των ανδρών και το 37% των εφήβων γυναικών χρησιμοποιούν τσιγάρα, αυτό το εύρημα είναι στατιστικά σημαντικό (WHO, 1989). Η έναρξη του καπνίσματος στην Κένυα αναφέρθηκε σε 15,5 έτη για αγόρια και 16 ετών για κορίτσια (Atwoli, Mungla, Ndung’u, Kinoti & Ogot, 2011). Μία από τις μελέτες που διεξήχθησαν στις ΗΠΑ σε μεγάλη κλίμακα ανέφερε ότι οι γονείς παρέχουν περισσότερη επίβλεψη και παρακολούθηση στα κορίτσια από τα αγόρια (Hemovich, Lac & Crano, 2011). Ομοίως, σε ορισμένες από τις ασιατικές χώρες, οι γονείς επιβλέπουν περισσότερο τα κορίτσια Αυτό θα μπορούσε να είναι ένας από τους λόγους που οι γυναίκες έχουν χαμηλότερη κατάχρηση ουσιών λόγω της γονικής επίβλεψης (Hemovich, Lac & Crano, 2011).

Φτώχεια

Η φτώχεια είναι ένας άλλος παράγοντας κινδύνου για την κατάχρηση ναρκωτικών των εφήβων. Ο επιπολασμός της κατάχρησης ουσιών είναι σημαντικά μεγαλύτερος στη μέση και χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική ομάδα της νεολαίας και είναι όλο και πιο διαδεδομένος σε φτωχότερα μέρη του κόσμου (Blas & Kurup, 2010). Η φτώχεια επηρεάζει την ευημερία ενός ατόμου και έχει σημαντικές σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες. Οι άνθρωποι που ζουν σε συνθήκες φτώχειας εμπλέκονται σε κατάχρηση ουσιών για να αντιμετωπίσουν πολλαπλό στρες, όπως ανεργία, ανεπαρκή στέγαση, έλλειψη ημερήσιας φροντίδας και κοινωνική αδιαφορία.

Διαθεσιμότητα και προσβασιμότητα ουσιών

Στις χώρες της Κεντρικής Ασίας, το αλκοόλ και το κάπνισμα είναι και τα δύο προσιτά και διαθέσιμα. Πολλοί έφηβοι αναφέρουν ότι ξεκινούν το κάπνισμα ή τη χρήση αλκοόλ ή ναρκωτικών σε ηλικία 11 ετών και κάτω, έχουν πρόσβαση σε ουσίες στο σπίτι, από φίλους ή από καταστήματα ή πωλητές δρόμων (World Health Organization, 2015). Η προσβασιμότητα στο αλκοόλ στο σπίτι και η κατανάλωση αλκοόλ από τους γονείς είναι παράγοντες κινδύνου για την έναρξη της χρήσης αλκοόλ στην εφηβεία (World Health Organization, 2015). Στο Κιργιστάν και σε άλλες μετα-σοβιετικές χώρες είναι αποδεκτό για τους εφήβους να πίνουν αλκοολούχα ποτά κατά τη διάρκεια εορτασμών (Aliiaskarov & Bakiev, 2014). Αυτή η στάση μπορεί να διευκολύνει την πρώιμη χρήση αλκοόλ και αργότερα την κατάχρηση ναρκωτικών (Aliiaskarov & Bakiev, 2014).

Προσπάθειες πρόληψης χρήσης ουσιών

Οι έφηβοι ηλικίας 12 έως 17 ετών δε γνωρίζουν για την πρόληψη χρήσης ουσιών. Τα στοιχεία από την Εθνική Έρευνα για τη Χρήση Ναρκωτικών και την Υγεία έδειξαν ότι το 2017, παρόλο που το 71,6% των νέων ηλικίας 12-17 ετών άκουσε σχετικά με την πρόληψη ναρκωτικών ή αλκοόλ από πηγές εκτός σχολείου, μόνο το 10,6% συμμετείχε σε μια ομάδα πρόληψης εκτός σχολείου (Abuse, 2017). Η καθιερωμένη βιβλιογραφία υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα του προγραμματισμού πρόληψης της πρώιμης χρήσης ουσιών για την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου ως το ατομικό και οικογενειακό επίπεδο (Chiesa & Serretti, 2014; Moreland,  Lopez, Goodrum, Goodrum, Gilmore, Borkman & Danielson, 2020).

Οι προσπάθειες πρέπει να επικεντρωθούν στον έγκαιρο εντοπισμό, την ευαισθητοποίηση, τα προγράμματα πρόληψης και τη ρουτίνα παρακολούθηση των δεδομένων υγείας των εφήβων. Δεδομένης της επικρατούσας επιβάρυνσης και του αντίκτυπου της κατάχρησης ουσιών σε παιδιά και εφήβους, είναι απαραίτητο να εντοπιστούν και να εφαρμοστούν αποτελεσματικές παρεμβάσεις και πλατφόρμες παράδοσης για την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων, τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και την αυτοπεποίθηση (World Health Organization, 2017). Διατίθενται τυποποιημένα εργαλεία ελέγχου για τον εντοπισμό εφήβων υψηλού κινδύνου που περιγράφονται στις δημοσιεύσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής και του Εθνικού Ινστιτούτου για την κατάχρηση αλκοόλ και τον αλκοολισμό (Kulig, 2005; National Institute on Drug Abuse, 2014). Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε σχολεία για τους εφήβους παρακολούθησαν ορισμένες από αυτές τις συμπεριφορές που σχετίζονται με την υγεία μεταξύ των εφήβων σε διεθνές επίπεδο. Το επίκεντρο πρέπει να είναι η στόχευση τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου και η ενίσχυση προστατευτικών παραγόντων μέσω προγραμμάτων πρόληψης της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας (Chakravarthy, Shah & Lotfipour, 2013). Οι διάφοροι τύποι προγραμμάτων πρόληψης μπορούν να παρασχεθούν μέσω του σχολείου, της κοινότητας και των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης με γενικούς στόχους εύρεσης περιπτώσεων με συνοδευτική παραπομπή και θεραπεία ή μείωση του παράγοντα κινδύνου (Gould, Greenberg, Velting & Shaffer, 2003).

Δεδομένου του σημαντικού ατομικού και κοινωνικού κόστους της κατάχρησης ουσιών για νέους ως πρόβλημα δημόσιας υγείας, εναπόκειται στους παιδιάτρους και σε άλλους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης να κατανοήσουν τα επίπεδα αποδεικτικών στοιχείων πίσω από τα προγράμματα πρόληψης κατάχρησης ουσιών. Η κατάχρηση ουσιών είναι ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε όλο τον κόσμο, με ιδιαίτερες συνέπειες για τη νεολαία. Οι παράγοντες κινδύνου για κατάχρηση ουσιών σχετίζονται με ατομικές, κοινωνικές και οικονομικές ευπάθειες. Οι νέοι χρήστες ουσιών είναι επιρρεπείς σε σοβαρά, μερικές φορές θανατηφόρα, σωματικά και ψυχικά προβλήματα υγείας. Η ζωή της οικογένειας και της κοινότητας επηρεάζεται επίσης αρνητικά. Η καταπολέμηση της κατάχρησης ουσιών δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική χωρίς τη συμμετοχή πολλών ενδιαφερομένων μερών και την κατάλληλη κατανομή των απαιτούμενων πόρων (Das, Salam, Arshad, Finkelstein & Bhutta, 2016)

Βιβλιογραφία/Αρθρογραφία

Abuse, S. (2017). Mental Health Services Administration. Key substance use and mental health indicators in the United States: Results from the 2016 National Survey on Drug Use and Health (HHS Publication No. SMA 17-5044, NSDUH Series H-52). Rockville, MD: Center for Behavioral Health Statistics and Quality. Substance Abuse and Mental Health Services Administration.

Aliiaskarov, B., & Bakiev, E. (2014). “The social learning and social control determinants of alcohol use among youth in Kyrgyzstan”. Drugs: education, prevention and policy21(3), 205-210. Available here.

Atwoli, L., Mungla, P. A., Ndung’u, M. N., Kinoti, K. C., & Ogot, E. M. (2011). “Prevalence of substance use among college students in Eldoret, western Kenya”. BMC psychiatry11(1), 1-9. Available here.

Blas, E., & Kurup, A. S. (2010). “Introduction and methods of work”. Equity, social determinants and public health programmes, 3. Available here.

Chakravarthy, B., Shah, S., & Lotfipour, S. (2013). “Adolescent drug abuse-Awareness & prevention”. The Indian journal of medical research137(6), 1021. Available here.

Chiesa, A., & Serretti, A. (2014). “Are mindfulness-based interventions effective for substance use disorders? A systematic review of the evidence”. Substance use & misuse49(5), 492-512. Available here.

Das, J. K., Salam, R. A., Arshad, A., Finkelstein, Y., & Bhutta, Z. A. (2016). “Interventions for adolescent substance abuse: An overview of systematic reviews”. Journal of Adolescent Health59(4), S61-S75. Available here.

Gould, M. S., Greenberg, T. E. D., Velting, D. M., & Shaffer, D. (2003). “Youth suicide risk and preventive interventions: a review of the past 10 years”. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry42(4), 386-405. Available here.

Hemovich, V., Lac, A., & Crano, W. D. (2011). “Understanding early-onset drug and alcohol outcomes among youth: The role of family structure, social factors, and interpersonal perceptions of use”. Psychology, health & medicine16(3), 249-267. Available here.

Kulig, J. W. (2005). “Tobacco, alcohol, and other drugs: the role of the pediatrician in prevention, identification, and management of substance abuse”. Pediatrics115(3), 816-821. Available here.

Merikangas, K. R. (2012). “Use and abuse of alcohol and illicit drugs in US adolescents: Results of the National Comorbidity Survey–Adolescent Supplement”. Archives of general psychiatry69(4), 390-398. Available here.

Moreland, A. D., Lopez, C. M., Goodrum, N., Goodrum, N., Gilmore, A. K., Borkman, A. L., … & Danielson, C. K. (2020). “Substance use prevention programming for adolescents and young adults: a mixed-method examination of substance use perceptions and use of prevention services”. Substance Use & Misuse55(14), 2341-2347. Available here.

Mubeen, C., & Sharif, M. (2007). “Drug addiction among females in district Lahore (Pakistan)”. Journal of Agriculture and Social Sciences (Pakistan). Available here.

National Institute on Drug Abuse. (2014). “Principles of adolescent substance use disorder treatment: A research-based guide”. NIH Publication Number 14-7953.

Somani, S., & Meghani, S. (2016). “Substance abuse among youth: A harsh reality”. Emerg Med (Los Angel)6(330), 2.

Stoolmiller, M., Wills, T. A., McClure, A. C., Tanski, S. E., Worth, K. A., Gerrard, M., & Sargent, J. D. (2012). “Comparing media and family predictors of alcohol use: a cohort study of US adolescents”. BMJ open2(1). Available here.

Swendsen, J., Burstein, M., Case, B., Conway, K. P., Dierker, L., He, J., & Merikangas, K. R. (2012). “Use and abuse of alcohol and illicit drugs in US adolescents: Results of the National Comorbidity Survey–Adolescent Supplement”. Archives of general psychiatry69(4), 390-398. Available here.

University of Maryland Medical Center (UMMC) (2013). Drug abuse. UMMC.

World Health Organization. (2015). Global school-based student health survey. Available here.

World Health Organization. (2017). Maternal, newborn, child and adolescent health: Adolescents and mental health.

World Health Organization (WHO) (1989). The health of youth. Geneva: WHO1989.


Απάντηση