Αποτελεί το διάστημα τομέα ευκαιριών για την ΕΕ;

της Αντιγόνης Χριστακάκου, Ερευνήτριας της Ομάδας Διεθνούς Δικαίου

Το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EE) για τον τομέα του διαστήματος ενισχύθηκε δραματικά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, αρχικά, με την υιοθέτηση της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Πολιτικής το 2007 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Schrogl, Matieu, Peter, 2008) και στη συνέχεια το 2016 με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για το Διάστημα, από το ίδιο Όργανο. Η θέσπιση των εν λόγω προγραμμάτων για το διάστημα είναι ιδιαίτερα σημαντική και ωφέλιμη για εκατομμύρια ανθρώπους στον ευρύτερο χώρο της ΕΕ. Η εφαρμογή τέτοιων προγραμμάτων προφανώς βοηθά στην βιομηχανική ανάπτυξη των κρατών-μελών της ΕΕ, σε συνδυασμό με την αύξηση νέων θέσεων εργασίας, την παροχή αξιόπιστων δεδομένων που αφορούν την ασφάλεια και την άμυνα, τις φυσικές καταστροφές και την βιωσιμότητα. Συμβάλλουν, επίσης, και στην ανάδειξη του ηγετικού ρόλου της ΕΕ σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω της συνεισφοράς της στην διαστημική έρευνα και την καινοτομία. 

Η δημιουργία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2016, μίας Στρατηγικής για το διάστημα, δεν αποτελεί ένα τυχαίο γεγονός. Αντιθέτως, είναι στενά συνυφασμένη με τις υπόλοιπες ενωσιακές πολιτικές που στοχεύουν στην ευημερία των πολιτών, την οικονομία και την τεχνολογική και επιστημονική πρόοδο (Αλέξανδρος Κολοβός, 2014). Στόχος, λοιπόν, της παρούσας ανάλυσης είναι η αδρομερής παρουσίαση της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα του διαστήματος.

Τα διαστημικά Προγράμματα της ΕΕ

Η EE δραστηριοποιείται στο κομμάτι του διαστήματος -μεταξύ άλλων- και μέσω Προγραμμάτων ήδη από το 2009, για την παροχή υπηρεσιών στους πολίτες της. Συγκεκριμένα, το Πρόγραμμα Copernicus, αποτελεί σημαντικό πάροχο υπηρεσιών πληροφόρησης, που προέρχονται από δορυφόρους και in situ δεδομένα. Μεταξύ των υπηρεσιών που προσφέρει είναι και η διάσωση ανθρώπινων ζωών στην θάλασσα. Το δεύτερο Πρόγραμμα είναι το  Galileo, που με τη σειρά του συνιστά παγκόσμιο δορυφορικό σύστημα πλοήγησης και συνδέεται με το τρίτο Πρόγραμμα το  EGNOS που διορθώνει τυχόν σφάλματα των δεδομένων που προέρχονται από το Galileo ώστε να παρέχει ακριβέστερη πληροφόρηση.

Τα προαναφερθέντα Προγράμματα (Galileo, EGNOS, Copernicus) παρέχουν υπηρεσίες πληροφόρησης , οι οποίες μπορούν να υποστηρίξουν άλλες εφαρμογές ή υπηρεσίες και είναι ιδιάζουσας σημασίας για τις ενωσιακές πολιτικές στο σύνολό τους .Ενδεικτικά, μερικές από αυτές τις πολιτικές είναι η πολιτική για την έρευνα και την καινοτομία, η πολιτική  ασφάλειας, η μεταναστευτική πολιτική, η βιομηχανική πολιτική, η κοινή γεωργική πολιτική, η αλιευτική πολιτική, τα διευρωπαϊκά δίκτυα, η πολιτική για το περιβάλλον, η ενεργειακή πολιτική και η αναπτυξιακή βοήθεια. Η σύνδεση των πολιτικών αυτών με το διάστημα στοχεύει στην βελτίωση της οικονομίας της ΕΕ μέσω της βιομηχανικής ανάπτυξης άρα και στην βελτίωση των διαστημικών υποδομών ώστε η Ένωση να αποκτήσει την δυνατότητα μιας αυτόνομης πρόσβασης στο διάστημα που θα εγγυάται την ασφάλεια και την αποφυγή κινδύνων. Αδιαμφισβήτητα, η ευρωπαϊκή στρατηγική για το διάστημα είναι πολιτική στρατηγικής σημασίας καθώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με πολιτικές ασφάλειας και άμυνας αλλά και με μη στρατιωτικές επιχειρήσεις (European Commision, 2016).

Oι συνεργασίες της ΕΕ με εξειδικευμένους Οργανισμούς 

Κομβικής σημασίας για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της ΕΕ,  ειναι κι η συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ΕΟΔ) (ESA, 2020), η οποία ενισχύθηκε και με την  υπογραφή Κοινής Δήλωσης (ESA and EU ,2016) για την περαιτέρω  συνεργασία. Ο ΕΟΔ είναι ένας εξειδικευμένος ευρωπαϊκός  Οργανισμός που  στοχεύει στη βελτίωση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων στον τομέα και την αύξηση των επενδύσεων (ESA, 2020). Ταυτόχρονα συντονίζει τις ευρωπαϊκές διαστημικές δραστηριότητες, επιφυλάσσοντας ωστόσο στα κρατη το δικαίωμα της επεξεργασίας εθνικών διαστημικών προγραμμάτων. Από το εθνικό επίπεδο και το περιφερειακό επίπεδο, οι δραστηριότητες αυτές με την σειρά τους ανάγονται σε μία ευρύτερη και διεθνή κλίμακα αφού τα κράτη συμμετέχουν σε διεθνείς συμφωνίες με τα μέλη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος με την παράλληλη ελευθερία να τρέχουν ανεξάρτητα τα εθνικά τους προγράμματα. 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσα από την συνεργασία αυτή και την παράλληλη αρωγή και συνεννόηση των κρατών-μελών της ΕΕ, στοχεύει στην υποστήριξη της έρευνας και των αναπτυξιακών δυνατοτήτων, που αυτομάτως ενισχύουν τον ανταγωνισμό στον ευρωπαϊκό διαστημικό τομέα. Έτσι, η καινοτομία και η ανάπτυξη ερευνητικών δυνατοτήτων μέσω χρηματοδοτικών εργαλείων στον τομέα αυτό, αποτελούν μία πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ενθάρρυνση δημιουργίας νεοσύστατων επιχειρήσεων με αντικείμενο δραστηριοποίησης την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Διαστήματος. (European Commission, 2016).Πιο σημαντικό στοιχείο σε όλη τη διαστημική δραστηριότητα της ΕΕ αποτελεί ο σχεδιασμός προγραμμάτων με βασικό στόχο την πρακτική εφαρμογή και ωφέλεια των πολιτών της ΕΕ, για αυτό,  ένα σημαντικό κομμάτι στην υλοποίηση της κατέχει η άψογη συνεργασία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος ESA και της Ένωσης. Αυτό συμβαίνει γιατί ο ΕΟΔ παρέχει την γνώση, την τεχνογνωσία και τις δεξιότητες, που αναζητά η Επιτροπή να στηριχθεί, ώστε να προχωρήσει στην χρηματοδότηση. 

Η Στρατηγική του Διαστήματος (Ευρωπαϊκή Επιτροπή Space Strategy, 2016) πέραν της εταιρικής σχέσης με τον ΕΟΔ προβλέπει την εμβάθυνση  σχέσεων με τον GSA (European Global Navigation Satellite Systems Agency), που αποτελεί δομή διαχείρισης των συστημάτων EGNOS και Gallileo, ώστε να εξασφαλίσει την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των προγραμμάτων αυτών  εξετάζοντας και την περαιτέρω ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους σε τομείς ασφάλειας και διαστημικές δραστηριότητες.  (Frans von der Dunk Harvey and Susan Perlman Alumni, 2015) 

Χρηματοδότηση των Δραστηριοτήτων 

Στην συνέχεια, βασικός πυλώνας για την επιτυχή υλοποίηση της Στρατηγικής του  Διαστήματος πέρα από την τεχνογνωσία, την επιστημονική έρευνα και την βιομηχανική παραγωγή συνιστά η χρηματοδότηση αυτών από την Ένωση. Η συνεισφορά της Ένωσης στην δραστηριότητα αυτή, ανέρχεται στα 16 δις, ευρώ από το 2021. Ειδικότερα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κλιματική αλλαγή για την όποια το 25% των ενωσιακών δαπανών θα διατίθενται για αυτή κατά την περίοδο 2021-2027 και εκτιμάται ότι το διαστημικό πρόγραμμα θα βοηθήσει σημαντικά στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα. Παράλληλα, η χρηματοδότηση και η ανάπτυξη αυτών των προγραμμάτων είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη αφού σύμφωνα με επιστημονικά στοιχεία της Επιτροπής ο τομέα αυτός απασχολεί 230.000 επαγγελματίες ενώ η εκτιμώμενη αξία της δράσης ανέρχεται στα 50 δις. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο της αξίας του παγκόσμιου διαστημικού τομέα (European Commision, 2016).

Η πορεία προς το μέλλον

Κοντολογίς, η Ευρωπαϊκή Ένωση σε συνέχεια της ήδη θεσπισμένης Στρατηγικής για το Διάστημα σχεδιάζει ένα διαστημικό πρόγραμμα πλήρες και ολοκληρωμένο για την χρονική περίοδο 2021-2027 σε σχέση με αυτό που παρουσιάστηκε στις 6 Ιουνίου 2018 , το οποίο αναφέρεται σε όλες τις ενέργειες καθώς και ένα συνεκτικό πλάνο για τις απαιτούμενες επενδύσεις στον τομέα. Οι ενέργειες που πραγματοποιούνται στον τομέα του διαστήματος είναι αποτέλεσμα συλλογικής ευθύνης αφού η ΕΕ, ο ΕΟΔ και τα κράτη συνεργάζονται ώστε να φανούν αντάξιοι του διεθνή ανταγωνισμού, να αναδείξουν τον ρόλο της στην παγκόσμια σκηνή προωθώντας το ταλέντο και την εμπειρογνωσία της.  

Βιβλιογραφία

Frans von der Dunk Harvey and Susan Perlman Alumni (2015), ‘Handbook of space law’, Publishing by ‘Edward Elgar Publishing Limited’.

Αλέξανδρος Κολοβός (2014), Κείμενο Πολιτικής, ‘Η πολιτική διαστήματος της ΕΕ για σκοπούς ασφάλειας και άμυνας: Προτάσεις εσωτερικής πολιτικής’, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής. Διαθέσιμο εδώ.

Schrogl,K.U.,  Mathieu,C. and  Peter, N. (eds.), (2008), Yearbook on Space Policy 2006/2007 New Impetus for Europe,Springer, Wien, NewYork.

Rathgeber, W. Schrogl,K.U. Williamson, R.A. (eds.),(2010) The Fair and Responsible Use of Space: An International Perspective, Springer, Wien, NewYork.

Υλικό Τεκμηρίωσης

European Commission (2016), ‘Space Strategy of Europe’, Policy Report. Διαθέσιμο εδώ: https://ec.europa.eu/docsroom/documents/19442

European Commission, Δελτίο τύπου (2016), ‘Η νέα διαστημική πολιτική της Επιτροπής δίνει έμφαση στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των πολιτών και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης’. Διαθέσιμο εδώ: Η νέα διαστημική πολιτική της Επιτροπής δίνει έμφαση στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των πολιτών και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας (europa.eu)

European Commission, ‘Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs’. Διαθέσιμο εδώ: Space| Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs (europa.eu)


Απάντηση