Ναυμαχία Τραφάλγκαρ: η εδραίωση της βρετανικής θαλασσοκρατίας

της Κωνσταντίνας Μόδα, Ερευνήτριας της Ομάδας Διεθνών Σχέσεων & Εξωτερικής Πολιτικής

Η παρούσα μελέτη φιλοδοξεί να αποτυπώσει τη σπουδαιότητα της ναυμαχίας Τραφάλγκαρ, η οποία έλαβε χώρα στο πλαίσιο των Ναπολεόντειων Πολέμων και συγκεκριμένα στη διάρκεια του τρίτου αντιγαλλικού συνασπισμού (Αύγουστος-Δεκέμβριος 1805). Αναλυτικότερα, πραγματοποιείται αρχικώς η παράθεση του ευρύτερου ιστορικού πλαισίου και εν συνεχεία επιχειρείται η σκιαγράφηση του χρονικού της ναυμαχίας. Πιο συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στις αντιτιθέμενες δυνάμεις οι οποίες αποτελούνταν από το Βρετανικό Βασιλικό  Ναυτικό υπό το Ναύαρχο Νέλσον και τον συμμαχικό στόλο του γαλλικού και του ισπανικού ναυτικού υπό τον Ναύαρχο Πιερ-Σαρλ Βιλνέβ. Επιπροσθέτως, πραγματοποιείται ιδιαίτερη εστίαση στην έκβαση της ναυμαχίας και τα αποτελέσματα αυτής, όπως επίσης και στην θριαμβευτική ναυτική στρατηγική που ακολούθησε η βρετανική πλευρά. Τέλος, παρατίθεται η γενικότερη αποτίμηση την εν λόγω αναμέτρησης, μέσω της οποίας επιβεβαιώθηκε η βρετανική θαλασσοκρατία.

Το ιστορικό πλαίσιο των Ναπολεόντειων Πολέμων

Με τον όρο Ναπολεόντειοι Πόλεμοι, νοείται η σειρά των συγκρούσεων μεταξύ της Ναπολεόντειας Γαλλίας και ενός μεταβαλλόμενου ιστού εχθρικών συμμαχιών. Η εν λόγω περίοδος διήρκησε 15 χρόνια (1800-1815), με τον Ναπολέοντα να καταφέρνει να επικρατήσει στην Ευρώπη για μικρό χρονικό διάστημα. Μάλιστα, οι παραπάνω συγκρούσεις αποτέλεσαν συνέχεια των Γαλλικών Επαναστατικών Πολέμων (1792-1799), γεγονός που συνέτεινε στην ύπαρξη αδιάκοπης σύγκρουσης στην Ευρώπη για 23 χρόνια (Encyclopedia Britannica). 

Οι βλέψεις του Ναπολέοντα δεν περιορίζονταν εντός της γαλλικής επικράτειας αλλά εκτείνονταν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η νέα τάξη πραγμάτων που καθιέρωσε, μετέβαλε τις ισορροπίες και τα δεδομένα του ευρωπαϊκού συστήματος, θέτοντας «μεγάλο μέρος της Ευρώπης υπό την κυριαρχία του». Το υψηλό επίπεδο ιδιοφυίας και η πολυδιάστατη προσωπικότητά του υπογραμμίστηκαν  από την μονομερή απόκτηση του ελέγχου της Γαλλίας, την επιβολή της θέλησής του στις ευρωπαϊκές δυνάμεις αλλά και από τη γενικότερη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας του, ενώ έχει χαρακτηριστεί ως «ο τελευταίος και ο μεγαλύτερος ηγεμόνας του 18ου αιώνα». Όσον αφορά το ευρύτερο επιχειρησιακό πλαίσιο στο οποίο δρούσε, ο ίδιος φαινόταν να ενστερνίζεται την μέθοδο του Μακιαβέλι αναφορικά με σπουδαιότητα της τακτικής επιτυχίας καθώς ο πόλεμος συνιστούσε το βασικό μέσο επίτευξης του εκάστοτε στόχου του. Βέβαια, σημαντικό πολιτικό εργαλείο ιδίως σε περιόδους διαπραγματεύσεων αποτέλεσε και η διπλωματία εξυπηρετώντας «λόγους τακτικής ελαστικότητας». Το σύστημα του ήταν οικοδομημένο στην λογική των ομόκεντρων κύκλων με την περιοχή της άμεσης διοίκησης να συνιστά σημείο αναφοράς για τη σταδιακή εξάπλωση της αυτοκρατορίας του. Μάλιστα, υπό την περίοδο της ηγεσίας του, η ισχύς της γαλλικής επεκτατικής κυριαρχίας έφτασε στο αποκορύφωμά της (Watson, 2006). 

Παρά τις Ναπολεόντειες προσπάθειες, η γαλλική κυριαρχία στην Γηραιά Ήπειρο δεν κατόρθωσε να εδραιωθεί μακροχρόνια, καθώς οι ανησυχίες των ευρωπαϊκών χωρών στη θέα της μεταβολής της ισορροπίας ισχύος και των γαλλικών κατακτήσεων υπήρξαν έντονες. Τη στιγμή που καλλιεργούνταν ο γαλλικός εθνικισμός στο εσωτερικό του κράτους, οι Ευρωπαίοι φαίνονταν δυσαρεστημένοι με το σχέδιο του Ναπολέοντα καθώς  «η αυτοκρατορία του συνεπαγόταν την κυριαρχία των Γάλλων και των γαλλικών μεθόδων και οι άλλοι Ευρωπαίοι αντιμετώπιζαν…την επιλογή ανάμεσα στο να είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας και στο να αφομοιωθούν» (Watson 2006).

Η Ναυμαχία Τραφάλγκαρ (1805)

Μέχρι το 1805 ο Ναπολέων είχε κατορθώσει να αντιμετωπίσει επιτυχώς συμμαχίες ευρωπαϊκών κρατών που συστάθηκαν εναντίον του, επιτυγχάνοντας σημαντικό μέρος των στόχων του, με την κυριαρχία του στην Γηραιά Ήπειρο να είναι γεγονός. Η συνένωση ωστόσο των δυνάμεων την Ευρώπης ενάντια στο επεκτατικό σχέδιο της Γαλλίας επανήλθε στο προσκήνιο σύντομα, με τον πόλεμο του τρίτου Συνασπισμού (Αυστρία, Ρωσία) ύστερα από την κατάρρευση της  συνθήκης ειρήνης της Αμιένης (1802), η οποία είχε συνυπογραφεί μεταξύ της Γαλλίας, της Βρετανίας, της Ολλανδίας και της Ισπανίας. Μία εκ των αιτίων μάλιστα που συνέτειναν στην  διάλυση της εν λόγω συνθήκης ήταν και η άρνηση της Γαλλίας να συνάψει εμπορική συνθήκη με τη Βρετανία (Encyclopedia Britannica, Encyclopedia Britannica, Κυριακίδης, 2019)

Οι προθέσεις του Βοναπάρτη για γαλλική επικυριαρχία και εξάπλωση στην ηπειρωτική Ευρώπη ήταν έκδηλες. Εντός του επιχειρησιακού αυτού πλαισίου, ο Γάλλος ηγεμόνας ενέτεινε τις προσπάθειες για εξουδετέρωση τυχόν απειλών που θα συνιστούσαν τροχοπέδη στο όραμά του τόσο στην ξηρά όσο και στην θάλασσα. Ειδικότερα, αναφορικά με το υδάτινο στοιχείο, κυρίαρχο αντίπαλο συνιστούσε η αξιοσημείωτη ισχύς του βρετανικού ναυτικού. Η εκμηδένιση της βρετανικής κυριαρχίας στη θάλασσα από την ηπειρωτική Γαλλία προϋπέθεται ένα άκρως μελετημένο σχέδιο, δεδομένης της ναυτικής υπεροχής και του πλεονεκτήματος του νησιωτικού εδάφους της αντίπαλης δύναμης. 

Σύμφωνα με τον Μάχαν η θαλάσσια ισχύς είναι καθοριστικής σημασίας καθώς θεωρείται το «διαβατήριο για το διεθνές μεγαλείο». Παρόμοια άποψη κατείχε και ο Κόρμπετ ο οποίος ταύτιζε την θάλασσα με τις επικοινωνίες και επεσήμανε την σημασία του θαλάσσιου ελέγχου. (Κολιόπουλος, 2008). Στην βάση επομένως των τοποθετήσεων των εν λόγω θεωρητικών της ναυτικής στρατηγικής, γίνεται αντιληπτή η σπουδαιότητα της θαλασσοκρατίας στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας εξωεδαφικής επικυριαρχίας των συγκεκριμένων αντιτιθέμενων δυνάμεων.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των δύο χωρών τροφοδοτούνταν στη βάση των προσπαθειών οικοδόμησης αυτοκρατοριών. Από την μία πλευρά, η Γαλλία καλλιεργούσε συνειδητά την προκείμενη αντιπαλότητα στη λογική της επίτευξης των επεκτατικών της βλέψεων. Από την άλλη πλευρά, η Βρετανία εστιάζοντας στον υλικό πλούτο και στα ποικίλα οφέλη που απολάμβανε από τις αποικίες της, επιχειρούσε μέσω της ναυτικής της ισχύος να αποκομίσει όσο το δυνατόν περισσότερα κέρδη (Adkins, 2006). 

Ειδικότερα, μεταξύ 1803-1805, η Βρετανία ακολουθούσε αμυντική τακτική, αναμένοντας πρόκληση από τον Ναπολέοντα. Ο ίδιος περιοριζόταν αρχικά στην αναζήτηση κατάλληλων τρόπων, ικανών να προκαλέσουν πλήγμα αποφεύγοντας την μέθοδο της άμεσης σύγκρουσης με το Βασιλικό Ναυτικό που βρίσκονταν υπό τη διοίκηση του Νέλσον . Βεβαίως, ο Βρετανός ναύαρχος με τη σειρά του ακολουθούσε τις κατευθυντήριες γραμμές του Ναυαρχείου, το οποίο τη δεδομένη χρονική περίοδο βρισκόταν υπό την ηγεσία του Πρώτου Λόρδου Barham. Σύντομα, το σχέδιο του για ανατροπή της βρετανικής ναυτικής κυριαρχίας ενισχύθηκε σημαντικά, καθώς η Ισπανία συμμάχησε στο πλευρό του (1804), έχοντας προηγηθεί βρετανική κατάληψη τριών ισπανικών πλοίων και η βύθιση ενός τέταρτου (Claxton, Gurtcheff and Polles, Lambert, 2012, Hamilton, 2011, Philips,1978).

Το χρονικό της ναυμαχίας

Βασική επιδίωξη του Ναπολέοντα ήταν η εισβολή στην Βρετανία. Ωστόσο, τροχοπέδη στην εκπλήρωση του οράματός του συνιστούσε και ο ναυτικός αποκλεισμός που είχε επιβάλει η Βρετανία στα κυριότερα λιμάνια της Ευρώπης όπως η Βρέστη (Ατλαντικός) και η Τουλόν (Μεσόγειος), γεγονός που δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στον ανεφοδιασμό του γαλλικού στόλου (Κυριακίδης, 2019). Έχοντας λοιπόν, πραγματοποιήσει το ίδιο έτος μία αποτυχημένη απόπειρα εισβολής, ο Ναπολέων διέταξε τον γαλλο-ισπανικό στόλο υπό την καθοδήγηση του Πιερ-Σαρλ Βιλνέβ να κατευθυνθεί από το λιμάνι του Κάντιθ (Ισπανία) στην περιοχή της Μεσογείου, με σκοπό την ενίσχυση της γαλλικής εκστρατείας στη νότια Ιταλία. Το σχέδιο περιελάμβανε την διακοπή της αυστριακής εκστρατείας στην Κεντρική Ευρώπη. Ως εκ τούτου στις 19 Οκτωβρίου 1805, 33 πλοία απέπλευσαν έχοντας ως κατευθυντήρια γραμμή την επίθεση στη Νάπολη. Παράλληλα, ο Ναπολέων με την κίνησή του αυτή προσδοκούσε την αναίμακτη είσοδό του στα νερά της Μεσογείου, γεγονός που ανετράπη από τον Νέλσον στο Τραφάλγκαρ. Η Βρετανία προκειμένου να διαφυλάξει την ασφάλειά της και σαφώς τη θαλασσοκρατία της, συγκέντρωσε τις δυνάμεις της -27 πλοία- καιροφυλακτούσε και προετοιμάστηκε για την επικείμενη επίθεσή της, τοποθετώντας τον στόλο της 40 μίλια μακριά από το Κάντιθ, επιχείρηση που έλαβε την ονομασία “The Nelson Touch”.  Σύμφωνα με το σχέδιο τα βρετανικά πλοία θα χωρίζονταν σε δύο «γραμμές παραγωγής» εκ των οποίων η μία θα διοικούνταν από τον Νέλσον και η άλλη από τον αντιναύαρχο Collingwood ενώ η γενικότερη στρατηγική προσέγγιση στηρίζονταν στην υπεροχή του βεληνεκούς των βρετανικών πυροβόλων επιδιώκοντας αποφασιστική μάχη. (Encyclopedia Britannica, Royal Museums Greenwich National Maritime Museum). 

Στις 21 Οκτωβρίου 1805 οι αντιτιθέμενες ναυτικές δυνάμεις συναντήθηκαν στα ανοιχτά του ακρωτηρίου Τραφάλγκαρ.  Ο βρετανικός στόλος αποτελούνταν μόλις από 18.000 άνδρες και 2148 πυροβόλα σε αντιδιαστολή με τους 30.000 άνδρες και τα 2632 πυροβόλα της γαλλο-ισπανικής συμμαχίας. Ωστόσο, παρά το έκδηλο βρετανικό αριθμητικό μειονέκτημα, ο ευφυής στρατηγικός σχεδιασμός του Νέλσον οδήγησε στη βρετανική νίκη. Ειδικότερα, ο ίδιος πέτυχε τη διαίρεση του αντίπαλου ισπανικού στόλου ενώ ο αντιναύαρχος Collingwood έχοντας πλήξει μία εκ των ισπανικών ναυαρχίδων, παγίδευσε το πίσω μέρος των συμμαχικών δυνάμεων υλοποιώντας με επιτυχία το βρετανικό σχέδιο. Παράλληλα, η εμπειρία και η συγκριτικά ανώτερη  κατάρτιση του πληρώματος αναφορικά με τον χειρισμό των πυροβόλων όπλων σε βάρος του αντιπάλου, διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην έκβαση του αποτελέσματος.  (Royal Museums Greenwich National Maritime Museum., Royal Navy). 

Σύμφωνα με τον Κόρμπετ «το αντικείμενο του ναυτικού πολέμου πρέπει να είναι άμεσο ή έμμεσο, είτε για να εξασφαλίζει τη διοίκηση της θάλασσας είτε για να αποτρέπει τον εχθρό από  την εξασφάλιση της». Όσον αφορά λοιπόν το εν λόγω αντικείμενο, ο Νέλσον στόχευε γενικότερα στον έλεγχο των θαλάσσιων επικοινωνιών καθώς επίσης και στην προστασία του εμπορίου στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου (Corbett, 2005). Ειδικότερα, κύριο μέλημά του συνιστούσε η νίκη του κατά του Ναπολέοντα και η βύθιση του γαλλο-ισπανικού στόλου με σκοπό την αποτροπή της εισβολής του Βοναπάρτη στην Βρετανία. Δεδομένου μάλιστα του γαλλικού σχεδίου για συγκέντρωση του στόλου στην Μάγχη και εξασφάλιση ελέγχου αυτής προς επίτευξη της εισβολής, το σχέδιο της καταστροφής των συμμαχικών δυνάμεων  συνιστούσε πρωτεύοντα στόχο (Κυριακίδης, 2019). 

Η ήττα του Ναπολέοντα και η βρετανική ναυτική επικυριαρχία

Η πλειονότητα των μαχών μεταξύ των αντιτιθέμενων μερών διεξήχθη σε κοντινή απόσταση και η πρόκληση αμφότερων ζημιών ήταν αναπόφευκτη. Ωστόσο η δεξιοτεχνία και ο στρατηγικός σχεδιασμός του Νέλσον, ήταν εκείνα που του εξασφάλισαν την επιδιωκόμενη νίκη. Ο συνολικός αριθμός των νεκρών ανήλθε σε περίπου 8.500, ενώ οι Βρετανοί αιχμαλώτισαν περί τους 20.000 κρατουμένους.(Royal Navy) Δυστυχώς, όμως, η νίκη της Βρετανίας έναντι του γαλλο-ισπανικού στόλου επισκιάστηκε από τον θάνατο του Νναυάρχου Νέλσον, ο οποίος έχασε τη ζωή του στο πεδίο της μάχης (Oxford Reference). 

Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, η ναυμαχία του Τραφάλγκαρ είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιβεβαίωση της βρετανικής ναυτικής κυριαρχίας στο θαλάσσιο χώρο. Μέσω της ναυτικής ισχύος η Βρετανία κατόρθωσε να σταθεροποιήσει τη θέση της στο διεθνές γεωπολιτικό σκηνικό και να στηρίξει την ενίσχυση της αυτοκρατορίας της στις θαλάσσιες επικοινωνίες και οδούς. Σημαντική υπήρξε επιπλέον και η επίδραση στο ηθικό των αντιπάλων, δεδομένης της βρετανικής υπεροχής στη ναυτική κατάρτιση, δεξιοτεχνία και τακτική (Oxford Reference). Άλλωστε μέχρι το 1805 το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό είχε συμμετάσχει σε πληθώρα εκστρατειών, γεγονός που επιβεβαίωνε ότι «αυτή η παράδοση της υπηρεσίας και της νίκης ήταν η επαγγελματική κληρονομιά των αξιωματικών και των ανδρών του Βασιλικού Ναυτικού κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων» (Syrett, 1979). 

Επιπλέον, μέσω της ευφυούς στρατηγικής του, ο Νέλσον αναδείχθηκε σε έναν εκ των κορυφαίων ναυάρχων στην ιστορία, τη στιγμή που η εν λόγω ναυμαχία αποτέλεσε ορόσημο προκειμένου να μην αμφισβητηθεί έκτοτε η ισχύς του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού, ιδίως από την πλευρά της Γαλλίας. Παράλληλα, για έναν περίπου αιώνα η Βρετανία ως θαλασσοκράτειρα δύναμη επέβαλε την εποχή της “Pax Britannica”, η οποία σήμαινε  μία «μακρά περίοδο σχετικής ειρήνης που προέκυπτε  από μία ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών που εξαρτιόνταν τελικά από τη χρήση της βρετανικής ναυτικής υπεροχής» (Encyclopedia Britannica). Η εποχή αυτή της απόλυτης βρετανικής θαλασσοκρατίας διήρκησε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, με την άνοδο της γερμανική ναυτικής ισχύος να συνιστά σημαντική ναυτική απειλή (Royal Navy)

Τέλος, ο βρετανικός θρίαμβος στον Ατλαντικό Ωκεανό, κατάφερε να «αντισταθμίσει τις γαλλικές στρατιωτικές νίκες στην  Ήπειρο». Ο Ναύαρχος Νέλσον κατόρθωσε να ανατρέψει τα σχέδια του Ναπολέοντα Βοναπάρτη τα οποία περιελάμβαναν την εξασφάλιση γαλλικής επικυριαρχίας, τον έλεγχο στα ευρωπαϊκά ύδατα και φυσικά την εισβολή στην Βρετανία, η οποία επιχειρήθηκε μέσω ναυτικών ελιγμών με στόχο την διευκόλυνση της πρόσβασης στη Μάγχη ή αλλιώς στο «English Channel». Μάλιστα, παρά την αρχική κατεύθυνση του γαλλο-ισπανικού στόλου προς στις Δυτικές Ινδίες, προς επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, η καταδίωξη από τον Νέλσον τόσο στην ευρύτερη αυτή περιοχή όσο και πίσω στην Ευρώπη ήταν γεγονός.    (Miller)

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπογραμμιστεί ωστόσο ότι παρά την αποφασιστική νίκη του Νέλσον στη ναυμαχία του Τραφάλγκαρ, αυτή είχε περιορισμένο αντίκτυπο στην πορεία των Ναπολεόντειων Πολέμων και στην επεκτατική κυριαρχία του Ναπολέοντα στην ηπειρωτική Ευρώπη. Κι αυτό διότι ο ίδιος συνέχισε να προελαύνει στη Γηραιά Ήπειρο, σημειώνοντας αποφασιστικές νίκες όπως εκείνη κατά Αυστρίας και της Ρωσίας (Γ’ Συνασπισμός) στο Austerlitz (1805) (Oxford Reference).

Συμπεράσματα

Η ναυμαχία του Τραφάλγκαρ αδιαμφισβήτητα σήμανε την εδραίωση της βρετανικής ναυτικής κυριαρχίας για έναν αιώνα μέχρι την άνοδο της γερμανικής ναυτικής ισχύος.  Ο Βρετανός Ναύαρχος Νέλσον χάρη στην ιδιοφυή προσωπικότητά του και τον στρατηγικό σχεδιασμό του, κατόρθωσε να αντιμετωπίσει επιτυχώς τον αριθμητικά ισχυρότερο γαλλο-ισπανικό στόλο και να ανατρέψει τα επεκτατικά σχέδια του Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Ως εκ τούτου, το όραμα του δεύτερου για κυριαρχία στις ευρωπαϊκές θάλασσες και κατάληψη της Βρετανίας ανετράπη οριστικώς μέσω της έκβασης της ναυμαχίας, καθώς έκτοτε και μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, η Βρετανία κατείχε τα ηνία της θαλασσοκρατίας επιβάλλοντας την εποχή της “Pax Britannica”. 

Είναι επίσης γεγονός ότι οι βρετανική νίκη στην εν λόγω ναυμαχία δεν ταυτίστηκε με την λήξη των Ναπολεόντειων Πολέμων. Ο Ναπολέων έχοντας πλέον εγκαταλείψει  τις όποιες φιλοδοξίες του σχετίζονταν με την εν δυνάμει επέκταση της γαλλικής αυτοκρατορίας στη θάλασσα, επικεντρώθηκε στην προέλασή του στην ηπειρωτική Ευρώπη. Αδιαμφισβήτητα ωστόσο,  η γαλλο-ισπανική ήττα στο Τραφάλγκαρ σήμανε την αρχή της πτώσης του και του σημαντικού περιορισμού της επεκτατικής του ισχύος, τη στιγμή που σε περίπτωση αντίθετου αποτελέσματος και συνακόλουθης γαλλικής νίκης, θα επιβεβαιωνόταν η παντοκρατορία της Γαλλίας (Κυριακίδης, 2019). Βεβαίως η επεκτατική του αυτή πορεία διεκόπη λίγα χρόνια αργότερα από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, ενώ η λήξη των Ναπολεόντειων πολέμων επήλθε με την ήττα της Γαλλίας στο Βατερλό το 1815.

Όσον αφορά το επιχειρησιακό πεδίο, είναι ευρέως αποδεκτό ότι η στρατηγική που ακολούθησε η βρετανική πλευρά ήταν εκείνη που έκρινε το αποτέλεσμα της μάχης υπερ της. Σύμφωνα μάλιστα με ορισμένους υποστηρικτές του Νέλσον μόνο ο ίδιος «θα μπορούσε να διευθετήσει τη διοίκηση της θάλασσας για έναν αιώνα», τη στιγμή που «η ναυμαχία του Τραφάλγκαρ ήταν προϊόν της εμμονικής ιδιοφυΐας ενός ατόμου και της απαράμιλλης δέσμευσης ως προς τη χώρα του» (Lambert, 2011). Επιπρόσθετα και σχετικά με την επιβολή ναυτικού αποκλεισμού από τον ναύαρχο Νέλσον στα κυριότερα ευρωπαϊκά λιμάνια, αυτή συνέβαλε καθοριστικά στην απόκτηση επιπρόσθετου θαλάσσιου ελέγχου, δυσχεραίνοντας το σχέδιο του Ναπολέοντα για εισβολή στη Βρετανία. 

Εν κατακλείδι, η νίκη της Βρετανίας ήταν αποφασιστικής σημασίας. Ο Νέλσον κατόρθωσε με το περίφημο σχέδιο του να διασπάσει τον παραταγμένο σε μία γραμμή  συγκεντρωτικό εχθρικό στόλο, ενώ μετουσίωσε σε πλεονέκτημα την αριθμητική  υποτέλεια του στόλου του, με αποτέλεσμα να δράσει θριαμβευτικά και σε τακτικό επίπεδο, γεγονός που συνέστησε τροχοπέδη στην πορεία της Ναπολεόντειας επεκτατικής φιλοδοξίας σχετικά την ναυτική επικυριαρχία. 

Βιβλιογραφία

Ελληνική βιβλιογραφία

[1] Κολιόπουλος, Κ. (2008). Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ. Βάρη Αττικής: Εκδόσεις Ποιότητα.  

[2] Watson, A. (2006). Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Μία συγκριτική ιστορική ανάλυση. (επιμ. Παπασωτηρίου – Χ, Ήφαιστος, Π., μτφρ. Στροίκου, Η). Βάρη Αττικής: Εκδόσεις Ποιότητα 

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία

[3] Adkins, R. (2006). Nelson’s Trafalgar: The Battle That Changed the World. Penguin Books. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[4] Claxton, B.D, Gurtcheff, J, H. and Polles, J.J. TRAFALGAR AND JUTLAND. A  Study in the Principles of War. USAF Air Command and Staff College. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[5] Corbett, J.S. (2005). Some Principles of Maritime Strategy. Project Guttenberg. Διαθέσιμο εδώ  [Πρόσβαση 11/03/21]

[6] Hamilton, C.I. (2011). The Making of the Modern Admiralty: British Naval Policy-Making, 1805-1927. Cambridge: Cambridge University Press. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 23/03/21] 

[7] Miller, J.C. (2015). The Princeton Companion to Atlantic History. Princeton: Princeton University Press. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

Άρθρα

[8] Κυριακίδης, Κ. (2019). «Η Ναυμαχία του Τραφάλγκαρ». Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[9] Lambert, A. (2011). “The Battle of Trafalgar”. BBC. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[10[ Philips, I.L. (1978). “Lord Barham at the Admiralty,1805-6”. The Society for Nautical Research. Διαθέσιμο εδώ. [Πρόσβαση 23//03/21]

[11] Syrett, D. (1979). “THE ROLE OF THE ROYAL NAVY IN THE NAPOLEONIC WARS AFTER TRAFALGAR, 1805-1814”. Naval War College Review, vol 32, no 5. U.S. Naval War College Press. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

Ιστοσελίδες

[12] Encyclopedia Britannica. Battle of Trafalgar. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[13] Encyclopedia Britannica. Napoleonic Wars. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[14] Encyclopedia Britannica. Royal Navy. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[15] Encyclopedia Britannica. Treaty of Amiens. Διαθέσιμο εδώ {Πρόσβαση 11/03/21]

[16] Oxford Reference. Trafalgar, Battle of. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[17] Royal Museums Greenwich. National Maritime Museum. The background to Trafalgar. How did Nelson mastermind the most famous battle in British naval history? Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[18] Royal Museums Greenwich. National Maritime Museum. The Battle of Trafalgar: a timeline. How did Nelson secure a British victory against the Franco-Spanish fleet? Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[19] Royal Navy. The Battle of Trafalgar 1805. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]

[20] Royal Navy. Horatio Nelson. Διαθέσιμο εδώ [Πρόσβαση 11/03/21]


Απάντηση