Εθνικές και υπερεθνικές πτυχές της υδροπολιτικής στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής: Οι περιπτώσεις του Τίγρη, Ευφράτη και Νείλου

της Πολυξένης Μαρίνας Πολύζου, Ερευνήτριας της Ομάδας Διεθνών Σχέσεων & Εξωτερικής Πολιτικής

«Whiskey is for drinking, water is for fighting»

Mark Twain

Εισαγωγή

Το νερό είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που έχει ανάγκη η ανθρωπότητα για την επιβίωσή της και συναντάται σε όλες τις δραστηριότητες και ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου. Μάλιστα, η σημασία του το έθεσε ως θέμα προς περαιτέρω συζήτηση στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και το 2010. Έτσι, κατόπιν Ψηφίσματος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η πρόσβαση σε ασφαλές και πόσιμο νερό αναγνωρίστηκε ως ανθρώπινο δικαίωμα[1]. Ωστόσο, μέχρι σήμερα σχεδόν 800 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό και πόσιμο νερό [2], γεγονός που τα τελευταία χρόνια οφείλεται σε παράγοντες, όπως η κλιματική αλλαγή, καθώς επίσης και η έλλειψη του νερού (water scarcity), η οποία έχει πυροδοτήσει κρατικές αντιδράσεις σε περιοχές με προβλήματα λειψυδρίας (Amery, 2020, σ.  15-16). Η δήλωση του τότε Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Ban Ki-moon πως το ζήτημα αυτό «μεταμορφώνει τον ειρηνικό ανταγωνισμό σε βία», κατέστησε το νερό και την πρόσβαση σε αυτό ως ένα ζήτημα κρατικής και διεθνούς ασφάλειας, προβλέποντας παράλληλα πληθώρα μελλοντικών συγκρούσεων με αιτία το νερό και τη διαχείρισή του (Barnaby, 2009). Μεγαλύτερη ανησυχία παρατηρήθηκε για περιπτώσεις διαμαχών για τα ύδατα ποταμών που διασχίζουν πολλά κράτη. Παρόλα αυτά και παρά τις εχθρικές –πολλές φορές– σχέσεις ανάμεσα σε μερικά παρόχθια κράτη, μέχρι σήμερα δεν έχει σημειωθεί διακρατικός πόλεμος με κυρίαρχη αιτία το νερό, με τις χώρες τελικά να επιλέγουν τον δρόμο της διαπραγμάτευσης και της συμφωνίας (Wolf et al., 2006, σ.1).   

Ωστόσο, η περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής (Middle East & North Africa/MENA) είναι μία περιφέρεια που ιστορικά έχει αντιμετωπίσει τις περισσότερες συγκρούσεις και διαμάχες για τον έλεγχο του νερού. Αυτή η συγκρουσιακή κατάσταση στην περιοχή δικαιολογείται ως έναν βαθμό από τις κλιματικές συνθήκες που συναντώνται, καθώς και από τις αλλαγές που έχουν επέλθει τα τελευταία χρόνια. Εκτός των κλιματικών χαρακτηριστικών της περιοχής που προκαλούν αισθητή μεταβολή στα επίπεδα νερού, ένα ζήτημα για το εν λόγω υποσύστημα είναι τα κοινά συστήματα ποταμών (King, 2020, σ. 2-3).  

Μεταξύ αυτών των συστημάτων συγκαταλέγονται το σύστημα των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη στην Μέση Ανατολή και του Νείλου στην Βόρειο Αφρική. Οι χώρες που διασχίζονται από τους εν λόγω ποταμούς εξαρτώνται άμεσα από το νερό τους, με τις ανάγκες της σύγχρονης εποχής να το καθιστούν απαραίτητο, αλλά συγχρόνως και σε έλλειψη (Al-Sulimani, 2000, σ.5). Στο εκάστοτε σύστημα οι κρατικές βλέψεις και η εκπλήρωση του εθνικού συμφέροντος των χωρών προκαλούν εντάσεις και πολλές φορές αδυναμία συνεννόησης και συνεργασίας. Στην περίπτωση των Τίγρη και Ευφράτη, η προνομιούχος γεωγραφική θέση της Τουρκίας τής δίνει το πλεονέκτημα να θεωρείται «υδρο-ηγεμόνας» στην περιοχή και οι κατάντεις χώρες (Συρία, Ιράκ) να βρίσκονται στο έλεος των διαθέσεών της (Al-Sulimani, 2000, σ.4 · King, 2020, σ.3). Αντίθετα, στην περίπτωση του Νείλου και των 10 παρόχθιων κρατών, ενώ η Αίγυπτος είναι κατάντη χώρα, η πολιτική, οικονομική και στρατιωτική της δύναμη, αλλά και θέση στην περιφέρεια, της επιτρέπουν διαχρονικά να εκμεταλλεύεται την πλειοψηφία των υδάτινων πόρων του Νείλου για την τροφοδοσία του αγροτικού τομέα της (Wu & Whittington, 2006, σ.3).  

Κρίνεται, λοιπόν, ενδιαφέρον να αναλυθούν οι σχέσεις των παρόχθιων κρατών των δύο παραποτάμιων συστημάτων που προαναφέρθηκαν, καθώς και οι προσπάθειες που έχουν γίνει για την επίτευξη μιας πολυμερούς συνεργασίας για τη διευθέτηση του ζητήματος των υδάτινων πόρων.

Τίγρης και Ευφράτης: Προκλητικότητα και διαμάχες στους αρχαίους ποταμούς

Ο Τίγρης και ο Ευφράτης είναι από τους σημαντικότερους ποταμούς της περιοχής της Μέσης Ανατολής, καθώς χρησιμοποιήθηκαν ήδη από το 5.500 π.Χ. από πολιτισμούς με σημαντική ιστορία, όπως οι Βαβυλώνιοι και οι Σουμέριοι. Οι δύο ποταμοί πηγάζουν από τα εδάφη της Τουρκίας και καταλήγουν να ενώνονται στην τοποθεσία Qarmat Ali, κοντά στον Περσικό Κόλπο, διασχίζοντας στο μεταξύ την Συρία και το Ιράκ. (Issa et al., 2013, σ.14618-9, 14620-21). 

Η Τουρκία, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, έχει την δυνατότητα να ελέγχει την ροή του νερού που φτάνει στις υπόλοιπες παραποτάμιες χώρες (Amery, 2020, σ.25).  Εκμεταλλευόμενη τη θέση της αυτή, έφερε εις πέρας το μεγαλεπήβολο σχέδιο Προγράμματος Νοτιοανατολικής Τουρκίας (GAP),  το οποίο ξεκίνησε την δεκαετία του ‘70. Η χώρα έχοντας πληγεί από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας και όντας «φτωχή» σε πετρελαϊκούς πόρους, στράφηκε στους υδάτινους πόρους για την παραγωγή ενέργειας. Το GAP προέβλεπε την κατασκευή δεκάδων φραγμάτων και υδροηλεκτρικών εργοστασίων στους δύο ποταμούς (Wasinger, 2015, σ.35). Χαρακτηριστικά με την ολοκλήρωσή του και τη λειτουργία φραγμάτων, όπως το Ataturk και το Ilisu, η καταγεγραμμένη μείωση του όγκου νερού σε Συρία και Ιράκ ανήλθε στο 40% και 80% αντίστοιχα (Amery, 2020, σ.21).  Η εν λόγω εξέλιξη προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις των τελευταίων, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η πολιτική και οι επιδιώξεις της ανάντους χώρας δυσχεραίνουν την εσωτερική τους κατάσταση, παραβιάζοντας συγχρόνως το διεθνές δίκαιο (Amery, 2020, σ.25). Αυτές οι μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, οδήγησαν στην διακοπή της υποστήριξης της Παγκόσμιας Τράπεζας προς την υλοποίηση του GAP (Wasinger, 2015, σ.37). Σημαντικό ρόλο στην πολιτική της Τουρκίας έπαιξε η υποστήριξη της Συρίας προς τους Κούρδους και το PKK, που αποτελεί διαχρονική απειλή για την τουρκική κυβέρνηση (Al-Sulimani, 2000, σ.V). 

Η Συρία από την άλλη, λόγω των αυξημένων αναγκών της σε ενέργεια και άρδευση εξαιτίας του κυρίαρχου αγροτικού τομέα, εκκίνησε με τη σειρά της ένα σύνολο έργων επί των ποταμών, κυρίως στον Ευφράτη. Στα πλαίσια του Euphrates Valley Project και με την βοήθεια της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας κατέληξε στην κατασκευή του φράγματος Tabqa το 1973. Παρόλη την αρχική αισιοδοξία που επικρατούσε για το Tabqa, η συνολική απόδοσή του, κυρίως αναφορικά με την άρδευση, δεν ήταν η αναμενόμενη. Η εν μέρει αποτυχία του προγράμματος της Συρίας προέκυψε κι από διαχείριση των υδάτων από την ανάντη χώρα Τουρκία (Wasinger, 2015, σ. 39-41).

Στον αντίποδα, το Ιράκ διαχρονικά βρίσκεται σε ευάλωτη θέση, εξαιτίας της πολιτικής των δύο ανωτέρων γεωγραφικά χωρών για το νερό. Την δεκαετία του ’70, μάλιστα, οι σχέσεις με τη Συρία ήταν ιδιαίτερα τεταμένες, οδηγώντας την τελευταία σε επιβολή απαγορεύσεων κυκλοφορίας από ιρακινά μέσα στον εναέριο χώρο της. Με την διαμεσολάβηση της Αραβικής Ένωσης κατορθώθηκε τελικά μία συνεννόηση ανάμεσα στις δύο χώρες, καθιστώντας το νερό ένα μέσο για την επίτευξη περαιτέρω πολιτικών σκοπών (Al-Sulimani, 2000, σ.11-12). Ωστόσο, οι εντάσεις επανήλθαν, καθώς την δεκαετία του ’90 μια πολεμική σύρραξη για το νερό ήταν προ των πυλών, μετά και τις απειλές του Ιράκ περί ανατίναξης του φράγματος Ataturk της Τουρκίας, το οποίο σημειωτέον απέκοπτε τη ροή στις κατάντεις χώρες κατά 75%, προκειμένου να καλύψει τις εγχώριες ανάγκες της τελευταίας. Η Τουρκία ανταπάντησε τότε με απειλές πλήρους διακοπής ροής νερού προς την Συρία και το Ιράκ (Jongerden, 2010, σ.138).

Η απειλή του ISIS 

Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός ότι η Συρία και το Ιράκ κλήθηκαν τα τελευταία χρόνια να αντιμετωπίσουν και την απειλή του Ισλαμικού κράτους (ISIS/IS), το οποίο στρατηγικά στράφηκε, από τις απαρχές της δράσης του, στον έλεγχο κομβικών σημείων παροχής νερού. Συγκεκριμένα, το ISIS έχει καταλάβει εγκαταστάσεις και στους δύο ποταμούς, ενώ από το 2012 ελέγχει την πλειοψηφία των συριακών φραγμάτων με την βοήθεια και την συμμετοχή των Σύριων επαναστατών (Lossow, 2016, σ.1-2). Η τρομοκρατική οργάνωση έχει χρησιμοποιήσει τρεις στρατηγικές σχετικά με την διαχείριση του νερού (ibid): 

(α) την περιορισμένη παροχής νερού, ώστε να προκληθεί λειψυδρία και απώλεια υδροηλεκτρικής ενέργειας, 

(β) την υπερβολική διάθεση νερού με σκοπό την πλημμύρα περιοχών και, τέλος,

(γ) την παρέμβαση στην ποιότητα του νερού, συνήθως μέσω της επιτήδειας ρύπανσης των υδάτων. 

Επιπρόσθετα, η διαχείριση των κατεκτημένων εγκαταστάσεων νερού και ενέργειας, εργαλειοποιείται με τέτοιο τρόπο ώστε να συντελείται ένα είδος προσηλυτισμού στους τοπικούς πληθυσμούς. Έτσι, η οργάνωση εξασφαλίζει στρατιώτες, κοινό προς τις ιδέες της και την αυτοχρηματοδότηση του (Lossow, 2016, σ.6).

Νείλος: ένας ποταμός, πολλοί ενδιαφερόμενοι

Ο Νείλος ποταμός είναι ο μακρύτερος παγκοσμίως ποταμός και διασχίζει δέκα χώρες της Αφρικής (Αίγυπτος, Ερυθραία, Αιθιοπία, Σουδάν, Ουγκάντα, Κένυα, Δημοκρατία του Κονγκό, Ρουάντα, Μπουρούντι και Τανζανία), οι οποίες εξαρτώνται άμεσα από τα ύδατα του ποταμού. Χαρακτηριστικό των εν λόγω χωρών, εκτός της Αιγύπτου και της Κένυας, είναι ότι ανήκουν στις φτωχότερες χώρες του κόσμου, οι οποίες συγχρόνως δεν έχουν επαρκή πρόσβαση στους υδάτινους πόρους του ποταμού Νείλου, καθώς η Αίγυπτος και το Σουδάν είναι αυτές που εκμεταλλεύονται πλήρως τον ποταμό (Kameri-Mbote, 2007, σ.1).

Η διευθέτηση του ζητήματος των υδάτων του Νείλου έχει κατά καιρούς απασχολήσει ιδιαίτερα τη διεθνή κοινότητα. Άλλωστε, η περιοχή αυτή της ηπείρου (Κέρας της Αφρικής) έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, καθιστώντας την ευαίσθητη σε συγκρούσεις. Tο Κέρας είναι γειτονική περιφέρεια της Μέσης Ανατολής, ενός υποσυστήματος με ιδιαίτερα πολιτικοκοινωνικά χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν εύκολα να επηρεαστούν από μια σύγκρουση σε γειτονικές περιφέρειες (Kameri-Mbote, 2007, σ.3). Σημαντικό στοιχείο στην περίπτωση του Νείλου είναι το γεγονός πως η Αίγυπτος, μία χώρα κατάντη, με ισχυρό στρατιωτικό και πολιτικό χαρακτήρα συγκριτικά με τα άλλα παρόχθια κράτη, εξαρτάται ζωτικά από το νερό του ποταμού (97% παροχών νερού προέρχονται από τον Νείλο) και βρίσκεται στην πλεονεκτική θέση να διεκδικεί την ασφάλεια της παροχής νερού για τις ανάγκες του κράτους. Βέβαια, παρόλη την ισχύ της στην περιοχή, η Αίγυπτος εξακολουθεί να τηρεί φοβική στάση απέναντι σε τυχόν έργα των ανάντων χωρών, που ενδέχεται να απειλήσουν την υφιστάμενη κατάσταση (Wu & Whittington, 2006, σ.4 · Kameri-Mbote, 2007, σ.3). 

Διαχρονικά το μονοπώλιο της διαχείρισης των υδάτων του Νείλου γινόταν από την Αίγυπτο και το Σουδάν, γεγονός που είχε καταλήξει να αναζοπυρώνει περιφερειακές εντάσεις. Μέρος αυτής της αναστάτωσης και έντασης οφείλεται στην υπογραφή Συνθηκών το 1929 και το 1959, αρχικά μεταξύ της Αιγύπτου και της Μεγάλης Βρετανίας και ύστερα με το Σουδάν, κατόπιν της ανεξαρτησίας του. Οι Συνθήκες ουσιαστικά προέβλεπαν τον πλήρη έλεγχο των υδάτων από τις δύο χώρες, αφήνοντας αποκλεισμένα τα υπόλοιπα κράτη  (Di Nunzio, 2013, σ.3).

Η Αίγυπτος, έπειτα από την υπογραφή και της δεύτερης Συνθήκης μπορούσε να θεωρηθεί ηγεμόνας επί των υδάτων του Νείλου και όχι μόνο. Συγκεκριμένα, την δεκαετία του ’50 ο ηγέτης της Αιγύπτου Nasser προωθούσε την ιδέα του «παναφρικανισμού» υπό την καθοδήγηση της αιγυπτιακής δύναμης, έτσι ώστε να κατορθώσει την παύση κάθε διεκδίκησης ή αμφισβήτησης ενάντια των αιγυπτιακών συμφερόντων επί του Νείλου, δείχνοντας συγχρόνως την Αφρική ως αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής της χώρας (Kagwanja, 2007, σ.324-5· Kashgari, 2011). Η πολιτική του Nasser, ωστόσο, δεν απέδωσε καρπούς, καθώς η δεκαετία του ’60 (δεκαετία της αποαποικιοποίησης) έστρεψε τα παρόχθια κράτη προς την κατεύθυνση του εθνικού τους συμφέροντος, μακριά από τις ηγεμονικές βλέψεις της Αιγύπτου. Κατόπιν η διαδοχή του Nasser από τον Sadat την δεκαετία του ’70, συμπορεύτηκε με την πολιτική ιδέα του «παναραβισμού», η οποία εξέθρεψε εκ νέου αρνητικές και εχθρικές διαθέσεις προς όλα τα υπόλοιπα παρόχθια κράτη. Το εν λόγω πολιτικό πρόγραμμα προέβλεπε τόσο πολιτικές μείωσης των δυνατοτήτων των ανάντων χωρών για πραγματοποίηση έργων στον Νείλο, όσο και υποδαύλιση συγκρούσεων στο εσωτερικό των εν λόγω χωρών, ώστε να κατορθώσει τον στρατηγικό έλεγχο του ποταμού (Kagwanja, 2007, σ.324-5). 

Προσπάθειες συνεργασίας 

Η διευθέτηση της κατάστασης για την πρόσβαση στα ύδατα του Νείλου παρέμεινε ένας κοινός στόχος για όλα τα παραποτάμια κράτη, αλλά ο τρόπος μέχρι σήμερα είναι ακόμη άγνωστος. Μία κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η ίδρυση της Nile Basin Initiative (ΝΒΙ) το 1999 [3]. Η ΝΒΙ είναι μέχρι σήμερα μία διακυβερνητική προσπάθεια, ανάμεσα σε όλα τα παρόχθια κράτη (η Ερυθραία παρίσταται ως παρατηρητής), με κυρίαρχο στόχο την επίτευξη συμφωνίας για μία δίκαιη κατανομή των υδάτινων πόρων (Di Nunzio, 2013, σ.3). Παρόλα αυτά η NBI δεν εξασφάλισε την επιτυχημένη συνεννόηση των παραποτάμιων χωρών, καθώς ορισμένες από αυτές έχουν διαφορετικές βλέψεις για την εκπλήρωση των εθνικών τους συμφερόντων. 

Σαφέστατα, τα ανάντη κράτη (Ερυθραία, Ουγκάντα, Τανζανία, Κένυα, Ρουάντα, Μπουρούντι και Δημοκρατία του Κονγκό), τα οποία έχουν βιώσει την ατομικιστική στάση της Αιγύπτου, αμφιταλαντεύονται μεταξύ της προοπτικής συνεργασίας ή της αποδοχής της υφιστάμενης, άδικης κατανομής υδάτων. Η επιλογή της συνεργασίας φαντάζει η καλύτερη επιλογή, μιας και μπορεί να προωθηθεί ισότιμη και αξιοκρατική διευθέτηση του ζητήματος που απασχολεί επί χρόνια την περιφέρεια, μέσω διακρατικών πρωτοβουλιών -με έργα επί των υδάτων- (διμερώς), αλλά και μέσω της NBI (πολυμερώς) (Madani et al., 2011, σ.102). 

Από την άλλη, το Σουδάν έχει κι αυτό ιδιαίτερες επιλογές. Η χώρα έχει ήδη εξασφαλίσει ένα σημαντικό ποσοστό από τη διαχείριση του Νείλου, βάσει της συμφωνίας του 1959, το οποίο και ήδη έχει εκμεταλλευτεί μονομερώς. Συνεπώς, διατήρηση της συμφωνίας θα ήταν μια συμφέρουσα προοπτική, συνεχίζοντας τις σχέσεις με την Αίγυπτο. Συν τοις άλλοις, η συνεργασία μέσω της ΝΒΙ θα εξασφάλιζε, εκτός από την δίκαιη κατανομή των υδάτινων πόρων, και την εξασφάλιση παροχής νερού από τα ανάντη κράτη προς το Σουδάν. (Madani et al., 2011, σ.104-5).

Η Αίγυπτος, θα εξασφάλιζε την εκπλήρωση του εθνικού της συμφέροντος διατηρώντας το status quo και την ισχύ της Συνθήκης του 1959. Παράλληλα, προβάλλοντας την στρατιωτική και οικονομική της θέσης στην περιοχή, δύναται να εμποδίσει οποιαδήποτε πρωτοβουλία των ανάντων χωρών που μπορεί να προσβάλλει τα αιγυπτιακά συμφέροντα. Ωστόσο, κατέχοντας μία υψηλή θέση σε περιφερειακούς θεσμούς όπως η Αφρικανική Ένωση, η Αίγυπτος  επιθυμεί σε ένα βαθμό να διατηρήσει ένα συνεργατικό προφίλ για να εξάγει μια καλή εικόνα προς τη διεθνή κοινότητα (Madani et al., 2011, σ.105).

Κριτική αποτίμηση 

Τα συστήματα ποταμών που αναλύθηκαν παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κι έτσι οι διαμάχες που προκύπτουν γύρω από αυτά, κρίνονται δύσκολες προς επίλυση. Παρόλα αυτά, αποτελεί σταθερή πεποίθηση στην επιστημονική κοινότητα πως η διαχείριση, η διαπραγμάτευση και τελικά η επίτευξη ειρήνης είναι προτιμητέες μέθοδοι σε αντίθεση με την σύγκρουση (Wolf et al., 2006, σ.3).

Στην περίπτωση του Τίγρη και Ευφράτη, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, οι τρεις παρόχθιες χώρες αντιμετώπιζαν το ζήτημα των υδάτινων πόρων των δύο ποταμών στη βάση εθνικών επιδιώξεων και οικείων συμφερόντων, γεγονός που οδήγησε σε συγκρουσιακές καταστάσεις. Όσες προσπάθειες συμφωνίας και συνεργασίας είχαν επιχειρηθεί μεταξύ των χωρών μέσω θεσμικών οργάνων, όπως η Joint Technical Committee (JTC) ή τα Πρωτόκολλα του 1987, δεν κατόρθωσαν να εξορθολογίσουν την κατάσταση και να οδηγήσουν τις χώρες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Παρόλα αυτά, το ζήτημα του νερού των δύο ποταμών επανεξετάστηκε υπό διαφορετική σκοπιά με την έλευση του 21ου αιώνα. Οι τρεις χώρες επανεκκίνησαν διμερείς και τριμερείς διαπραγματεύσεις, για να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους καθώς και τις συνθήκες εκμετάλλευσης των υδάτων και τροφοδότησης των κρατών. Παρόλη την εγγύτητα των χωρών, μέχρι σήμερα οι χώρες δεν έχουν καταλήξει στην υπογραφή μιας ενιαίας συμφωνίας. Παράλληλα, οι κλιματικές και περιβαλλοντικές συνθήκες που συναντώνται πλέον στην περιοχή την καθιστούν κρίσιμη και συγχρόνως δύσκολα επιτεύξιμη (Wasinger, 2015, σ.47-61).

Εν συνεχεία, οι προσπάθειες δίκαιης διευθέτησης των υδάτινων πόρων του Νείλου ανάμεσα στα 10 παρόχθια κράτη οδηγεί σε μία αποτίμηση της λειτουργίας και του συντονισμού της ΝΒΙ. Η εν λόγω πρωτοβουλία ενώ έχει θέσει σημαντικά θεμέλια για συνεργασία, συνομιλία και συμφωνία δεν έχει κατορθώσει να φτάσει σε μία τελική διευθέτηση. Η επιδίωξη της εδραίωσης ενός νέου, ενιαίου θεσμικού και πολιτικού πλαισίου δράσης και διαχείρισης του εν λόγω ποταμού, δεν είχε ομαλή έκβαση, καθώς όταν η υπογραφή βρισκόταν σε τελικό στάδιο, η Αίγυπτος και το Σουδάν απέρριψαν την συμφωνία και σταμάτησαν την συνεργασία τους με την ΝΒΙ. Παρόλο που το Σουδάν επανήλθε στην πρωτοβουλία το 2012, η αδυναμία εύρεσης κοινού σημείου πλεύσης με την Αίγυπτο έχει οδηγήσει στο να μην έχει υιοθετηθεί  μία κοινή πολιτική μέχρι και σήμερα. Όμως, παρά τις ατελέσφορες προσπάθειες προς τον τελικό στόχο, η NBI μέσα από την λειτουργία της έχει μετατρέψει τις διαφωνίες σε όραμα συνεργασίας και σύμπλευσης των παρόχθιων κρατών μεταξύ τους, προσφέροντας πληροφορίες διπλωματικού, περιβαλλοντικού και επιστημονικού χαρακτήρα (Cascão et al., 2020, σ.141-162). 

Καταληκτικά, τα τελευταία χρόνια έχει διαδοθεί η θέση πως οι πόλεμοι του μέλλοντος θα πραγματοποιηθούν για την διεκδίκηση των υδάτινων πόρων. Ωστόσο, το πραγματικό ερώτημα είναι: Είναι ορθολογικό να τεθεί σε κίνδυνο η πρόσβαση στο νερό, το πολυτιμότερο αγαθό για την επιβίωση της ανθρωπότητας, ή η συνεργασία και η ειρήνη μπορούν να επιφέρουν περισσότερα οφέλη στο εκάστοτε αντικρουόμενο μέρος; 

Υποσημειώσεις

[1] Βλ. σχετ. UN Water, Διαθέσιμο εδώ

[2] Βλ. σχετ. Worldometers, Διαθέσιμο εδώ

[3] Βλ. σχετ. Nile Basin Initiative, Διαθέσιμο εδώ

Βιβλιογραφία

Amery, H. A. (2020). Malthus in the Middle East, Scarcity – Induced Water Conflicts. In Water and Conflict in the Middle East. Oxford University Press (pp.15-40). Διαθέσιμο εδώ

Al-Sulimani, A. (2000). The Scarcity of Water in The Middle East. Air Command And Staff College Air University (pp.1-21). Διαθέσιμο εδώ

Barnaby, W. (2009, March 18). Do nations go to war over water? Nature, 458, (pp.282–283). Διαθέσιμο εδώ

Cascão, A. E., Fekade, W., Grossmann, M., & Seid, A. (2020). Water diplomacy and conflict transformation in the Nile River Basin The key role of the Nile Basin initiative over the past 20 years. In River Basin Organizations in Water Diplomacy (1st ed., pp. 141-162). Routledge. Διαθέσιμο εδώ 

Di Nunzio, J. (2013). Conflict on the Nile: The future of transboundary water disputes over the world’s longest river. Future Directions International (pp.1-9). Διαθέσιμο εδώ 

Issa, I. E., Al-Ansari, N. A., Sherwany, G., & Knutsson, S. (2013). Trends and future challenges of water resources in the Tigris–Euphrates Rivers basin in Iraq. Hydrology and Earth System Sciences Discussions (pp.14618-14644). Διαθέσιμο εδώ

Jongerden, J. (2010). Dams and Politics in Turkey: Utilizing Water, Developing Conflict. In Middle East Policy (17th ed., pp. 137-143). Διαθέσιμο εδώ

Kagwanja, P. (2007). Calming the Waters: The East African Community and Conflict over the Nile Resources. Journal of Eastern African Studies, 1(3), (pp.321-337). Διαθέσιμο εδώ 

Kameri-Mbote, P. (2007). Water, Conflict, and Cooperation: Lessons From the Nile River Basin. Woodrow Wilson International Center for Scholars,(4),(pp.1-6). Διαθέσιμο εδώ

Kashgari, T. K. (2011). The African Dimension of Egyptian Foreign Policy. Inquiries Journal, 3(9). Διαθέσιμο εδώ 

King, M. D. (2020). Water and Conflict in the Middle East. Oxford University Press (pp.1-14). Διαθέσιμο εδώ 

Lossow, T. v. (2016). Water as weapon: IS on the Euphrates and Tigris: the systematic instrumentalisation of water entails conflicting IS objectives. GESIS (pp.1-8). Διαθέσιμο εδώ 

Madani, K., Rheinheimer, D., Elimam, L., & Connell-Buck, C. (2011). A Game Theory Approach to Understanding the Nile River Basin Conflict. In A Water Resource (pp. 97-114). Lund University. Διαθέσιμο εδώ   

Walker, K. (2020). A Worsening Water Crisis Is Threatening Iraq’s Future. World Politics Review. Διαθέσιμο εδώ 

Wasinger, C. E. (2015). Peace Be Dammed? Water Power and Water Politics in the Tigris-Euphrates Basin (pp.1-113). Honors Projects. Διαθέσιμο εδώ  

Wolf, A. T., Kramer, A., Carius, A., & Dabelko, G. D. (2006). Water Can Be a Pathway to Peace, Not War. Woodrow Wilson International Center for Scholars, 1, (pp.1-6). Διαθέσιμο εδώ 

Wu, X., & Whittington, D. (2006). Incentive compatibility and conflict resolution in international river basins: A case study of the Nile Basin. Water Resources Research, 42 (pp.1-15). Διαθέσιμο εδώ


Απάντηση