#MeToo: Η διαφορετική επίδραση του κινήματος ανά τον κόσμο

της Κωνσταντίνας Μαύρου, μέλους της Ομάδας Αρθρογραφίας

“Ήξερα ότι, όταν λες “κι εγώ” σε κάποιον, συνδέεσαι άμεσα μαζί του”. Αυτή ήταν η απάντηση της ιδρύτριας του κινήματος #MeToo, Ταράνα Μπερκ, στο ερώτημα για το πώς εμπνεύστηκε την ονομασία, που έμελλε να ακουστεί και να μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες και χώρες. Το όλο εγχείρημα εκκίνησε για πρώτη φορά, το 2006, με την Μπερκ, θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης να επιδιώκει την προάσπιση όσων έχουν δεχθεί αντίστοιχες επιθέσεις. Αρχικά, η προσπάθεια επικεντρώθηκε στην προστασία των γυναικών αφροαμερικανικής καταγωγής, ενώ πλέον αφορά άπαντες, ανεξαρτήτως φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού. Η φιλοσοφία της δημιουργού κατά βάση στηρίχθηκε στην ενδυνάμωση μέσω της ενσυναίσθησης. Ο κυριότερος ανασταλτικός παράγων κατά τη διαδικασία κοινοποίησης ενός προσωπικού προβλήματος είναι η ενοχή της μοναδικότητας αυτού. Εκείνο το συναίσθημα, επιτυγχάνουν να μετριάζουν  τα  εκατομμύρια πλέον “ Κι εγώ!”, δημιουργώντας, παράλληλα, ένα πλέγμα προστασίας των καταγγελλόντων. Μια μεγάλη ομάδα, με κοινά βιώματα, που εκτείνεται από την Αμερική, την Ασία και την Αφρική, έως την Ευρώπη και την Ωκεανία.

Αμερική  

Η μεγάλη “έκρηξη” συνέβη στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και συγκεκριμένα στον χώρο του καλλιτεχνικού στερεώματος και του Χόλιγουντ. Θρυαλλίδα υπήρξε η δημοσίευση της προσωπικής εμπειρίας της ηθοποιού Αλίσα Μιλάνο και η μετέπειτα προσπάθεια ενθάρρυνσης τον λοιπών γυναικών να κάνουν χρήση του συνδέσμου #MeToo. Χιλιάδες, τότε προσωπικές ιστορίες βρήκαν το φως της δημοσιότητας, με το μεγαλύτερο σκάνδαλο να αφορά έναν ισχυρό άνδρα παραγωγό ταινιών. Ως απόρροια, αρκετές από τις πολιτείες, προχώρησαν σε τροποποιήσεις νόμων, διευρύνοντας τα εχέγγυα προστασίας των αυτοαπασχολούμενων -στους οποίους εντάσσονται και οι καλλιτέχνες- σε θέματα σεξουαλικών επιθέσεων. Μεταρρυθμίσεις σημειώθηκαν, επίσης, και από πλευράς Βόρειας Αμερικής και Καναδά με την δημιουργία ανοικτών γραμμών τηλεφωνικής επικοινωνία για τα θύματα. Μάλιστα, ο πρωθυπουργός της χώρας, Τζάστιν Τριντό τάχθηκε ανοιχτά υπέρ της δράσης, ενώ παράλληλα πραγματοποιήθηκαν αρκετές παραιτήσεις και εκτοπίσεις φερόμενων θυτών. Κατά κοινή ομολογία, έναυσμα αποτέλεσε το αμερικανικό #MeToo, ενισχύοντας την περαιτέρω εδραίωσή της προσπάθειας ανά τον κόσμο. 

Ασία

Αρκετά εμπόδια συνάντησε το κίνημα στην Ασία. Συγκεκριμένα, μόνο στην Ινδία και στην Νότια Κορέα παρατηρήθηκε μια έντονη εξάπλωση -ανάλογη με της Ελλάδας- με τις δημοσιευμένες καταγγελίες να φτάνουν να εμπλέκουν στην πρώτη μέχρι και τον Υπουργό Εξωτερικών της χώρας. Στην κατά τα άλλα αρκετά συντηρητική Νότια Κορέα, όπου παρότι το 2017 ο “φεμινισμός” αποτελούσε όρο μη αποδεκτό, πλέον, μετά την διαιώνιση του κινήματος, ξεκίνησαν προεργασίες για τη διεύρυνση του καταστατικού των περιορισμών των θυτών σε περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης, καθώς και η δημιουργία ανώνυμης διαδικασίας καταγγελιών. Στην πλειονότητα, όμως, των χωρών της ηπείρου, κυριάρχησε η πεποίθηση ότι το θύμα είναι ο κατ’ ουσία υπόλογος ενός περιστατικού βιασμού, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν έντονες μεταρρυθμίσεις, αλλά και συνάμα αρκετές καταγγελίες εξαιτίας του φόβου για κοινωνική κατακραυγή. Μάλιστα, στην πλείστη των φορών δεν χρησιμοποιείται ούτε η ίδια η λέξη “βιασμός”, αλλά παραπλήσιες αυτής εκφράσεις, όπως παραπλάνηση, εξαπάτηση ή παραβίαση, μειώνοντας έτσι την αξία της έννοια, αλλά και τη σοβαρότητα του ζητήματος. Πάντως, σύμφωνα με έρευνες την περίοδο 2017-9, στη διάρκεια της ζωής τους, εννέα στις δέκα γυναίκες, βιώνουν κάποιας μορφής σεξουαλική βία σε δημόσιους χώρους στο Πακιστάν και στο Αφγανιστάν και οκτώ στις δέκα στο εργασιακό τους περιβάλλον στην Κίνα. 

Αφρική 

Στη δυσμενέστερη θέση βρίσκεται, κατά κοινή ομολογία, η Αφρική. Προσπάθεια ενθάρρυνσης των θυμάτων σημειώθηκε στην Αίγυπτο, την Αιθιοπία και τη Τυνησία, κυρίως από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επίσης, μαζική κινητοποίηση με πικετοφορίες διεξήχθη στο Ναϊρόμπι της Κένυα, ύστερα από ισχυρισμούς λεχώνων για σεξουαλικές επιθέσεις από το προσωπικό του Εθνικού Νοσοκομείου κατά την διάρκεια των εξετάσεων και του θηλασμού νεογέννητων. Σταθερά αρνητική παραμένει, πάντως, η κατάσταση στην Νιγηρία, με τις γυναίκες και τα παιδιά να δέχονται καθημερινά σεξουαλικές επιθέσεις. Για ακόμη μια φορά, ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού, αποτέλεσε παράγοντα σιωπής. Βέβαια, στην προκειμένη περίπτωση η ισχυρά καθιερωμένη πατριαρχική κοινωνία και η πεποίθηση της υποτιθέμενης φύσει αυξημένης σεξουαλικής ορμής των ανδρών, προσπάθησαν να ενσταλάξουν την κανονικοποίηση τέτοιων συμπεριφορών. Η εν γένει νοοτροπία στη χώρα, έχει οδηγήσει αρκετές φορές και τις ίδιες τις αρχές στο να μην λαμβάνουν υπόψη τις αναφορές σεξουαλικής κακοποίησης. Ακόμη κι εκεί, όμως, εκκολάπτεται, από το 2016, μια προσπάθεια τερματισμού αυτού του άτυπου ‘όρκου σιωπής” με πρωτεργάτες μια γυναίκα θύμα κακοποίησης και τον σύζυγό της.  

Ευρώπη 

Σε πάνω από δέκα ευρωπαϊκά κράτη, άνοιξε ο ασκός του Αιόλου για τα κάθε είδους περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης ή βίας. Σε αυτή τη λίστα, συγκαταλέγεται πλέον και η χώρα μας, μετά την εξομολόγηση της δύο φορές ολυμπιονίκη, Σοφίας Μπεκατώρου. Στα “κεκτημένα’’ του κινήματος κατατάσσονται οι συλλογικές δραστηριοποιήσεις, που πραγματοποιήθηκαν στο Βέλγιο και οι παραιτήσεις υψηλά ιστάμενων προσώπων μετά από φήμες ή καταγγελίες στις Νορβηγία, Σερβία και Σουηδία. Στον αντίποδα, όμως, δεν είχαν όλες οι χώρες την ίδια ανταπόκριση. Ειδικότερα, παραγκωνισμός της προσπάθειας, παρατηρήθηκε στη Γαλλία, αν και στηρίχθηκε ευρέως από την Μπριζίτ Μακρόν και υπήρξαν ορισμένες ενέργειες, και στην Ιταλία. Δύο κράτη, που – δυστυχώς – παραδοσιακά κατέχουν υψηλά ποσοστά παρενοχλήσεων. Συγκεκριμένα, το ιταλικό #MeToo χαρακτηρίστηκε ως μη ισχυρό (#MehToo) από τις New York Times και The Washington Post εξαιτίας της έλλειψης διευρυμένης συζήτησης επί του θέματος και της μη ύπαρξης γυναικών σε θέσεις εξουσίας. Η διαφορετική αντιμετώπιση αντικατοπτρίζει το εν γένει χάσμα μεταξύ των κρατών της γηραιάς ηπείρου, τόσο κοινωνικά όσο και πολιτισμικά.  

Ωκεανία 

Από τα πιο ανεπτυγμένα θεωρείται το αυστραλιανό #MeToo, που κατά βάση οφείλει αυτή του την διάδοση στη δημοσιογράφο Τρέισι Σπάισερ. Μετά την εξιστόρηση της σεξουαλικής παρενόχλησης, που η ίδια υπέστη νεότερη, μέσω του βιβλίου της “The Good Girl Stripped Bare”, συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό απαντήσεων αναφερόμενα, σε παρόμοια του δικού της, βιώματα. Έτσι, σε συνδυασμό με την προσωπική της, αλλά και τριών συναδέλφων της, έρευνα, κατάφερε και εξιχνίασε υποθέσεις σεξουαλικής παρενόχλησης στον κλάδο της. Έκτοτε, το κίνημα #MeToo επεκτάθηκε πέρα από τα αυστραλιανά μέσα ενημέρωσης και στην Αυστραλιανή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στην οποία διενεργήθηκε, για πρώτη φορά παγκοσμίως, μια ανεξάρτητη αναζήτηση για την σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους εργασίας. Η Σπάισερ  από κοινού με την ομάδα της, κέρδισε το βραβείο Walkley 2018 για την δημοσιογραφία, καθώς και το Βραβείο Ειρήνης του Σίδνεϊ εξ ημισείας αυτή τη φορά με την ιδρύτρια του κινήματος, Ταράνα Μπερκ. 

Συμπέρασμα

Χιλιάδες φωνές ενώθηκαν ανά τα 10 και πλέον έτη ύπαρξης του κινήματος #MeToo, με σκοπό την προστασία και την διεκδίκηση δικαιωμάτων υπέρ των θυμάτων. Οι φωνές αυτές, προέρχονται από κάθε γωνία του κόσμου, από την πιο ανεπτυγμένη χώρα μέχρι και τα κράτη με μηδαμινά εχέγγυα υπεράσπισης εκείνων, που έχουν κακοποιηθεί ή παρενοχληθεί. Το καλό, φυσικά, είναι ότι οι φωνές δεν κρίνονται από το χρώμα, τη θρησκεία ή την εθνικότητα τους, ούτε και από το πόσο ορθά τονικά τοποθετημένες ή μη είναι, αλλά από τις λέξεις, που επιλέγουν να σχηματίσουν και τα ζητήματα, που αποφασίζουν να εκφράσουν ή να αποκρύψουν. Έκαστη έχει ξεχωριστή δυναμική και επίδραση, που, όμως, αν ενσωματωθεί σε μια συλλογική, ταυτόχρονη, και στοχευμένη προσπάθεια, τότε ίσως επιφέρει το επιθυμητό – κάθε φορά – αποτέλεσμα βραχύτερα από τον πιο αισιόδοξο προγραμματισμό. Η “αλλαγή”, άλλωστε, δεν έχει συγκεκριμένο ιδιοκτήτη και μπορεί να προέρχεται από τον οποιονδήποτε, ανεξαρτήτως λοιπών γνωρισμάτων. Πρόδηλα, σε μεταβατικές περιόδους είναι δυνατόν να παρατηρηθεί μια σύγχυση ή και “κάλυψη” μεταξύ των διαφόρων εκτιθεμένων απόψεων, καταλήγοντας, ενδεχομένως, στη δημιουργία μιας “ανυπόφορης οχλαγωγίας”, που όμως, για να διαμορφώσουμε τη προσωπική μας κρίση, οφείλουμε πρώτα να ξεκαθαρίσουμε και να ακούσουμε. Εξάλλου, οι φωνές όσων αναζητούν το δίκιο τους, δεν είναι ποτέ θόρυβος!


Απάντηση