Τα διεθνη ΜΜΕ και η αποτυπωση των γυναικων-τρομοκρατων

της Ευαγγελίας Παπανικολάου, Ερευνήτριας της Ομάδας Διεθνών Σχέσεων & Εξωτερικής Πολιτικής

Οι γυναίκες ήδη από τον 19ο αιώνα εμφανίζονται να εμπλέκονται ενεργά σε τρομοκρατικές και εξτρεμιστικές οργανώσεις, καθώς και επιθέσεις. Ωστόσο, μέχρι και σήμερα τα ΜΜΕ τις αντιμετωπίζουν ως κάτι το παράξενο, δημιουργώντας στερεότυπα και συγκεκριμένα πλαίσια αποτύπωσης τους προς το μέσο κοινό. 

To παρόν ερευνητικό πόνημα μελετά τον τρόπο που παρουσιάζουν τα ΜΜΕ ανά τον κόσμο τις γυναίκες που είναι μέλη των τρομοκρατικών οργανώσεων. Στο πρώτο μέρος θα γίνει μία μικρή αναφορά στον πραγματικό ρόλο των γυναικών εντός των τρομοκρατικών οργανώσεων, δίνοντας μία άλλη πιο πραγματιστική αντίληψη του ρόλου που έχουν, σε αντίθεση με εκείνου που τους προσδίδουν τα ΜΜΕ. Δευτερευόντως, αναλύονται τα στερεότυπα που έχουν δημιουργήσει τα ΜΜΕ στις γυναίκες δράστες διαφόρων τρομοκρατικών επιθέσεων, καθώς επίσης και ο ρόλος που τους προσδίδουν, ανάλογα με το κάθε περιστατικό. Επιπρόσθετα, αναλύεται ο ρόλος των ΜΜΕ στην αντιτρομοκρατική δράση, που όπως φαίνεται δεν είναι τόσο δυναμικός, όσο θα περίμενε κάποιος. Τέλος, δεν θα μπορούσαν να λείπουν παραδείγματα από γυναίκες-τρομοκράτες που είτε παρίσταντο σε μία επίθεση είτε οι ίδιες τη διενέργησαν και την έφεραν εις πέρας αναλύοντας τον τρόπο που τα ΜΜΕ παγκοσμίως «φωτογράφησαν» τα περιστατικά και τα μετέφεραν στο κοινό προάγοντας όλα όσα αναφέρθηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια της έρευνας. 

Προτού αναλυθεί ο τρόπος που τα ΜΜΕ απεικονίζουν τις γυναίκες συμμετέχουσες σε τρομοκρατικές οργανώσεις και επιθέσεις, θα χρειαστεί πρωτίστως μία απεικόνιση του ρόλου των γυναικών στις οργανώσεις αυτές, καθώς η σημαντικότητα τους για την επιτυχή έκβαση των επιθέσεων είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη των ανδρών. 

Στη δυτική νοοτροπία και τρόπο σκέψης, μία γυναίκα δεν μπορεί να γίνει ενεργό μέλος σε μια τρομοκρατική οργάνωση και η συνήθης άποψη είναι πως «ένας άντρας την ανάγκασε να το κάνει» (Bloom,M. 2011, σελ. 9). Ωστόσο, οι γυναίκες παίζουν καθοριστικό ρόλο εντός των τρομοκρατικών οργανώσεων με “την συμβολή τους [να] είναι σημαντική, καθώς έχουν ενεργή παρουσία σε δραστηριότητες, όπως η αναπαραγωγή της επόμενης γενιάς στρατιωτών, η διαχείριση της διοίκησης, η στρατολόγηση νέων μελών στην οργάνωση, να είναι πολιτικά ενεργές, αλλά και να είναι οι αρχηγοί μιας στρατιωτικής επιχείρησης” (Spencer,A. 2016, σελ. 3). Μάλιστα, οργανώσεις όπως η Al-Qaeda και το PLFP έχουν στα σώματά τους αρκετές γυναίκες είτε για επιχειρησιακούς είτε για διοικητικούς σκοπούς. 

Η ύπαρξη των γυναικών στις τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως η Boko Haram και η Hamas είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική ως προς τις επιθέσεις αυτοκτονίας. Ενδεικτικά, “από το 2014 έως το 2018, πάνω από 450 γυναίκες πήραν μέρος σε επιθέσεις αυτοκτονίας της οργάνωσης Boko Haram στην Νιγηρία, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο 1.200 ανθρώπων σε διάστημα τεσσάρων χρόνων” (Bigio and Volgestein. 2019, σελ.17). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι έλεγχοι των γυναικών σε αντίθεση με εκείνους των αντρών δεν είναι τόσο συχνοί, διότι αφενός είναι υπεράνω υποψίας και αφετέρου ο σωματικός έλεγχος στις γυναίκες από άνδρες πολύ συχνά αποφεύγεται για λόγους γενετήσιας αξιοπρέπειας. 

Βέβαια, το φαινόμενο ένταξης και στρατολόγησης των γυναικών έχει παρατηρηθεί και σε εξτρεμιστικές οργανώσεις, όπως ο IRA (Irish Republic Army). Συγκεκριμένα, η Maire Drumm και η Maired Farrell «παρουσιάστηκαν ως μάρτυρες για προπαγανδιστικούς σκοπούς» (Bigio and Volgestein. 2019, σελ. 18).  Χαρακτηριστικό στοιχείο που εντοπίζεται στις επιθέσεις αυτοκτονίας που διενεργούνται από γυναίκες είναι η αμφίεσή τους. Προκειμένου να μην γίνουν αντιληπτές από τους ελέγχους ασφαλείας της αντιτρομοκρατικής φορούν μακριά και φαρδιά ρούχα, δείχνοντας με τον τρόπο αυτό πως είναι έγκυες, αλλά κατ’ουσίαν μεταφέρουν τον εκρηκτικό μηχανισμό. 

Πληθώρα παραδειγμάτων υπάρχουν στη βιβλιογραφία σχετικά με την ένταξη, στρατολόγηση και αποτελεσματικότητα των γυναικών σε τρομοκρατικές οργανώσεις και επιχειρήσεις (Bayar,Z. 2019, σελ. 49). Η αποτελεσματικότητα αυτή στο επιχειρησιακό επίπεδο σε σχέση με τους άνδρες, τις έχει καταστήσει σημαντικό παράγοντα για την επιτυχία των επιχειρήσεων, γεγονός που αυτομάτως αυξάνει τη δημοσιότητα των ενεργειών αυτών και ταυτόχρονα την εξάπλωση του φόβου στην κοινωνία, κάτι που αποτελεί πρωταρχικό στόχο των τρομοκρατικών/εξτρεμιστικών οργανώσεων. Κάτωθι θα παρατεθεί μία ανάλυση του τρόπου αποτύπωσης και παρουσίασης των γυναικών-αυτουργών τρομοκρατικών επιθέσεων από τα ΜΜΕ σχετικά με τα στερεότυπα που δημιουργούν, το ρόλο που τις αποδίδουν και την αντιτρομοκρατική δράση που μπορούν  να διαδραματίσουν.

Παρά το γεγονός ότι οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά σε τρομοκρατικές οργανώσεις ήδη από τον 19ο αιώνα, οι γυναίκες τρομοκράτες μέχρι και σήμερα αντιμετωπίζονται από τα ΜΜΕ «ως αφύσικες ή εξωπραγματικές» (Bartley,L. 2019). Οι δυτικές κοινωνίες ως προπύργια της δημοκρατίας και της διασφάλισης της ειρήνης αρνούνται να δεχτούν πως γυναίκες μπορούν να έχουν ηγετικούς ρόλους σε επιχειρήσεις, όπως οι βομβιστικές επιθέσεις. Ακριβώς, την ίδια νοοτροπία προάγουν και τα δυτικά ΜΜΕ προς το κοινό τη στιγμή που παρουσιάζουν μία επίθεση από γυναίκες δράστες. 

Σε αρκετά παραδείγματα -δύο εκ των οποίων θα παρουσιαστούν στη συνέχεια- οι γυναίκες αντικατοπτρίζονται σεξουαλικά, δηλαδή δεν παρουσιάζονται ως πρόσωπα που διαπράττουν ένα έγκλημα, αλλά αντιθέτως «οι αναφορές αυτές τονίζουν τη φυσική εμφάνιση και τα ρούχα των γυναικών» (Day,L. 2019). Στο παράδειγμα της πρώτης Παλαιστίνιας γυναίκας βομβίστριας, τα ΜΜΕ πρώτα σχολίασαν τα φυσικά χαρακτηριστικά της, τον τρόπο που ντυνόταν και έπειτα το περιβάλλον της και τους παράγοντες που την οδήγησαν σε αυτή την πράξη της (Kannan,S. 2011, σελ. 2). Το στοιχείο της αντικειμενοποίησης και εργαλειοποίησης του ανθρώπινου σώματος, ιδιαίτερα του γυναικείου, και η αξία που του προσδίδουν τα ΜΜΕ ακόμη και στο σχολιασμό μιας τρομοκρατικής επίθεσης, φανερώνει το βαθύ στερεοτυπικό χάσμα που δημιουργήθηκε ανάμεσα στα δύο φύλα. 

Εν αντιθέσει με τα δυτικά ΜΜΕ, έχει παρατηρηθεί μία διαφορετική οπτική αποτύπωσης της γυναίκας στα ισραηλινά ΜΜΕ. Θεωρούν πως η γυναίκα οδηγείται στην ένταξη της στις τρομοκρατικές οργανώσεις και την ενεργή συμμετοχή της σε επιθέσεις «λόγω του κοινωνικού περιβάλλοντός της που είναι προβληματικό» (Scweitzer,Y. 2006, σελ. 43). Η γυναίκα τρομοκράτης είναι περισσότερο αρεστή από τον άνδρα, διότι υπαινίσσεται πως η πηγή και το κίνητρο ένταξής της είναι «η δυσκολία να κάνει παιδιά, το μετατραυματικό στρες που προέρχεται από έναν βιασμό, ή ένας ερωτικός δεσμός» (Scweitzer,Y. 2006, σελ. 44). Με αυτό τον τρόπο δημιουργείται η πεποίθηση πως οι γυναίκες θα γίνουν μέλη οργανώσεων είτε για ψυχολογικούς είτε για ερωτικούς λόγους και όχι επειδή αποτελεί, απλώς, μία επιθυμία τους. 

Έτσι, μπορεί να διατυπωθεί πως τα ΜΜΕ προάγουν δύο στερεοτυπικές αντιλήψεις αναφορικά με την αποτύπωση των γυναικών σε τρομοκρατικές επιθέσεις: την υπερ-σεξουαλικοποίηση του γεγονότος και τη θυματοποίηση της γυναίκας-τρομοκράτη. Η θυματοποίηση έγκειται στο γεγονός πως εξετάζεται από τα ΜΜΕ μόνο το κοινωνικό περιβάλλον από το οποίο προκύπτει πως η γυναίκα είναι το «θύμα» μιας αλληλουχίας γεγονότων και ως έχει αντικατοπτρίζεται από τα ΜΜΕ, ενώ στην πραγματικότητα είναι ο «θύτης» της εκάστοτε τρομοκρατικής επίθεσης.  

Τέλος, ένα ακόμη στερεότυπο το οποίο δημιούργησαν τα ΜΜΕ, για να αποτυπώσουν τις γυναίκες-τρομοκράτες βασίζεται στη σεξουαλικότητα των γυναικών, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Συγκεκριμένα, η συμπεριφορά τους χαρακτηρίζεται ως «αλλοπρόσαλλη και παράλογη», με αποτέλεσμα να προβαίνουν στο συμπέρασμα πως «οι γυναίκες αυτές δεν είναι γυναίκες» (Kannan,S. 2011, σελ. 3). Το επιχείρημα αυτό συνδέεται με τη σεξουαλικότητα στο γεγονός ότι κατά την είσοδό τους οι γυναίκες αυτές αποποιούνται το ρόλο τους και, συνεπώς, τη γυναικεία τους φύση και έτσι καταλήγουν να έχουν αποκλίνουσα συμπεριφορά. Έτσι, τα ΜΜΕ καταλήγουν να αποτυπώνουν τις γυναίκες αυτές όχι ως femmes fatales, αλλά ως απογυναικοποιημένα όντα (Kannan, S. 201, σελ.3). Προς διευκρίνιση, στη διεθνή βιβλιογραφία και όχι μόνο στα media, συναντώνται όροι, όπως το “de-womanized” σε μια ύστατη προσπάθεια να αποτυπωθεί ότι οι γυναικες-τρομοκράτες απαρνιούνται τη γυναικεία τους φύση κατά την είσοδό τους σε τρομοκρατικές οργανώσεις (Kannan,S. 2011, σελ.3). 

Εκτός από τις στερεοτυπικές αντιλήψεις που αναφέρθηκαν παραπάνω και που έχουν εγκαθιδρυθεί τόσο στον αραβικό, όσο και στον δυτικό κόσμο από τα ΜΜΕ, μπορεί να διατυπωθεί και η διαφοροποίηση του ρόλου που έχουν προσδώσει στο γυναικείο φύλο εντός των τρομοκρατικών οργανώσεων. 

Σύμφωνα με τα ιρακινά ΜΜΕ, ο ρόλος της γυναίκας εντός μιας κοινωνίας είναι η τεκνοποίηση και η δημιουργία απογόνων. Ωστόσο, όταν ο στόχος αυτός δεν επιτυγχάνεται και ο ρόλος της μητρότητας δεν εκπληρώνεται «τα ΜΜΕ συσχετίζουν τις φονικές επιθέσεις αυτοκτονίας με την ασυνέπεια μιας μητέρας και τη διάπραξη αυτού του εγκλήματος» (Lida, A., Avoine, P. 2016, σελ. 8). Παρ’όλα αυτά, θα πρέπει να αναγνωρισθεί πως αρκετές έρευνες έχουν αποδείξει ότι οι γυναίκες εντάσσονται σε τρομοκρατικές οργανώσεις, για να δημιουργήσουν, να δώσουν ζωή σε νέα μέλη  κάτι που σημαίνει ότι δεν αφαιρούν μόνο ζωές, αλλά κατά μία έννοια δίνουν κιόλας (Spencer,A. 2016, σελ. 3). Ένεκα της έρευνας θα πρέπει να ειπωθεί πως οι παραπάνω διατυπώσεις αποτελούν  γενικεύσεις του ρόλου της γυναίκας στην κοινωνία και αντιστοίχως με εκείνου που έχουν εντός μιας τρομοκρατικής οργάνωσης, διότι δεν στρατολογούνται όλες οι γυναίκες, για να έχουν τον ίδιο ρόλο στις τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως και στην κοινωνία δεν επιθυμούν όλες οι γυναίκες να πραγματώσουν τον ίδιο ρόλο. 

Ενδιαφέρουσα πτυχή του ρόλου των γυναικών ως μαχητριών (combatants) ή ως βομβιστριών (bombers) ή ως μερών της επιμελητείας (logistics), αποδίδει το Al-Jazeera England. Ουσιαστικά, αυτό που αποδίδουν ως βία ή βίαιη επίθεση το συναρτούν με το φεμινισμό και την προσπάθεια των γυναικών είτε να βοηθήσουν σχετικά με τα δικαιώματα των γυναικών στις χώρες αυτές, είτε να καταστούν οι ίδιες πηγές της ειρήνης για τη χώρα τους, όπως οι γυναίκες μαχήτριες στη Συρία (Lida, A., Avoine, P. 2016, σελ. 9). Η άποψη που επικρατεί σχετικά με τις γυναίκες της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με τα ισραηλινά ΜΜΕ, είναι «πως διακρίνεται ότι η θέση τους είναι στην κουζίνα και στην ανατροφή των παιδιών» (Scweitzer,Y. 2006, σελ. 46). Λαμβάνοντας, ωστόσο, μέρος σε επιθέσεις, λ.χ. της Παλαιστινιακής Αρχής κατά του Ισραήλ, οι γυναίκες αυτουργοί ή συνεργοί «ανέφεραν ότι αποτελεί πράξη, η οποία μελλοντικά θα βοηθήσει στην απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ» (Lida, A., Avoine, P. 2016, σελ. 9). Συνεπώς, μπορεί να ειπωθεί πως η προσπάθεια των ΜΜΕ παγκοσμίως να προσδώσουν νόημα στις ενέργειες των γυναικών-τρομοκρατών, ενισχύει το ρόλο της γυναίκας εντός των τρομοκρατικών οργανώσεων και από μία απλή τρομοκρατική επίθεση ενδέχεται να αποδοθεί ως πολιτική πράξη για ένα ιδεώδες. 

Η νιγηριανή τρομοκρατική οργάνωση Boko Haram επί παραδείγματι χρησιμοποιεί τις γυναίκες που έχει στρατολογήσει «πρωτίστως ως χρήσιμο εργαλείο για την ανάδειξη του οράματός της αναφορικά με τη Σαρία και δευτερευόντως ως εργαλείο για την διεύρυνση της αναγνωσιμότητας τους» [Bloom, M., Matfess, H.(2016), σελ. 13]. 

Ο τρόπος που αποδίδουν τα ΜΜΕ τον ρόλο και το προφίλ των γυναικών που εντάσσονται σε μία τρομοκρατική οργάνωση με έναν απλοϊκό ή λυρικό τρόπο, ανάλογα με την κάθε περίπτωση, αποπροσανατολίζει το κοινό από την πραγματικότητα (Peresin, A. 2007, σελ.9). Αν αφαιρεθεί το στοιχείο της θυματοποίησης, που έχει αναφερθεί και παραπάνω, και τοποθετηθεί η ρεαλιστική πλευρά της εκδήλωσης βίας από τις γυναίκες-τρομοκράτες, ο ρόλος των ΜΜΕ θα είναι καθοριστικός στην αντιτρομοκρατική δράση. Απεικονίζοντας την πραγματικότητα, ο μέσος πολίτης θα είναι σε θέση να αναγνωρίσει συμπεριφορές γυναικών και να αποτρέψει μία μελλοντική τρομοκρατική επίθεση με δράστη μία γυναίκα. 

Εκτός του τρόπου που παρουσιάζουν το προφίλ των γυναικών αυτουργών τρομοκρατικών επιθέσεων, τα ΜΜΕ πολύ συχνά υποπίπτουν σε λανθασμένη ενημέρωση των πολιτών μεταδίδοντας ακόμα και ψευδείς ειδήσεις (fake news). Στην υπόθεση της Aitboulahcen, η οποία σκοτώθηκε κατά την επιχείρηση της γαλλικής αντιτρομοκρατικής στο Παρίσι, επί πέντε μέρες παγκοσμίως τα ΜΜΕ, χωρίς να διασταυρώσουν την πληροφορία, μετέφεραν λανθασμένα πως ήταν εκείνη που πυροδότησε τον εκρηκτικό μηχανισμό» (Day, L. 2019). Τοιουτοτρόπως, αποπροσανατολίζουν το κοινό μεταδίδοντας ψευδείς πληροφορίες για τους αυτουργούς και παραπλανούν από την αλήθεια το κοινό, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε νέα είδηση προκύψει από τα διάφορα ρεπορτάζ να παραπλανήσει και την αντιτρομοκρατική υπηρεσία. 

Συνεπώς, τα ΜΜΕ και ο τρόπος που σκιαγραφούν μία τρομοκρατική επίθεση, ιδιαίτερα από γυναίκα δράστη, αλλά και από άνδρες «μπορεί να ενθαρρύνουν τις τρομοκρατικές οργανώσεις να συνεχίσουν τις επιθέσεις, διότι θα λάβουν ιδιαίτερης προσοχής και θα επιτύχουν τον απώτατο σκοπό τους: την εξάπλωση του φόβου στην κοινωνία και θα λάβουν τη δημοσιότητα που χρειάζονται» (White, J. 2020, σελ.39), δυσχεραίνοντας έως ένα βαθμό το έργο της αντιτρομοκρατικής για περιορισμό των τρομοκρατικών επιθέσεων. 

Θα παρατεθούν στο σημείο αυτό δύο παραδείγματα γυναικών και της αντιμετώπισης που έτυχαν από τα ΜΜΕ. Κρίνεται απαραίτητη η καταγραφή των παραδειγμάτων, ώστε όσα αποτυπώθηκαν στο θεωρητικό πλαίσιο άνωθεν, να παρουσιαστούν σε πραγματικό χρόνο.

Η Hasna Aitboulahcen, μία Γαλλίδα, μαροκινής καταγωγής, κατά τη διάρκεια μιας αντιτρομοκρατικής επέμβασης στη περιοχή Saint-Denis στα προάστια του Παρισιού, σύμφωνα με τα ΜΜΕ φάνηκε να βάζει τέλος στη ζωή της, πυροδοτώντας μία ζώνη με εκρηκτικά (Wilsher, K. 2015). Ωστόσο, λίγες μέρες αργότερα αποδείχτηκε πως δεν ήταν μία ακόμη γυναίκα-βομβίστρια, όπως την παρουσίασαν τα παγκόσμια ΜΜΕ, αλλά έτυχε να στέκεται δίπλα σε εκείνον που πυροδότησε, εν τέλει, το γιλέκο με τα εκρηκτικά (Wilsher, K. 2015). 

Το πενθήμερο που ακολούθησε της τραγικής αυτής κατάληξης για την 26χρονη Aitbulahcen, στη διεθνή δημοσιογραφία υπήρξε ένας παροξυσμός, κυρίως για να ανακαλύψουν ποια ήταν τα αίτια που οδήγησαν τη συγκεκριμένη κοπέλα να στρατολογηθεί για τον ISIS. Όπως, αναφέρθηκε και στις προηγούμενες ενότητες, τα ΜΜΕ προσπάθησαν να θυματοποιήσουν την Aitbulahcen, παρουσιάζοντας πως «καθοδηγήθηκε από τον, κατά πώς φαίνεται, ξαδελφό της Abdelhamid Abaaoud» (BBC News, 2015). 

Συγκεκριμένα, άρθρα του The Guardian και του BBC News, προσπάθησαν να καλύψουν πτυχές της ζωής της, όπως το διαζύγιο των γονιών της, ότι έκανε χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών και του τρόπου που ντυνόταν. Μάλιστα, η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε, για να την απεικονίσει, αποτύπωνε, κυρίως, τον ψυχισμό της ως «ευάλωτη[ς] και εύθραυστη[ς] (vulnerable and fragile)». Εκτός του ψυχισμού της, έντονα σχολιάστηκε και συσχετίστηκε η αλλαγή του ρουχισμού της, «όπου έξι (6) μήνες προτού στρατολογηθεί φορούσε τζιν με αθλητικά (tomboy), ενώ αργότερα φορούσε νικάμπ» (=μαντήλι εκείνο που φοράνε οι γυναίκες στις μουσουλμανικές χώρες και τους επιτρέπει να έχουν εκτεθειμένα μόνο τα μάτια και η έκταση του φτάνει μέχρι τον θώρακα και τη μέση της πλάτης» (BBC Newsround, 2018) (Wilsher, K. 2015). 

Επομένως, βάσει όλων των παραπάνω, διαφαίνεται πως τα ΜΜΕ έδωσαν έμφαση στο παρελθόν της συγκεκριμένης γυναίκας, το κοινωνικό της περιβάλλον και προσπάθησαν να περάσουν το μήνυμα πως στρατολογήθηκε από έναν άνδρα-τζιχαντιστή υποστηρικτή του ISIS. Ακόμη, και οι τοποθετήσεις των φίλων και των συγγενών της αφορούσαν ένα άτομο «ασταθές, που είχε δημιουργήσει το δικό της κόσμο και που είχε υποστεί πλύση εγκεφάλου (brainwashing)» (ABC News, 2015). Τα πραγματικά αίτια ένταξής της στην οργάνωση και την επιθυμία της να μεταβεί στη Συρία δεν καλύφθηκαν, διότι το σύνολο της παρούσας υπόθεσης περιορίστηκε σε επιφανειακή κάλυψη. Συνεπώς, αυτό που εξήχθη από τα ΜΜΕ ήταν πως η συγκεκριμένη γυναίκα ως μία εύθραυστη προσωπικότητα που ενηλικιώθηκε σε ένα ιδιαίτερο περιβάλλον με την απουσία του πατέρα της, να γίνει έρμαιο των τζιχαντιστών και να υποπέσει σε αρκετά παραπτώματα με τραγικό επίλογο. 

Η Wafa Idris, το 2002, ανατίναξε τον εαυτό της και αποτέλεσε την πρώτη γυναίκα-βομβίστρια (female bomber). Το γεγονός ότι μια γυναίκα προέβη σε μία τέτοια τρομοκρατική επίθεση προκάλεσε αίσθηση και σόκαρε την κοινή γνώμη, ενώ τα ΜΜΕ απεικόνισαν την ποιότητα ζωής της για να δικαιολογήσουν αυτή της την πράξη.

Η Idris ήταν παλαιστινιακής καταγωγής και η ζωή της δεν ήταν εύκολη, διότι «αφενός γεννήθηκε και μεγάλωσε σε ένα κέντρο φιλοξενίας μεταναστών και αφετέρου η ανικανότητά της να γίνει μητέρα την οδήγησε στο διαζύγιο από τον σύζυγό της» (Bowers, A. 2011, σελ. 6). Η εφημερίδα Kol Hazman ανέφερε χαρακτηριστικά πως «ο θάνατος του πατέρα της, η φυλάκιση του αδερφού της και το διαζύγιο από τον σύζυγό της έκαναν τη ζωή της μίζερη και αποτελεί τον βασικό λόγο που οδηγήθηκε στην αυτοχειρία» (Ebel, M. 2012, σελ. 6). Αντιθέτως, η αραβική εφημερίδα Al Qutbs-Al Arabi την παρομοίασε ως «μάρτυρα για τις γυναίκες του Αραβικού κόσμου» (Ebel, M. 2012, σελ. 6), θέτοντάς την ως γυναικείο σύμβολο για την αυτοδιάθεση των αράβων γυναικών. Εν αντιθέσει με τα αραβικά ΜΜΕ, τα δυτικά, όπως οι New York Times, επικεντρώθηκαν στον τρόπο που μεγάλωσε και γαλουχήθηκε, για να εξηγήσουν την επιθυμία της να γίνει γυναίκα-βομβίστρια. 

Έτσι, και από το παρόν παράδειγμα φαίνεται αρχικά πως τα ΜΜΕ ανά τον κόσμο εκτίμησε και απεικόνισε διαφορετικά ένα κοινό περιστατικό: την απόφαση μιας γυναίκας να εκτιναχθεί για ένα δικό της ιδανικό. Κάποιες εφημερίδες της εποχής αναφέρθηκαν σε κοινωνικά αίτια και τι τραύματα μπορεί να είχαν δημιουργηθεί στη ψυχή της συγκεκριμένης γυναίκας, ενώ άλλες εφημερίδες την αποτύπωσαν ως σύμβολο του γυναικείου φύλου και το φεμινισμού εν γένει. 

Η παρούσα έρευνα προσπάθησε να εξετάσει τον τρόπο που απεικονίζονται οι γυναίκες που συμμετέχουν σε τρομοκρατικές οργανώσεις από τα ΜΜΕ, αλλά και να σκιαγραφήσει τον πραγματικό ρόλο ένταξής τους σε τέτοιες οργανώσεις. Ο ρόλος τους και ο τρόπος που αναγράφονται και καταγράφονται από τα ΜΜΕ δίνει την αίσθηση ότι οι γυναίκες αυτές είναι συναισθηματικά ασταθείς και ότι λόγω της ψυχικής τους κατάστασης αποτελούν εύκολους στόχους για στρατολόγηση, αλλά και η σκιαγράφησή τους σε μερικές περιπτώσεις τις αποδίδει ως παράφρονες. 

Η νοοτροπία που υπάρχει στις δυτικές, κυρίως, κοινωνίες για τις γυναίκες που συμμετέχουν σε τρομοκρατικές επιθέσεις απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα. Γι’αυτό και έχουν δημιουργηθεί συγκεκριμένα στερεότυπα, όπως και η ανάγκη για θυματοποίησή τους, αντί για την παραδοχή ότι αποτελούν θύτες. Σε κάθε περίπτωση, μπορεί να γίνει κατανοητή η σημαντικότητα του ρόλου των γυναικών και στο πεδίο της τρομοκρατίας, ιδιαίτερα όταν γίνεται λόγος για την επιτυχία των επιχειρήσεων από τις γυναίκες-τρομοκράτες. 

Παρ’όλα αυτά, τα ΜΜΕ  ένεκα της ειδησεογραφικής δεοντολογίας, δε θα πρέπει να εξάγουν συμπεράσματα και να στοχοποιούν με συγκεκριμένο τρόπο, δημιουργώντας ένα παραπλανητικό πλέγμα γύρω από την πραγματική αιτία που οδήγησε τις γυναίκες να αποτελέσουν μέλη οργανώσεων, όποια μορφή και να έχουν.

Βιβλιογραφία

[1] ABC News (2015), “Paris attacks: I have never even seen her open a Koran, Says brother of suspected Saint- Denis female suicide bomber Hasna Aiboulahcen”, ABC News, Available here

[2] Bartley, L. (2019), “Gender and Terrorism: Women involved in terrorism and their representation in the media”, Security Distiller, Available here

[3] BBC News (2015), “Paris attacks: Who was Hasna Aitboulahcen?”, BBC News, Available here

[4] BBC Newsround (2018), “What’s the difference between a hijab, niqab and burka?”, BBC Newsround, Available here

[5] Bigio, J. & Vogelstein, R. (2019), “Women and Terrorism: Hidden Threats, Forgotten Partners”, Discussion Paper, Council of Foreign Relations, Available here 

[6] Bloom, M. (2012), “Bombshell: Women and Terrorism”, University of Pensylvania Press

[7] Bloom, M. & Matfess, H.(2016), “Women as symbols and swords in Boko Haram’s terror”, Prism: Vol. 6, No. 1, Available here 

[8] Bowers, A. (2011), “ Coerced and Glorified: Female Palestinian Suicide Bombers”, West Virginia University, Available here

[9] Day, L. (2019), “Examining the portrayal of female suicide bombers in the media”, Action of Armed Violence, Available here

[10] Ebel, M. (2012), “My Body is a Barrel of Gunpowder: Palestinian Women’s Suicide Bombing in the Second Intifada”, Carnegie Mellon University, Thesis, Private file.

[11] Kannan, M. (2011), “Representation of Female Terrorists in the Western Media and Academia”, E-international relations, Available here 

[12] Lida, A. & Avoine, A.(2016), ““Deviant” women in English Aarab Media: comparing representation in Iraq, Saudi Arabia and Qatar”, Reflection Politica 18(36), Available here

[13] Spencer, A. (2016). “The Hidden Face of Terrorism: An Analysis of the Women in Islamic State”. Journal of Strategic Security, 9(3), 74-98. Available here

[14] Schweitzer, J. (2006), “Female Suicide Bombers: Dying foe eqality?”,Jaffee Center for Strategic Studies (JCSS), Available here 

[15] White, J.(2020), “Terrorism and the Mass Media”, Royal United Services Institute for Defence and Security Studies, Available here

[16] Willsher, K. (2015), “Hasna Aitboulahcen: Police examine remains of “cowgirl” turned suicide bomber”, The Guardian, Available here

[17] Willsher, K. (2015), “Hasna Aitboulahcen: “party girl” killed in Paris terror siege”, The Guardian, Available here

[18] Bayar, Z. (2019), The role of women in terrorism, City University of New York. Available  here 

[19] Peresin, A. (2007), Mass Media and Terrorism, University of Zagreb. Available here 


Απάντηση