Ινδο-Ειρηνικος: Ο Τετραπλευρος Διαλογος Ασφαλειας (Quad) και οι επιδιωξεις των μελων του

του Γιάννη Τσικαλάκη, Ερευνητή της Ομάδας Διεθνών Σχέσεων & Εξωτερικής Πολιτικής

Πρόλογος

Ο όρος “ινδο-ειρηνικός” έκανε ιδιαίτερα αισθητή τη παρουσία του επί προεδρίας Trump (2017 – 2021), ο οποίος, από γεωγραφική άποψη, αποτελεί τη ταύτιση του Ινδικού Ωκεανού με τον Ειρηνικό σε ένα ενιαίο σύστημα. Η “σύζευξη” όμως των δύο ωκεανών έχει κατά κύριο λόγο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό περιεχόμενο. Η αυξανόμενη ισχύς και σημασία της Ινδίας στο διεθνές πολιτικό γίγνεσθαι, ταυτόχρονα με την διεκπεραίωση του Θαλάσσιου Δρόμου του Μεταξιού του 21ου αιώνα από μέρους της Κίνας ώθησαν πολλές δυνάμεις της περιοχής, ανάμεσα σε αυτές και οι ΗΠΑ, να αναγνωρίσουν και να προτάξουν τον Ινδο-ειρηνικό ως περιοχή ύψιστου στρατηγικού ενδιαφέροντος τα τελευταία χρόνια (Jie, 2019, σ.10). Η μεταστροφή αυτή συνοδεύεται φυσικά και από τις αντίστοιχες συνεργασίες, συμμαχίες και λοιπές συνεννοήσεις. Μια από τις σημαντικότερες, που έχει βρεθεί τελευταία στο κέντρο των εξελίξεων, είναι ο Τετράπλευρος Διάλογος Ασφαλείας (εφεξής γνωστός ως Quad) ανάμεσα στην Αυστραλία, τις Η.Π.Α., την Ινδία και την Ιαπωνία. 

Με ημερομηνία “γέννησης” το 2004, το Quad είχε ως στόχο τη συνεργασία των κρατών αυτών για την αντιμετώπιση των αποτελεσμάτων από το καταστροφικό τσουνάμι που έπληξε τις Φιλιππίνες το ίδιο έτος και στη συνέχεια να αποτελέσει ένα φόρουμ αντιμετώπισης επειγουσών φυσικών καταστροφών. Ωστόσο, πρώτος ο τότε Πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Shinzo Abe οραματίστηκε το 2007 τη προοπτική συνεργασίας των τεσσάρων δημοκρατικών δυνάμεων σε θέματα διπλωματίας και ασφάλειας στα πλαίσια του Quad (Rai, 2019, σ. 138-139). Το φόρουμ όμως έμελλε να παύσει τη λειτουργία του τον επόμενο χρόνο, ύστερα από μια σειρά γεγονότων, όπως η παραίτηση του Πρωθυπουργού της Ιαπωνίας από το αξίωμά του ή την αποχώρηση μελών του κατόπιν αντιδράσεων της Κίνας ως προς μια τέτοια συνεργασία στα περίχωρά της (Envall, 2019, σ. 3). Πάραυτα, οι εξελίξεις στη γεωπολιτική σκακιέρα του Ινδο-ειρηνικού από τη παύση της λειτουργίας του Quad οδήγησαν στην αναθερμανση του το 2017 ως ένα “Δημοκρατικό Διαμάντι Ασφαλείας”, κατά τον Shinzo Abe, ο οποίος εκείνη τη περίοδο είχε επανεκλεγεί στο αξίωμα του Πρωθυπουργού της χώρας του (Patil, 2021, σ. 4). 

Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί, λοιπόν, να εξετάσει αρχικά την αναθέρμανση του εγχειρήματος του Quad, που λειτουργεί ήδη τέσσερα έτη. Στη συνέχεια θα διερευνηθεί η επιδίωξη του εθνικού συμφέροντος από τα μέλη του, μέσα από τη συμμετοχή τους σε αυτό το φόρουμ, καθώς και οι λόγοι που ώθησαν εκ νέου σε αυτή τη συνεργασία, μία δεκαετία αργότερα. Καταληκτικά, θα γίνει αναφορά στη στάση της Κίνας απέναντι στο εγχείρημα, συνδυαστικά με την συνολική του αποτελεσματικότητα. 

Το Quad εν έτει 2021

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω η Κίνα υπήρξε παράγοντας που οδήγησε στη παύση του Quad το 2007 και επηρέασε εξίσου και την επαναφορά του το 2017. Η μεταστροφή που ακολούθησε η Κίνα υπό τον Xi Jinping στην εξωτερική της πολιτική, από το 2012, απεμπολούσε σταδιακά το χαρακτήρα της ήπια ανερχόμενης δύναμης και άρχισε να έχει περισσότερο παρεμβατικό ρόλο στη “γειτονιά” της (Envall, 2019, σ. 9). Μάλιστα ιδιαίτερη αίσθηση έκανε η δημοσίευση της Λευκής Βίβλου του κινεζικού στρατού τον Μάιο του 2015, όπου δηλώνει την σταδιακή μεταστροφή του ενδιαφέροντος του κινεζικού ναυτικού από “υπεράκτια άμυνα υδάτων” στο συνδυασμό αυτού και στην “προστασία ανοιχτών θαλασσών” (Gale & Shearer, 2018, σ. 31). Έτσι, το 2017 στα πλαίσια της Συνόδου Κορυφής της Ανατολικής Ασίας στις Φιλιππίνες, τα τέσσερα κράτη ανανέωσαν τη συνεργασία τους, με βασικούς στόχους έναν “Ελεύθερο και Ανοιχτό Ινδο-ειρηνικό” και ένα διεθνές σύστημα βασισμένο σε κανόνες (Patil, 2021, σ. 13-14). 

Παρά τον χαρακτήρα ενός φόρουμ ασφαλείας και συνεργασίας δημοκρατικών χωρών με κοινά συμφέροντα, το Quad δεν προχώρησε άμεσα στη διακήρυξη της εναντίωσής του στη Κίνα και τις πολιτικές του Πεκίνο, παρά το σαφή προσανατολισμό προς αυτή τη κατεύθυνση. Πάραυτα, υπήρξε κοινή επιθυμία των μελών του Quad να περιορίσουν την αυξανόμενη ισχύ της και να εναντιωθούν στην άρνησή της να δεχτεί τα πορίσματα της διεθνούς διαιτησίας σχετικά με ενέργειές της στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας (βλ. Διαιτησία Κίνας-Φιλιππίνων με πόρισμα υπέρ της 2ης) (Jie, 2019, σ. 65-66). 

Ακριβώς επειδή το Quad αποτελεί ένα φόρουμ, είναι φυσικό να λειτουργεί ως ο κοινός τόπος μέσω του οποίου τα μέλη του θα προωθήσουν την ατζέντα τους και τα συμφέροντά τους, κάτι το οποίο θα εξεταστεί στην επόμενη ενότητα. Επιπλέον, τα κράτη του Quad έχουν πραγματοποιήσει διάφορες συναντήσεις διαφορετικού επιπέδου αντιπροσώπων και με διαφορετική σημασία η κάθε μία. Από αυτές ξεχώρισε το 2018 μια συνάντηση στο πλαίσιο του διαλόγου της Raisina –ετήσιο γεωπολιτικό συνέδριο στο Νέο Δελχί– ανάμεσα σε αξιωματούχους και ειδικούς των τεσσάρων κρατών που για πρώτη φορά έθεσαν την “απειλή της Κίνας” ως επίσημο θέμα συζήτησης και συμφώνησαν στην από κοινού πραγματοποίηση της στρατιωτικής άσκησης “Malabar”, ως δείγμα της τετραμερούς συνεργασίας του Ινδο-ειρηνικού (Jie, 2019, σ. 64). Ωστόσο, παρά τη δυναμική αρχή του Quad, η πρώτη Σύνοδος των Ηγετών έλαβε χώρα μόλις τον Μάρτιο του 2021. Οι αρχηγοί των τεσσάρων κρατών αξιοποίησαν την σημαδιακή αυτή συνάντηση για να επιβεβαιώσουν την αφοσίωσή τους στο Διάλογο και τους στόχους για έναν δημοκρατικό, “ανοιχτό και ελεύθερο Ινδο-ειρηνικό”, ενώ έμφαση δόθηκε και στην αντιμετώπιση της νόσου του νέου Κορονοϊού και στην στρατηγική των εμβολίων (1). Μάλιστα, ανακοίνωσαν τη δημιουργία μιας συναιτερικής σχέσης όσον αφορά τα εμβόλια, καθώς και μίας ομάδας εργασίας για το κλίμα και τις κρίσιμες και αναδυόμενες τεχνολογίες αντίστοιχα (2).

Η εμφάνιση του Quad στον Ινδο-ειρηνικό και αριθμός και χαρακτήρας των μελών του έχει προκαλέσει αίσθηση και αντιδράσεις και εκτός των κύκλων των κινέζων αξιωματούχων. Πρώτον, στον ίδιο γεωγραφικό χώρο δραστηριοποιείται και ο ASEAN (Σύνδεσμος Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας), ο οποίος αποτελεί διεθνή οργανισμό για τη πολιτικο-οικονομική συνεργασία των κρατών της περιοχής, ενώ διαθέτει νομική υπόσταση και θεσμικό πλαίσιο (3). Ο οργανισμός αυτός υπήρξε αρχικά αρνητικός απέναντι στο Quad, δηλαδή σε ένα φόρουμ με παραπλησιους στόχους, ίδιο γεωγραφικό ενδιαφέρον και με κράτη στην άλλη άκρη του ειρηνικού, αλλά και γενικότερα στη χρήση του όρου “Ινδο-ειρηνικός”. Ωστόσο, ο στόχος του Διαλόγου δεν υπήρξε η αντικατάσταση του εν λόγω οργανισμού, αλλά η συνεργασία και συνεννόηση επί κοινών επιδιώξεων και για αυτό παραμένει σε επίπεδα φόρουμ (Miyagi, 2019). Για το λόγο αυτό υπήρξε κοινή παραδοχή των μελών του Quad ότι έπρεπε να προσεγγίσουν τον ASEAN και να καθησυχάσουν τα κράτη-μέλη, ενώ και οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν οικονομικό πρόγραμμα για την ανάπτυξη διαφόρων προγραμμάτων στη περιοχή. Τελευταία μάλιστα, η στάση του ASEAN φαίνεται να κυμαίνεται υπέρ του Quad και του “ινδο-ειρηνικού” (Jie, 2019, 9· Byrne, 2019). Εντύπωση είχε δημιουργήσει το γεγονός ότι στον αρχικό διάλογο δεν συμπεριλήφθηκαν και άλλοι δρώντες στο σύστημα, όπως η Νότια Κορέα ή η Νέα Ζηλανδία. Σε αυτή τη κατεύθυνση σημειώθηκε πρόοδος το 2020 όταν προέκυψε η συνεννόηση “Quad Plus”. Η συνεννόηση αφορά επιπλέον τα κράτη της Νέας Ζηλανδίας, Νότιας Κορέας και του Βιετνάμ για σύγκλιση σε θέματα όπως η ανάπτυξη και παραγωγή εμβολίων και πολιτικές δημόσιας υγείας (Reuter, 2021). 

Πώς το QUAD συγκλίνει με το εθνικο συμφέρον των μελών του;

Φυσικά, τα μέλη του Quad έχουν από κοινού αναγνωρίσει τη σημασία του Ινδο-ειρηνικού για τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις τους και έχουν θέσει κοινούς στόχους μέσω της συνεργασίας τους, αν και βέβαια αυτό συνέβη επίσημα στη πρώτη αυτόνομη συνάντηση των μελών του, σε υπουργικό επίπεδο, μόλις το 2020 (Patil, 2021, σ.14). Πέραν τούτου, ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το Quad έχει πετύχει έναν στόχο που έχει οριστεί από την Ιαπωνία κυρίως, αλλά είναι εξίσου καίριος και για την Ινδία και την Αυστραλία. Αυτός είναι να διατηρήσουν το ενδιαφέρον των ΗΠΑ και την ανάμειξή τους στον Ινδο-ειρηνικό, ιδιαίτερα εν μέσω προεδρίας Trump με τη πολιτική του  “America First” (Envall, 2019). 

Ποια, όμως, η στρατηγική των μελών του φόρουμ μεμονωμένα και τι επιδιώκουν τελικά

Α. Αυστραλία  

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η Αυστραλία υπήρξε η πρώτη που “αποχώρησε” από το Quad, εν έτει 2007, λόγω της οικονομικής της σχέσης με τη Κίνα (Miyagi, 2019). Αυτή η παράμετρος ωστόσο της εξωτερικής της πολιτικής δεν έχει αλλάξει καθολικά, καθώς ακόμη και το 2019 η Κίνα υπήρξε ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Αυστραλίας. Έτσι η κυβέρνηση της κριμνοβατεί μεταξύ του Quad και των καλών οικονομικο-διπλωματικών σχέσεων με την Λαϊκή Δημοκρατία (Rai, 2019, σ. 10). Μάλιστα, για την Αυστραλία το Quad δεν συνάγεται μόνο τον περιορισμό του κινεζικού αναθεωρητισμού, αλλά μπορεί εν δυνάμει να συμβάλει και στην καταπολέμηση φαινομένων, όπως η πειρατεία, η κλιματική αλλαγή, η ασφάλεια των θαλασσίων οδών και άλλα (Patil, 2021, σ. 23). Ενδεχομένως βέβαια να ήταν αναμενόμενη μία τέτοιου είδους συνεργασία από μέρους της Αυστραλίας, τουλάχιστον στην αρχή, μιας και ο υπουργός εξωτερικών Julie Bishop δήλωσε το 2017 ότι είναι φυσιολογική η συνεργασία για θέματα σταθερότητας και ασφάλειας από όμοια σκεπτόμενες δημοκρατίες, χωρίς να δεσμεύεται σε έναν επίσημο συνασπισμό (Byrne, 2019). Παρά τη διστακτικότητα που διακρίνεται όμως, τόσο η Λευκή Βίβλος Άμυνας του 2016 (Miyagi, 2019), όσο και η Λευκή Βίβλος της Εξωτερικής Πολιτικής του 2017 (Byrne, 2019) τονίζουν τη σημασία λειτουργίας ενός διεθνούς συστήματος στηριζόμενο σε κανόνες, με έμφαση στον Ινδο-ειρηνικό και τις απειλές που βιώνει.

Β. Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής 

Είναι πλέον ευρέως γνωστός ο ανταγωνισμός μεταξύ των ΗΠΑ και την Κίνας για μία σειρά από ιδεολογικούς, πολιτικούς, οικονομικούς, γεωστρατηγικούς και πλήθος άλλων λόγων. Παρά όμως την αναθέρμανση του Quad από το 2017 και μια σειρά από εξελίξεις που υποδήλωναν την ένταση μεταξύ των κρατών, η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ επέκριναν την Κίνα ανοιχτά για τη δράση της στη περιοχή ήταν το 2020 ύστερα από μια συνάντηση του φόρουμ στο Τόκιο. 

Μερικές από τις εξελίξεις που αναφέρονται άνωθεν συναντώνται το 2018 και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στην αρχή του έτους, η Κίνα προσκάλεσε τα κράτη της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής να συμμετάσχουν στο πρωτοβουλία “One Belt, One Road”, καθιστώντας σαφές ότι δεν διστάζει να “αναμειχθεί” στην άμεση σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ (Gale & Shearer, 2018, σ. 32). Στα μέσα της ίδιας χρονιάς, οι ΗΠΑ προχώρησαν με την μετονομασία της πρώην Αμερικανικής Διοίκησης του Ειρηνικού σε Αμερικανική Διοίκηση του Ινδο-ειρηνικού. Οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι αυτό συνέβη διότι αναγνώρισαν την συνδεσιμότητα των δύο ωκεανών και τη σημασία της σταθερότητας και ασφάλειας των θαλασσών για όλα τα κράτη (Byrne, 2019). Πρός το τέλος του έτους, το αμερικάνικο Department of State δημοσίευσε την αμερικανική στρατηγική “Free and Open Indo-Pacific” το οποίο δηλώνει καθαρά την πρόθεση των ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν την Κίνα και τις απειλές που δημιουργεί για τη σταθερότητα της περιοχής του Ινδο-ειρηνικού (Miyagi, 2019).

Αυτό που έχει ωθήσει και τις ΗΠΑ να υποστηρίζουν το Quad ουσιαστικά εκφράζεται από μια γενικότερη ανησυχία μιας τυχόν εκτόπισής τους από τον Ινδο-ειρηνικό λόγω της όλο αυξανόμενης ισχύς της Κίνας. Την ανησυχία αυτή την δηλώνουν μάλιστα και στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2017 και στην Εθνική Στρατηγική Άμυνας του 2018. Το Quad αποτελεί το μέσο εκείνο που επιτρέπει στις ΗΠΑ να συνεργαστεί με τα υπόλοιπα μέλη αντί της Κίνας, αλλά και να εμπλακεί πιο ενεργά και με τα υπόλοιπα κράτη του Ινδο-ειρηνικού (Patil, 2021).

Γ. Ινδία 

Από όλα τα μέλη του Quad, το μόνο που συνορεύει άμεσα –χερσαία– με τη Κίνα είναι η Ινδία και παρά τη γειτνίασή τους, εντοπίζουν αρκετές διαφορές ανάμεσά τους. Πιο συγκεκριμένα, ένταση προκαλούν οι πρωτοβουλίες “One Belt, One Road” και “Maritime Silk Road” της Κίνας, η σχέση της τελευταίας με το Πακιστάν και άλλα διμερή ζητήματα (Rai, 2019, σ. 143-144). Πάραυτα, η Ινδία έχει φροντίσει να αρνηθεί τις εικασίες ότι το Quad αποτελεί ένα ασιατικό ΝΑΤΟ, όπως το έχει “κατηγορήσει” η Κίνα, ενώ ευελπιστεί να συμβάλλει στη διατήρηση και ενίσχυση των σχέσεών της με τα κράτη του ASEAN, στο πλαίσιο της πολιτικής “Look East and Act East”. Η Ινδία διαχρονικά ακολουθεί μια πολιτική ισορροπίας και ουδετερότητας, κάτι το οποίο αντιτίθεται αφενός με τη συμμετοχή της στο Quad, αλλά στην πράξη φαίνεται ότι η Ινδία δεν έχει απαρνηθεί αυτή τη στάση. Το Δελχί αποτελεί ένθερμο υποστηρικτή του “ελεύθερου και ανοιχτού” Ινδο-ειρηνικού και επιδιώκει μέσω του Quad να προωθήσει τη τάξη και το σεβασμο στους διεθνείς “κανόνες”, περιορίζοντας με αυτόν το τρόπο την Κίνα (Patil, 2021). Ταυτόχρονα όμως, η Ινδία έχει φροντίσει συχνά να διαφοροποιεί τις δηλώσεις της σε σχέση με αυτές του φόρουμ για να μην εναντιωθεί επίσημα στη Κίνα (Miyagi, 2019), ενώ και ο Narendra Modi έχει δηλώσει ότι η Ινδία σε σχέση με το Quad “ασκεί προσεκτική στρατηγική” (Byrne, 2019).

Δ. Ιαπωνία 

Για την Ιαπωνία, η Κίνα, με την οποία μοιράζεται θαλάσσια σύνορα, είναι ο μεγαλύτερος στρατηγικός ανταγωνιστής και η μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει. Τα τελευταία χρόνια η Ιαπωνία βιώνει μια διαμάχη έναντι της Κίνας, σχετικά με μερικά τεχνητά νησιά της τελευταίας και έχει άρει το αυτο-υποβληθέν εμπάργκο (4) όπλων για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στις εξελίξεις και πιέσεις του περιβάλλοντος χώρου (Rai, 2019, σ. 140-141). Η Ιαπωνία είναι εξαιρετικά ευάλωτη σε ενεργειακές πιέσεις καθώς εισάγει το 90% περίπου της ενέργειάς της, με τις τιμές να επηρεάζονται εύκολα από τη Κίνα και τις πρωτοβουλίες της. Επομένως μια επιθετική ενεργειακή πολιτική από την Κίνα θα φέρει σε δυσχερή θέση την Ιαπωνία (Gale & Shearer, 2018, σ. 4). Ως αποτέλεσμα, για το Τόκιο το Quad δεν αποτελεί μόνο γεωστρατηγική συνεργασία, αλλά και έναν τρόπο να διαφοροποιήσει τις πηγές ενέργειας και εμπορίου και να συνεργαστεί ως προς αυτό και με τις χώρες του “Quad Plus” (Patil, 2021).

Σημαντικότατο υπήρξε για την αναθέρμανση του Quad και την θέση της Ιαπωνίας σε αυτό το έτος 2016, όταν ο πρώην Πρωθυπουργός Abe ανακοίνωσε την Ιαπωνική “Free and Open Indo-Pacific Strategy” ή “FOIPS” (Miyagi, 2019). Η στρατηγική αυτή, την οποία όπως εξετάστηκε παραπάνω υιοθέτησαν και προσάρμοσαν στη χώρα τους οι ΗΠΑ, υπήρξε η βάση πάνω στην οποία στήθηκε το Quad, αναφερόμενη στον ανοιχτό, δημοκρατικό Ινδο-ειρηνικό και στη συνεργασία των τεσσάρων δυνάμεων για την επικράτηση των αρχών και των κανόνων στη περιοχή εκείνη. Για την Ιαπωνία λοιπόν, διακρίνεται η ανάγκη αντιστάθμισης της κινεζικής έπαρσης, με ένα περιφερειακό φόρουμ ασφαλείας (Byrne, 2019).

Επίλογος 

Το μονοπώλιο που χαρακτήρισε την μετα-ψυχροπολεμική περίοδο με την ανάδειξη των ΗΠΑ ως κυρίαρχη δύναμη διαπιστώνεται ότι, τα τελευταία χρόνια, έχει υποχωρήσει και αντικατασταθεί από πλήθος πόλων ισχύος. Στο κέντρο αυτών εντοπίζεται η Κίνα, ως φανερός ανταγωνιστής των ΗΠΑ, αλλά και η γείτονα χώρα, Ινδία, που αρχίζει να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στη σταθερότητα της περιοχής (Scott, 2018, σ. 18). Στον πυρήνα των εξελίξεων αναμένεται να βρεθεί ο “Ινδο-ειρηνικός” με τον Τετράπλευρο Διάλογο Ασφαλείας (Quad) να αποτελεί σημαντικό ανάχωμα στις αναθεωρητικές τάσεις της Κίνας. Η τελευταία έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην ύπαρξη αυτού του φόρουμ και συχνά παρομοιάζει με ένα ασιατικό ΝΑΤΟ, μία ρητορική που σε συνδυασμό με την οικονομική της επιρροή μετριάζει τις αντιδράσεις των κρατών της περιοχής ως προς τις ενέργειές της (Byrne, 2019). Ο χαρακτηρισμός αυτός, ωστόσο, δεν αποδίδει την ουσία της συνεργασίας των μελών του και ενέχει ιδιαίτερα παραπλανητικό χαρακτήρα. Αρχικά, το ΝΑΤΟ αποτελεί οργανισμό με σύσταση, θεσμούς και νομική υπόσταση, ενώ το Quad δεν διαθέτει και δεν προβλέπεται να αποκτήσει τέτοια χαρακτηριστικά. Επιπλέον, το ΝΑΤΟ έχει σαφή στρατιωτικό προσανατολισμό και σχετική διοίκηση, κάτι το οποίο απουσιάζει από την Ινδο-ειρηνική συνεργασία, με το μόνο κοινό σημείο να εντοπίζεται στη πραγματοποίηση μεταξύ των μελών της μιας κοινης στρατιωτικής άσκησης (βλ. παραπάνω, άσκηση “Malabar”). Τέλος, το Quad έχει θέσει ως στόχο τη στενή συνεργασία με τον ASEAN, αναγνωρίζοντάς τον ως το βασικό διεθνικό δρώντα στη περιοχή, και συνεπώς απορρίπτει την μελλοντική του αναβάθμιση σε οργανισμο με λόγο στη περιοχή. 

Η επιτυχία ή αποτυχία του Quad δεν μπορεί να εξεταστεί μόλις τέσσερα χρόνια μετά την αναθέρμανση του, ωστόσο εντοπίζονται ορισμένα στοιχεία που υποστηρίζουν την χρησιμότητά του. Για αρχή φαίνεται ότι τα μέλη του είναι πιο δεκτικά σε αυτού του είδους τη συνεργασία, από ότι το 2008, όπου η κινεζική επιρροή έπαιξε σημαντικό ρόλο στην παύση λειτουργίας του. Επιπλέον, παρατηρείται αντίδραση από μέρους της Κίνας, πρώτα στην αμερικανική “Στρατηγική του Ινδο-ειρηνικού” και ύστερα στο εγχείρημα του Quad, κάτι το οποίο μαρτυρεί έστω την “ενόχληση”, αν όχι την ανατροπή των σχεδίων της ασιατικής δύναμης (Scott, 2018, σ. 19). Στα χρόνια που θα ακολουθήσουν αναμένεται το Quad να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη γεωπολιτική σκακιέρα του Ινδο-ειρηνικού και η συνάντηση των αρχηγών κρατών των μελών του για πρώτη φορά το 2021 ενισχύει τέτοιες εκτιμήσεις. 

Υποσημειώσεις

(1) The White House Briefing Room     (2021), Quad Leaders’ Joint Statement: “The Spirit of the Quad”,  https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/12/quad-leaders-joint-statement-the-spirit-of-the-quad/ (26/4/2021)

(2) The White House Briefing Room     (2021), Fact Sheet: Quad Summit, https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/03/12/fact-sheet-quad-summit/ (26/4/2021)

(3) Association of Southeast Asian Nations, About ASEAN,  https://asean.org/asean/about-asean/ (5/5/2021)

(4) Οι ένοπλες δυνάμεις της Ιαπωνίας χαρακτηρίζονται ως δυνάμεις “αυτοάμυνας” και διέπονται από αυστηρούς περιορισμούς στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς.

Βιβλιογραφία 

Byrne, C. (2019). Can the quad navigate the complexities of a dynamic Indo-Pacific? Observer Research Foundation. Διαθέσιμο εδώ

Envall, D. (2019). The Quadrilateral Security Dialogue: Towards an Indo-Pacific Order? Australian National University Open Research Library. Διαθέσιμο εδώ

Gale, J. B., & Shearer, A. (2018). The Quadrilateral Security Dialogue and the Maritime Silk Road Initiative. China’s Maritime Silk Road: Strategic and Economic Implications for the Indo-Pacific Region, 30-33. Διαθέσιμο εδώ

Jie, Z. (2019). The Quadrilateral Security Dialogue and Reconstruction of Asia-Pacific Order. China International Studies, 74, 55-73. Διαθέσιμο εδώ

Miyagi, T. (2019). The Changing Security Dynamics in the Indo-Pacific: The Re-Emergence of the Quadrilateral Security Dialogue. Digitala Vetenskapliga Arkivet. Διαθέσιμο εδώ

Patil, V. (2021). The Quadrilateral Security Dialogue and the Indo-Pacific: Major Powers, Strategies and Future Prospects. Forum for Integrated National Security. Διαθέσιμο εδώ

Rai, A. (2019). Quadrilateral Security Dialogue 2 (Quad 2.0) – a credible strategic construct or mere “foam in the ocean”? Maritime Affairs: Journal of the National Maritime Foundation of India, 14(2), 138-148. Taylor & Francis Online. Διαθέσιμο εδώ

Reuter, M. (2021). Friends in deed: How the EU and the Quad can promote security in the Indo-Pacific. European Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο εδώ

Scott, D. (2018). The Indo-Pacific in US Strategy: Responding to Power Shifts. The “Indo-Pacific” – Regional Dynamics in the 21st Century’s New Geopolitical Center of Gravity, 3(2), 19-43. Rising Powers in Global Governance. Διαθέσιμο εδώ


Απάντηση