Η παρουσια της Τουρκιας στο Διαστημα και η συμφωνια με τη Ρωσια

της Δέσποινας Χρυσάφη, μέλους της Ομάδας Αρθρογραφίας

Το 1957, εκτοξεύονται οι πρώτοι πύραυλοι και δορυφόροι στο απώτερο διάστημα από τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ. Μέχρι τότε, θεωρούνταν πως κάθε κράτος κατείχε κυριαρχικά δικαιώματα επί του δικού του τμήματος στο διάστημα. Όμως, αυτό αναιρέθηκε, αφότου τέθηκαν σε τροχιά οι αμερικανικοί και ρωσικοί δορυφόροι, καθώς όλα τα κράτη συμβιβάστηκαν με την οικονομική και επιστημονική υπεροχή των εν λόγω υπερδυνάμεων και κατ’ επέκταση, το απώτερο διάστημα κατέστη res communis omnium, δηλαδή ανοικτό σε όλους προς εξερεύνηση και χρήση. Με το πέρας του Ψυχρού Πολέμου και δεδομένης της συνεχούς επιστημονικής εξέλιξης, η χρήση του διαστήματος για πολιτικούς, στρατιωτικούς και επιστημονικούς σκοπούς, αναδείχθηκε σε ζήτημα διεθνούς πολιτικής, που προσελκύει το ενδιαφέρον και άλλων επίδοξων κρατικών δρώντων, μεταξύ των οποίων είναι και η Τουρκία.

Η Στρατηγική Διαστήματος της Τουρκίας μέχρι σήμερα

Η λήξη του Ψυχρού Πολέμου, λοιπόν, βρίσκει το τουρκικό κράτος εντόνως προβληματισμένο αναφορικά με τον ρόλο που διαδραματίζει διεθνώς. Βασική επιδίωξη των ιθυνόντων είναι η ανάδειξη σε περιφερειακή υπερδύναμη και η άσκηση επιρροής στα Βαλκάνια, την Κεντρική Ασία, τον Καύκασο και την Μέση Ανατολή. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Τουρκία αποφάσισε, κατά τη δεκαετία του 1990, την επένδυση στη διαστημική της πολιτική, γεγονός που θα ενίσχυε ουσιαστικά τη θέση της στο πεδίο επιρροής που την ενδιέφερε. Έκτοτε, έχει κάνει αξιοσημείωτα βήματα στον τομέα αυτόν.

Η γειτονική μας χώρα εισήλθε επισήμως στον χώρο των δορυφόρων το 1994, όταν ετέθη σε τροχιά ο δορυφόρος Türksat 1B. Μέσα στην επόμενη δεκαπενταετία, η δραστηριότητα της Τουρκίας σε αυτόν τον τομέα ήταν αξιόλογη, αφού τέθηκαν σε τροχιά και οι υπόλοιποι δορυφόροι της σειράς, 1C, 2A, 3A, 4A, και 4Β. 

Στις αρχές του 2021, εκτοξεύτηκε από την αμερικανική διαστημική εταιρεία SpaceX του Elon Musk, ο επόμενος δορυφόρος της σειράς, ο τηλεπικοινωνιακός Türksat 5A. Τέθηκε σε τροχιά στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ της Φλόριντα και φέρει επαναχρησιμοποιούμενο πύραυλο Falcon 9. Κατασκευασμένος με βάση την πιο σύγχρονη τεχνολογία, ο Türksat 5A θα παρέχει τηλεοπτικές υπηρεσίες και θα βελτιώσει τα δίκτυα ευρυζωνικών δεδομένων. Ο ως άνω δορυφόρος αναβαθμίζει σημαντικότατα τη θέση της Τουρκίας, καθώς η εμβέλειά του καλύπτει την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τις μεγάλες περιοχές της Αφρικής, καθώς και τη Μεσόγειο, το Αιγαίο και την περιοχή του Εύξεινου Πόντου. Μάλιστα, το καλοκαίρι αναμένεται να κυκλοφορήσει από την ίδια εταιρεία ο επόμενος δορυφόρος της σειράς, Türksat 5Β.

Εξέχουσας σημασίας για τη δορυφορική πολιτική του τουρκικού κράτους είναι η εταιρεία Turkish Aerospace Industries Inc., η οποία δραστηριοποιείται στην κατασκευή αεροσκαφών, ελικοπτέρων, στρατιωτικού μηχανικού εξοπλισμού και διαστημικού εξοπλισμού. Η εν λόγω εταιρεία έχει εξαγοράσει ορισμένες άλλες του ίδιου τομέα, όπως για παράδειγμα την Turkish Aircraft Industries και TUSAS Aerospace Industries. Επιπρόσθετα, συνεργάζεται με ξένες, ισχυρές επιχειρήσεις του χώρου, όπως: Agusta, Alenia Aeronautica, Airbus, Boeing, CASA, Sikorsky, κ.α.

Από την Turkish Aerospace Industries Inc., λοιπόν, αναμένεται να κυκλοφορήσει ο Türksat 6Α, ο πρώτος δορυφόρος τηλεπικοινωνιών της χώρας που κατασκευάζεται με αμιγώς τουρκικούς πόρους. Το συμβόλαιο για την υλοποίηση του προγράμματος, υπό τον συντονισμό του Ινστιτούτου Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευνας της Τουρκίας (TÜBİTAK), υπεγράφη στις 15 Δεκεμβρίου 2014. Ο απαιτούμενος οικονομικός προϋπολογισμός χορηγήθηκε από τη Δημοκρατία της Τουρκίας, το Υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών, την εταιρεία Türksat και το TÜBİTAK. Οι δραστηριότητες συναρμολόγησης, ολοκλήρωσης και δοκιμών του δορυφόρου πραγματοποιούνται σε τουρκικές εγκαταστάσεις αεροδιαστημικής στην Άγκυρα. 

Μεταξύ των έργων που έχει αναλάβει η Turkish Aerospace Industries Inc. εντάσσεται και η σειρά δορυφόρων Göktürk. Το πρόγραμμα Göktürk-2 τέθηκε σε τροχιά το 2012, χρηματοδοτήθηκε από το Ινστιτούτο Επιστημονικής και Τεχνολογικής Έρευνας της Τουρκίας (TÜBİTAK) και υλοποιήθηκε από την Τουρκική Ομάδα Αεροδιαστημικής και την TÜBİTAK υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας μεταξύ 2007-2012. Το σύστημα Göktürk -2 έχει σχεδιαστεί από Τούρκους μηχανικούς. 

Επιπρόσθετα, η προαναφερθείσα εταιρεία παρουσίασε το πρόγραμμα Göktürk-1. Η σχετική σύμβαση υπογράφηκε μεταξύ του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας για την Αμυντική Βιομηχανία και της ιταλικής Telespazio, στις 13 Ιουλίου 2009. Στόχος του Προγράμματος Göktürk-1 είναι η προμήθεια του δορυφόρου, ο οποίος εκτοξεύτηκε το 2016, με ωφέλιμο φορτίο Electro Optical (EO), προκειμένου να παρέχει εικόνες υψηλής ανάλυσης από οποιαδήποτε τοποθεσία στον κόσμο τόσο για στρατιωτικούς, όσο και για μη στρατιωτικούς σκοπούς, όπως έλεγχο των δασών, διαχείριση καλλιεργειών και εκτίμηση ατυχημάτων μετά από φυσικές καταστροφές. Με το έργο αυτό, αναδείχθηκαν οι εθνικές δυνατότητες και ενισχύθηκαν οι πόροι για τα διαστημικά συστήματα (νέες τεχνολογίες, έμπειρο ανθρώπινο δυναμικό και υποδομές). Επιπλέον, συστάθηκε το Κέντρο δοκιμών δορυφορικής συναρμολόγησης, το οποίο χρησιμοποιείται και για εθνικά δορυφορικά προγράμματα επόμενης γενιάς ως στρατηγική επένδυση. 

Το Ισραήλ έχει επανειλημμένα εκφράσει τις ενστάσεις του για την εκτόξευση της σειράς δορυφόρων Göktürk από την Τουρκία. Υποστηρίζει πως χρησιμοποιούνται για τη λήψη εικόνων υψηλής ανάλυσης του Ισραήλ και κάνει λόγο για υποκλοπή. Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέρριψε τις αντιρρήσεις του Ισραήλ, δηλώνοντας ότι η Τουρκία είναι ισχυρότατο έθνος και ως εκ τούτου, δεν δέχεται καμία παρέμβαση όσον αφορά τη χρήση και την εκτόξευση δορυφόρων παροχής πληροφοριών υψηλής ανάλυσης.

Ρωσο-τουρκική διακυβερνητική συμφωνία για το Διάστημα 

Τον Αύγουστο του 2019, ο επικεφαλής της ρωσικής διαστημικής υπηρεσίας Roscosmos δήλωσε πως η Ρωσία είναι πρόθυμη να μοιραστεί τις φιλοδοξίες και την τεχνολογία της με την Τουρκία προς όφελος αμφοτέρων. Μάλιστα, προτάθηκε στον Τούρκο Πρόεδρο να αναλάβει η ρωσική υπηρεσία την εκπαίδευση Τούρκων αστροναυτών στο εκπαιδευτικό κέντρο της Ρωσίας, καθώς και να σταλεί ένας Τούρκος αστροναύτης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) με αφορμή τον εορτασμό της 100ης επετείου από την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας τον Οκτώβριο του 2023. 

Στις 10 Φεβρουαρίου 2021, η εταιρεία Roscosmos γνωστοποίησε πως η Ρωσία και η Τουρκία προετοιμάζουν μια διμερή συμφωνία για συνεργασία στη διαστημική βιομηχανία, επανέλαβε το θέμα της διαστημικής αποστολής ενός Τούρκου αστροναύτη και παρότρυνε την Τουρκία να καταθέσει τις προτάσεις της για τη μεταξύ τους διαστημική σύμπραξη. 

Την ίδια ημέρα, ο Ερντογάν ανακοίνωσε το διαστημικό πρόγραμμα της Τουρκίας, το οποίο είναι φιλόδοξο και στοχεύει μέχρι το 2023 η χώρα να συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών που έχουν φτάσει στη Σελήνη. Επιπλέον, η γειτονική χώρα φιλοδοξεί να καθιερώσει ένα περιφερειακό σύστημα εντοπισμού θέσης και χρονοπροσδιορισμού. Σύμφωνα με τον Τούρκο Πρόεδρο, η χώρα έχει επενδύσει την τελευταία εικοσαετία 2,1 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες σε ποικίλα προγράμματα που αφορούν το διάστημα.

Από τα ανωτέρω καθίσταται σαφές πως η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στη διαστημική της ανέλιξη. Ενδεικτικές της τουρκικής προσπάθειας για ενίσχυση της διαστημικής της δραστηριότητας είναι οι οικονομικές συμφωνίες που έχει συνάψει με ισχυρότατες ξένες εταιρείες, ούτως ώστε να καλύψει τα κενά της σε τεχνογνωσία και εξοπλισμό και υλοποιήσει τα διαστημικά της προγράμματα. Διόλου αμελητέα είναι, βέβαια, τα βήματα της χώρας στην κατασκευή διαστημικών εγκαταστάσεων εντός των συνόρων της. Αναμένουμε με αμείωτο ενδιαφέρον την τροπή της διαστημικής συμφωνίας με τη Ρωσία και με εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον, τις επιπτώσεις που θα επιφέρει η σύναψη της εν λόγω συμφωνίας στις σχέσεις της γείτονος με τις ΗΠΑ, ειδικά μετά τις ταραχές που προκάλεσε το ακανθώδες ζήτημα των πυραύλων S-400.


Απάντηση