Ο Νεος Ψυχρος Πολεμος στον Αρκτικο Κυκλο

του Γιάννη Λιβέρη, Ερευνητή της Ομάδας Διεθνών Σχέσεων & Εξωτερικής Πολιτικής

Εισαγωγή
Ο όρος αρκτική προέρχεται από την ελληνική λέξη «άρκτος», που σημαίνει «αρκούδα» και αναφέρεται στον αστερισμό της Μεγάλης Άρκτου, τα δύο τελευταία αστέρια της οποίας δείχνουν προς τον Βόρειο Πολικό Αστέρα. Ο Αρκτικός Κύκλος αποτελεί το βορειότερο σημείο της υφηλίου και χαρακτηρίζεται από μεγάλες γεωγραφικές αλλαγές λόγω της ανακατανομής του βιολογικού περιβάλλοντος που βρίσκεται σε εξέλιξη. Καθώς λιώνουν οι πάγοι, εμφανίζονται νέες ναυτιλιακές οδοί, μειώνοντας το χρόνο διαμετακόμισης για το θαλάσσιο εμπόριο και σταδιακά παρουσιάζονται νέες οικονομικές ευκαιρίες στον ενεργειακό τομέα. Το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται, ωστόσο, δημιουργεί συγκεκριμένες εντάσεις, οι οποίες προς το παρόν επιλύονται σε μεγάλο βαθμό μέσω της συνεργασίας σε θεσμικό επίπεδο. Η φιλοδοξία, όμως, για τη διατήρηση της Αρκτικής εντός μιας ζώνης χαμηλής έντασης συνεχώς δοκιμάζεται από τη στρατιωτική παρουσία των μεγάλων δυνάμεων που δημιουργεί ανησυχίες για τις μακροπρόθεσμες προθέσεις τους. Αφορμή για την παρούσα ανάλυση στάθηκε η αυξανόμενη στρατιωτική δράση της Ρωσίας στον Παγωμένο Βορρά που θίγει το ζήτημα περί στρατιωτικοποίησης και ασφαλειοποίησης της Αρκτικής. Σκοπός της ανάλυσης είναι, πρωτίστως, η ανάδειξη της νέας γεωπολιτικής της Αρκτικής και οι προκλήσεις της στρατιωτικοποίησης για τη διεθνή ασφάλεια. Δευτερευόντως, στα πλαίσια μιας συγκριτικής ανάλυσης, θα εξεταστούν οι στρατηγικές και οι στρατιωτικές δυνατότητες της Ρωσίας και των ΗΠΑ στον Αρκτικό Κύκλο. Το κείμενο θα επιχειρήσει να διασαφηνίσει τις προθέσεις των δύο δυνάμεων και να θέσει το εξής ερευνητικό ερώτημα: μπορούν τα ανταγωνιστικά συμφέροντα και η επένδυση σε εξοπλισμούς να αποτελέσουν το πρόσχημα για έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο;   

Η Μετατροπή της Γεωπολιτικής σε Γεωπολαρκτική
Η έννοια της γεωπολιτικής αναλύει τη σχέση της πολιτικής ισχύος με το γεωγραφικό περιβάλλον και συνεκτιμά τα προβλήματα ασφάλειας του κράτους με γεωγραφικούς όρους και με τέτοιο τρόπο, ούτως ώστε να παραχθεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τη διάγνωση της δομής ισχύος και των συμφερόντων του διεθνούς χώρου. (Ήφαιστος, Π., 2003) Ο γνωστός αναλυτής των γεωπολιτικών συσχετισμών και των εθνικών συμμαχικών στρατηγικών στον ευρωασιατικό χώρο, Halford Mackinder, ανέφερε πως ο βόρειος παγωμένος χώρος διέθετε σημαντικές ποσότητες φυσικών πόρων. Ως εκ τούτου, το κράτος που θα ήλεγχε τον ζωτικό χώρο θα μπορούσε να αναδειχθεί σε έναν περιφερειακό ηγεμόνα με τα μέσα για τη δημιουργία μιας απροσπέλαστης ναυτικής δύναμης (Mackinder, H., 1904).   

i) Ιστορική διάσταση   
Η πρώτη εξόρμηση στον Αρκτικό Ωκεανό έλαβε χώρα το 330 π.Χ. από τον Έλληνα ναυτικό Πυθέα τον Μασσαλιώτη, ο οποίος ανακάλυψε μια αξιοπερίεργη γη, την οποία ονόμασε «Θούλη». Ήταν ο πρώτος από τους πολλούς εξερευνητές που ακολούθησαν τον δύσκολο δρόμο για τα κατάλευκα τοπία και τις παγωμένες θάλασσες. Μόλις το 1905, όμως, κατάφερε κάποιος να διασχίσει το φημισμένο Βορειοδυτικό Πέρασμα (Northwest Passage) που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό μέσω της Αρκτικής. Ήταν ο Νορβηγός θαλασσοπόρος Roald Amundsen, o οποίος πέρασε τη Νήσο Ουίλιαμ, διέσχισε τον Βερίγγειο πορθμό και έφτασε στον Ειρηνικό. Ο ίδιος μάλιστα, το 1925, έγινε και ο πρώτος άνθρωπος που πέταξε με αεροπλάνο πάνω από τον Βόρειο Πόλο (Marshall, T., 2019).       

Το 1987, ο Mikhail Gorbachev, στην «ομιλία του Μούρμανσκ» όρισε τη γεωγραφική περιοχή της Αρκτικής ως μια ζώνη ειρήνης και συνεργασίας, έπειτα από μια μακρά περίοδο παρουσίας στρατιωτικών εξοπλισμών. Αργότερα με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η Αρκτική έπαψε να συγκαταλέγεται ως στρατηγική προτεραιότητα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Ως αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης προωθήθηκαν οι συνεργατικές πρωτοβουλίες με κυριότερη αυτή του Αρκτικού Συμβουλίου (Boulègue, M., 2019).   

ii) Θεσμική Διάσταση

Το Αρκτικό Συμβούλιο ιδρύθηκε το 1996 στην Οττάβα του Καναδά και απαρτίζεται από τα οκτώ αρκτικά κράτη, τα οποία συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων με γνώμονα την επίλυση διαφορών μέσω διπλωματικών μηχανισμών. Τα κράτη αυτά είναι: η Ρωσία, ο Καναδάς, οι ΗΠΑ (μέσω της Αλάσκα), η Νορβηγία, η Δανία (μέσω της αυτοδιοικούμενης Γροιλανδίας), η Ισλανδία, η Φινλανδία και η Σουηδία. Επιπλέον, υπάρχουν δεκατρείς χώρες με καθεστώς Μόνιμου Παρατηρητή, ανάμεσα στις οποίες βρίσκονται η Ινδία, η Ιαπωνία και η Κίνα (Arctic Council, 2021).

Το Συμβούλιο της Αρκτικής είναι ένας διακυβερνητικός δημόσιος χώρος όπου προωθείται η συνεργασία και η επικοινωνία μεταξύ των κρατών και ως εκ τούτου αποτελεί το προπύργιο της αρκτικής γεωστρατηγικής. Τα κράτη με τη Διακήρυξη Ilulissat, το 2008, επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στην επίλυση των διαφορών μέσω της Συμβάσεως του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (Groenning, R., 2016). Στην περίπτωση της Αρκτικής έχει εφαρμοστεί η Θεωρία των Τομέων από τους «Αρκτικούς Πέντε» (ΗΠΑ, Ρωσία, Νορβηγία, Καναδάς, Δανία), βάσει της οποίας κάθε κράτος που βρέχεται από τον Αρκτικό Ωκεανό θεωρείται κυρίαρχο σε ένα νοητό εδαφικό τρίγωνο από την ακτή του έως τον Βόρειο Πόλο. Υπάρχουν, ωστόσο, μη αρκτικά κράτη με οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή που ισχυρίζονται πως η Αρκτική πρέπει να είναι ελεύθερη από κάθε κρατική κυριαρχία ή διεκδίκηση, σύμφωνα με την θεωρία της «κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας» (Bye, H., 2018).   

Εικόνα που περιέχει χάρτης

Περιγραφή που δημιουργήθηκε αυτόματαΕικόνα 1:  Arctic Ocean (Πηγή: NSIDC)


Η κλιματική αλλαγή και η τήξη των πάγων έχει σκληρύνει τη στάση των πέντε παράκτιων κρατών, τα οποία αναγνωρίζουν τη σημασία των βιολογικών αλλαγών του οικοσυστήματος για την εμπορική ναυτιλία και τις ενεργειακές ανάγκες (Congressional Research Service. 2021). Καθώς, μέρη της Αρκτικής γίνονται σταδιακά προσβάσιμα ενδέχεται να βρεθούν τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμα. Σύμφωνα με το Γεωλογικό Ινστιτούτο των Ηνωμένων Πολιτειών, η Αρκτική διαθέτει το 30% της παγκόσμιας ποσότητας φυσικού αερίου και το 15% της παγκόσμιας ποσότητας πετρελαίου. (Weidacher, H., 2016).   

Οι νέες γεωοικονομικές συνθήκες που αναδεικνύονται στον Αρκτικό Κύκλο επαναπροσδιορίζουν τα ζητήματα ασφάλειας και προσκαλούν τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων του 21ου αιώνα. Το παρόν γεγονός γίνεται αντιληπτό από τη στιγμή που η Μόσχα έστειλε δύο επανδρωμένα καταδυτικά οχήματα στον πυθμένα του Βόρειου Πόλου για να καρφώσουν μια ρωσική σημαία από τιτάνιο και αντιδιαβρωτική προστασία (Guy, F., 2007).   

iii) Στρατιωτική Διάσταση: μια ακόμα απειλή για τη Διεθνή Ασφάλεια;
Το Αρκτικό Συμβούλιο ασχολείται με θέματα ήπιας ασφάλειας που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος και επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, ενώ από την αρχή της ίδρυσής του έχει αποκλείσει τα στρατιωτικά ζητήματα από τις αρμοδιότητές του. Βέβαια, ελλείψει μιας κοινά αποδεκτής πολιτικής ασφάλειας στην περιοχή δεν είναι απίθανο να δημιουργηθούν εντάσεις. Αν και τα αρκτικά κράτη προσπαθούν να αποφύγουν τις ένοπλες συρράξεις αναζητώντας παράλληλα την ισορροπία ισχύος, οι συνεχώς αυξανόμενες στρατιωτικές επενδύσεις της Ρωσίας, σε συνδυασμό με την αμερικανική παρουσία μέσω του ΝΑΤΟ, ενδέχεται να οδηγήσει σε κλιμάκωση της κατάστασης (Cepinskyte, A. & Paul, M., 2021).   

Διατηρούνται σημαντικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή, ενώ, η Ρωσία διαθέτει πυρηνικές κεφαλές και εξοπλίζει έναν αρκτικό στρατό. Κράτη-μέλη του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, όπως η Νορβηγία έχει δημιουργήσει ένα Τάγμα Αρκτικής, ενώ η Δανία επενδύει σε μια Αρκτική Δύναμη Αντίδρασης για την προβολή της στρατιωτικής ισχύος έναντι της ρωσικής αρκούδας. Ταυτόχρονα, ξετυλίγονται στρατηγικά σενάρια, καθώς το ΝΑΤΟ έχει τη δυνατότητα να φράξει την έξοδο των Στενών Σκάγκερακ αποκλείοντας έτσι τον Στόλο της Βαλτικής. Προκειμένου να φτάσει στον Ατλαντικό ωκεανό ο Βόρειος Στόλος της Ρωσίας πρέπει να διέλθει από την Θάλασσα της Νορβηγίας και μετέπειτα να περάσει από το άνοιγμα του GIUK (Greenland, Iceland, United Kingdom). Ένα πέρασμα που ονομαζόταν «Ζώνη Θανάτου» κατά τον Ψυχρό Πόλεμο για τις νατοϊκές δυνάμεις (Marshall, T., 2019).

Εικόνα που περιέχει χάρτης

Περιγραφή που δημιουργήθηκε αυτόματα

Εικόνα 2: The GIUK Gap (Πηγή: Heritage Foundation Research)


Τα κράτη του Αρκτικού Κύκλου με την κατασκευή των σύγχρονων παγοθραυστικών και την ποιοτική αναβάθμιση της στρατιωτικής τεχνολογίας δημιουργούν προκλήσεις για τη διεθνή ασφάλεια. Σύμφωνα με τον J. Mearsheimer, η συνεργασία είναι δυνατή, ωστόσο, περιορίζεται από την επικρατούσα λογική του ανταγωνισμού για την ασφάλεια (Baylis J, Smith S. & Owens, P., 2013). Συνεπώς, σε έναν κόσμο ατελούς πληροφόρησης, όπου λαμβάνεται υπόψιν ο παράγοντας του λανθασμένου υπολογισμού ή της λανθασμένης διάγνωσης των προθέσεων της κάθε πλευράς, ένας διάλογος για ζητήματα στρατιωτικής ασφάλειας θα ήταν ιδιαίτερα παραγωγικός για την αποφυγή μελλοντικών συγκρούσεων. Παρακάτω θα μελετηθούν οι αρκτικές στρατηγικές και στρατιωτικές ικανότητες της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών που επιχειρούν να επιστρέψουν στη «γεωπολαρκτική» σκακιέρα.   

Η Στρατηγική της Ρωσίας στον Αρκτικό Κύκλο   
Η Αρκτική, από τη στιγμή της ανάληψης της προεδρείας από τον Vladimir Putin, έχει εξελιχθεί σε σημαντικό παράγοντα της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας και άμυνας της Ρωσίας. Ο Putin έχει περιγράψει την περιοχή ως ένα μέρος της ρωσικής «σφαίρας ιδιαίτερων συμφερόντων» λόγω της στρατιωτικής, ενεργειακής και οικονομικής σημασίας της (Granholm, N, Carlsson, M. & Korkmaz, K., 2016).   

i) Ρωσική Πολιτική   
Το δόγμα της εξωτερικής πολιτικής του Ρώσου προέδρου ενστερνίζεται ένα όραμα για έναν πολυπολικό κόσμο, γεγονός που μεταφράζεται για τους Ρώσους ως αύξηση της ρωσικής διεθνούς επιρροής (ιδιαίτερα στην περιφέρεια) και ισχυροποίηση της θέσης της στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράμετρος – κλειδί για την πρόκληση θεωρείται φυσικά η διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων στη Ρωσική Αρκτική (Rumer, E. & Sokolsky, R, 2021).   

Η στρατηγική της Ρωσίας για τον Αρκτικό Κύκλο χαράζεται μέσα από δύο στρατηγικά πλαίσια που υιοθετήθηκαν εντός του έτους 2020 και έχουν ισχύ έως το 2035: α) «Basic Principles of Russian Federation State policy in the Arctic» και β) «Strategy for the Development of the Arctic Zone of the Russian Federation and National Security until 2035» (Kluge, J. & Paul, M., 2020). Οι Βασικές Αρχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Αρκτική έως το 2035 συνοψίζονται ως εξής:   
α) Διασφάλιση της κρατικής κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας   
β) Διατήρηση της Αρκτικής ως μια ζώνη ειρήνης με σταθερές και αμοιβαία επωφελείς συνεργασίες   
γ) Εξασφάλιση του υψηλού βιοτικού επιπέδου και της ευημερίας για τους ανθρώπους στην Ρωσική Αρκτική Ζώνη   
δ) Χρήση της Ρωσικής Αρκτικής ως μια στρατηγική βάση εκμετάλλευσης πόρων με σκοπό την επιτάχυνση της οικονομικής μεγέθυνσης   
ε) Μετατροπή της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού σε έναν ανταγωνιστικό εθνικό διάδρομο μεταφορών
στ) Προστασία του Αρκτικού περιβάλλοντος και του παραδοσιακού τρόπου ζωής των αυτόχθονων πληθυσμών στη Ρωσική Αρκτική (Anthony, I., Klimenko, E. & Su, F., 2021).   

ii) Στρατιωτικές Ικανότητες   
Η στρατιωτική παρουσία των Ρώσων στον Αρκτικό Κύκλο επιδιώκει τρεις στόχους:
α) Ενίσχυση της άμυνας στα ρωσικά εδάφη   
β) Διασφάλιση ενός ευημερούς οικονομικού μέλλοντος   
γ) Προβολή ισχύος, ιδίως στον Βόρειο Ατλαντικό   

Η Μόσχα έδειξε τις προθέσεις της για την «κατάκτηση» του Αρκτικού Κύκλου, το 2014, σε μια άσκηση που περιλάμβανε 155.000 άνδρες και έναν μεγάλο αριθμό αεροσκαφών, τανκς και πλοίων. Την ίδια χρονιά μάλιστα το Στρατιωτικό Δόγμα της Ρωσίας συμπεριέλαβε την αποστολή για την «υπεράσπιση των συμφερόντων στην Αρκτική». Το Ναυτικό Δόγμα για την Αρκτική του 2017 αναγνωρίζει τη διαφαινόμενη απειλή των ΗΠΑ ως προς την ναυτική κυριαρχία και υπογραμμίζει τις οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές πιέσεις αναφορικά με τον έλεγχο του Βόρειου Περάσματος (Wezeman, T., 2016).   

Ο Βόρειος Στόλος, με βάση το Σεβερομόρσκ στη Χερσόνησο Κόλα, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ρωσικής προβολής στρατιωτικής ισχύος. Διαθέτει στο οπλοστάσιο του υπερηχητικούς πυραύλους και πυρηνικά υποβρύχια drones με τη δυνατότητα να εκραγούν στο βυθό, πυροδοτώντας τεράστια ραδιενεργά κύματα. Επίσης, στις ρωσικές δυνάμεις υπάρχει ο μεγαλύτερος στόλος πυρηνικών και μη πυρηνικών παγοθραυστικών στον κόσμο, 46 στο σύνολο. Το πιο προηγμένο τεχνολογικά παγοθραυστικό της, Ilya Muromets, έχει την ικανότητα να σπάσει πάγο ενός μέτρου (Melino, M. & Conley, H.).   

Εικόνα που περιέχει νερό, βάρκα, υπαίθριος, σκάφος

Περιγραφή που δημιουργήθηκε αυτόματα

Εικόνα 3: Russian Icebreaker Ilya Muromets (Πηγή: Military Review)


Η Ρωσία τα τελευταία έτη έχει εκσυγχρονίσει πρώην Σοβιετικές αεροπορικές βάσεις, ενώ έχει προχωρήσει στην οικοδόμηση νέων βάσεων στο αρχιπέλαγος Νοβάγια Ζεμλιά, στη Γη της Αλεξάνδρας και στη νήσο Κοτέλνι. Η επένδυση σε στρατιωτικές υποδομές περιλαμβάνει την ενίσχυση της άμυνας Bastion επιζητώντας τον υποθαλάσσιο έλεγχο μεταξύ του αρχιπελάγους Σβάλμπαρντ και Νορβηγίας και του ανοίγματος GIUK (Boulegue, M., 2019).   

Εικόνα που περιέχει χάρτης

Περιγραφή που δημιουργήθηκε αυτόματα

Εικόνα 4: Russia’s Bases –  Kola (Top left), Novaya Zemlya (Top right), Alexandra Land (Bottom left), Kotelny (Bottom right) (Πηγή: CSIS)


Η Ρωσία παρ’ όλο που είναι μέλος του Αρκτικού Συμβουλίου και συνεργάζεται στενά με τα παράκτια κράτη για περιβαλλοντικά ζητήματα, δεν παύει να δημιουργεί ανησυχίες σχετικά με τις μελλοντικές προθέσεις της στην περιοχή του Βόρειου Παγωμένου Ωκεανού. Η διείσδυση της Ρωσίας και της Κίνας, που θεωρεί τον εαυτό της ως ένα «κράτος πλησίον της Αρκτικής» (near arctic state) δεν αφήνει αδιάφορη τις ΗΠΑ από το νέο γεωπολιτικό παιχνίδι που εκτυλίσσεται βόρεια. Μένει να δούμε στη συνέχεια ποια θα είναι η αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες έχουν σαφώς ένα γεωγραφικό μειονέκτημα.   

Η Στρατηγική των ΗΠΑ στην Αρκτική   
Η αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν ήταν πολύ ενεργή στον Αρκτικό Κύκλο στις δύο πρώτες δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, όμως, σήμανε τον συναγερμό για την ασφάλεια της δυτικής συμμαχίας του ΝΑΤΟ που είδε τη διάχυση των γεωπολιτικών εντάσεων της Ανατολικής Ευρώπης στην Αρκτική (Weitz, R. 2019).   

i) Αμερικανική Πολιτική
   
Η Εθνική Στρατηγική (2017) και η Εθνική Στρατηγική Άμυνας (2018) χαρακτηρίζουν την Κίνα και τη Ρωσία ως αναθεωρητικές δυνάμεις στο διεθνές σύστημα και ως εκ τούτου ως απειλές για την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ. Το έντονο οικονομικό ενδιαφέρον της πρώτης και η αυξανόμενη στρατιωτική παρουσία της δεύτερης έχουν παρακινήσει τις ΗΠΑ για αλλαγή στάσης προς τον Αρκτικό Κύκλο (Conley H. & Melino M., 2019) Για τους Αμερικάνους τα συμφέροντά τους στην Αρκτική πήραν σάρκα και οστά όταν αγόρασαν την Αλάσκα από τη Ρωσία το 1867 έναντι 7,2 εκατ. δολαρίων. Σύμφωνα με μελέτες υπάρχουν 23 δισ. βαρέλια πετρελαίου και 108 τρις. κυβικά φυσικού αερίου στις θάλασσες Μποφόρ και Τσούκτσι. Ένα μεγάλο κώλυμα παρουσιάζεται όμως για τη χάραξη εξωτερικής πολιτικής, καθώς οι ΗΠΑ δεν έχουν επικυρώσει ακόμα τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας που μεταφράζεται ως μια αδυναμία διεκδίκησης υποθαλάσσιων εδαφών στην Αρκτική. Αντιθέτως, ο Καναδάς και η Ρωσία την έχουν επικυρώσει (Forsyth M., 2018).   

Εικόνα που περιέχει χάρτης

Περιγραφή που δημιουργήθηκε αυτόματα

Εικόνα 5: Trading routes through Alaska (Πηγή: Defense Mapping Agency)


Οι Αμερικανοί ισχυρίζονται επίσης στην Εθνική Στρατηγική τους ότι θα προασπίσουν τα εδάφη τους και την ελεύθερη διέλευση των πλοίων στα χωρικά τους ύδατα. Η εξέλιξη των υποδομών και των ενόπλων δυνάμεων θα είναι απαραίτητα συστατικά στοιχεία για την προώθηση των στόχων εθνικής ασφάλειας, όπως και για την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας στον εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον της Αρκτικής (DOD Arctic Strategy, 2019).   

ii) Στρατιωτικές Ικανότητες   
Είναι εμφανές πως οι ΗΠΑ, πέραν του γεωγραφικού μειονεκτήματος, παρουσιάζουν κι ένα έλλειμα στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς στον Παγωμένο Βορρά. Από τα οκτώ παγοθραυστικά που διέθεταν οι Αμερικανοί το 1960, πλέον έχουν μόνο ένα λειτουργικό, το USS Polar Star. Το 2019, το πλοίο έπιασε φωτιά και δέχτηκε σημαντικές φθορές, αλλά αργότερα ενισχύθηκε με νέο εξοπλισμό προκειμένου να παραταθεί η διάρκεια ζωής του για δέκα επιπλέον έτη. Η Αμερικανική Ακτοφυλακή υπολογίζει ότι θα χρειαστεί τουλάχιστον έξι βαριά παγοθραυστικά έως το 2029. (United States Coast Guard Arctic Strategic Outlook, 2019).   

Εικόνα που περιέχει βάρκα, πλοίο, σκάφος, μεταφορά

Περιγραφή που δημιουργήθηκε αυτόματα

Εικόνα 6: U.S. Polar Star (Πηγή:  Wikipedia)
Οι ΗΠΑ διατηρούν βάσεις στην Αλάσκα και στη Γροιλανδία με αεροσκάφη αναχαιτιστικών δυνατοτήτων στην πρώτη και συστήματα ραντάρ στη δεύτερη. Παρότι έχουν αποσύρει τις ένοπλες δυνάμεις τους από τη σύμμαχο Ισλανδία από το 2006, έχουν σκοπό να επαναλειτουργήσουν την αεροπορική βάση Κέφλαβικ με μια μόνιμη στρατιωτική παρουσία. Οι Αμερικανοί, επιπλέον, δείχνουν τις προθέσεις τους για αύξηση της ναυτικής ισχύος με τις ασκήσεις τεραστίων διαστάσεων, όπως αυτή στην Θάλασσα Μπάρεντς τον Μάιο του 2020. Το σημαντικότερο στοιχείο που το καταδεικνύει είναι η επαναδραστηριοποίηση του Δεύτερου Στόλου (Depledge, D. & Boulegue, M, 2021).   

Συμπεράσματα

Τα αρκτικά κράτη φαίνεται ότι πρωτίστως προάγουν τη συνεργασία μεταξύ τους σύμφωνα με κανόνες του διεθνούς δικαίου που ρυθμίζουν τις εδαφικές διαφορές. Το ερώτημα όμως που προκύπτει είναι εάν οι ειρηνικές διαπραγματεύσεις θα διατηρηθούν όσο αυξάνονται οι αμυντικές δαπάνες. Η στρατιωτικοποίηση του Αρκτικού Κύκλου δεν έχει φτάσει σε καμία των περιπτώσεων τα επίπεδα του Ψυχρού Πολέμου ακόμα αλλά η επιστροφή των ΗΠΑ ενδέχεται να οδηγήσει σε μια νέα κούρσα με πρόσχημα αυτή τη φορά τα ενεργειακά κοιτάσματα. Τα θεμέλια της Διεθνούς Ασφάλειας πρόκειται να δοκιμαστούν όσο ενισχύεται το ρίσκο λανθασμένων υπολογισμών που δύνανται να φορτιστούν από δυναμικές δράσης-αντίδρασης. Η λύση που απαιτείται, για να αποφευχθούν στρατιωτικές συγκρούσεις με αρνητικό αποτύπωμα στο αρκτικό περιβάλλον, είναι μια νέα αρχιτεκτονική δομή ασφάλειας που θα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο διάλογο επί στρατιωτικών ζητημάτων.   


Ενδεικτική Βιβλιογραφία   

Βιβλία   

Αρβανιτόπουλος Κ. & Ήφαιστος Π. (2003). Ευρωατλαντικές Σχέσεις. Ποιότητα, Αθήνα.

Baylis J, Smith S. & Owens P. (2013). Η Παγκοσμιοποίηση της Διεθνούς Πολιτικής. Επίκεντρο, Αθήνα.   

Brzezinksi Z. (2016). The Grand Chessboard. Basic Books, New York.   

Mackinder, H. (1904). The Geographical Pivot of History.   

Marshall, T. (2019). Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας. Διόπτρα, Αθήνα.       

Ακαδημαϊκά Άρθρα   

Aliyev, N. (2019). Russia’s Military Capabilities in the Arctic. ICDS [online], Available here [Accessed 29 April 2021].   

Anthony, I., Klimenko, E. & Su, F. (2021). A Strategic Triangle in the Arctic? Implications of China-Russia-United States Power Dynamics for Regional Security. SIPRI. [online], Available here [Accessed 24 April].   

Bye H., (2018). National Interests and Security Policies in the Arctic Region Among Arctic States. Digital Commons [online], Available here [Accessed 27 April 2021].

Cepinskyte, A. & Paul A. (2021). Arctic Security Environment in Flux: Mitigating Geopolitical Competition through a Military Security Dialogue. The Arctic Institute [online], Available here [Accessed 27 April 2021].   

Boulegue, M. (2019). Russia’s Military Posture in the Arctic. Russia and Eurasia Programme, [online]. Available here [Accessed 21 April 2021].   

Depledge, D, & Boulegue M (2021). New Military Security Architecture is Needed on the Arctic. Chatham House, [online]. Available here [Accessed 24 April 2021].

Forsyth, M. (2018). Why Alaska and the Arctic are Critical to the National Security of the United States. Military Review. [online], Available here [Accessed 28 April 2021].

Groenning, R., (2016), Why Military Security should be left out of the Arctic Council. The Arctic Institute [online], Available here [Accessed 27 April 2021].   

Klimenko, E. (2016). Russia’s Arctic Security Policy. SIPRI. [online], Available here [Accessed 24 April 2021].   

Kluge, J. & Paul, M. (2020). Russia’s Arctic Strategy through 2035. SWP. [online], Available here [Accessed 24 April 2021].   

Melino, M. &  Conley, H. (2019). The Ice Curtain: Russia’s Arctic Military Presence. CSIS, [online]. Available here [Accessed 21 April 2021].   

Melino M & Conley H. (2019). The Implications of US Policy Stagnation in the Arctic. CSIS, [online]. Available here [Accessed 28 April 2021].   

Rumer, E. & Sokolsky, R. (2021). Russia in the Arctic – A Critical Examination. [online] Carnegie Endowment for International Peace. Available here [Accessed 24 April 2021].

Weidacher., H. (2016). China and Arctic Energy: Drivers and Limitations. The Polar Journal. [online], Available here [Accessed 28 April 2021].   

Weitz, R. (2019). US Policy Towards the Arctic: Adapting to a Changing Environment. ICDS [online]. Available here [Accessed 28 April 2021].   

Wezeman, S., (2016). Military Capabilities in the Arctic: A New Cold War in the high North. SIPRI, [online] 25, pp.13-20. Available here [Accessed 20 April 2021].   

Ιστοσελίδες Θεσμών

Arctic Council.org. [online], Available here [Accessed 20 April 2021].   

Κυβερνητικές Πηγές   

Congressional Research Service (2021). Changes in the Arctic: Background and Issues for Congress. [online], Available here [Accessed 21 April 2021].   

U.S. Air Force (2020). The Department of the Air Force Arctic Strategy. [online], Available here [Accessed April 27 2021].   

U.S. Coast Guard (2019). United States Coast Guard Arctic Strategic Outlook. [online], Available here [Accessed 27 April 2021].   

U.S. Department of Homeland Security (2021). Strategic Approach for Arctic Homeland Security. [online], Available here [Accessed 27 April 2021].       

Άρθρα

Guy., F. (2007). Russian Sub Plants Flang under North Pole. Reuters. [online], Available here [Accessed 28 April 2021].   


Απάντηση