O αντικτυπος της συλληψης Protasevish απο το καθεστως Lukashenko

της Κυριακής Θεοδοσάκη, μέλους της Ομάδας Αρθρογραφίας

Στις 24 Μαΐου ένα γεγονός το οποίο έλαβε χώρα σε έδαφος στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο συγκλόνισε την διεθνή κοινή γνώμη και επανάφερε στο προσκήνιο τους προβληματισμούς σχετικά με το αυταρχικό πολιτικό καθεστώς της Λευκορωσίας. Ειδικότερα, μια πολιτική πτήση της εταιρείας Ryanair με αφετηρία την Αθήνα και τελικό προορισμό το Βίλνιους της Λιθουανίας προέβη σε αναγκαστική προσγείωση στο Μίνσκ της Λευκορωσίας έπειτα από πληροφορίες, από τις υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της εν λόγω χώρας, για την ύπαρξη βόμβας στο αεροσκάφος. Η Λευκορωσία, μάλιστα, απέστειλε και ένα στρατιωτικό αεροσκάφος, για να συνοδεύσει την πτήση στην αλλαγή πορείας της με στόχο την προσγείωση στο Μίνσκ. Στην πραγματικότητα, όμως, η ενέργεια αυτή δεν σχετιζόταν με υπαρκτό λόγο ασφάλειας του αεροσκάφους. Η προσγείωση σχεδιάστηκε έτσι, ώστε να συλληφθεί στη χώρα ο 26χρονος ακτιβιστής και δημοσιογράφος Roman Protasevich, μια από τις ισχυρότερες φωνές της αντιπολίτευσης στο εσωτερικό της χώρας. Η πράξη αυτή ξεπέρασε την μέχρι τώρα αυταρχική στάση του εν λόγω πολιτικού καθεστώτος, καθώς συνιστά όχι μόνο κατάφωρη καταπάτηση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και προσβολή διεθνών και ευρωπαϊκών κανόνων και αρχών.

Πιο συγκεκριμένα, η πράξη αυτή αντανακλά στο εξωτερικό την πάγια πρακτική της πολιτικής ηγεσίας στο εσωτερικό. Τα μέσα ενημέρωσης της χώρας αναφέρουν ότι η ενέργεια ενορχηστρώθηκε κατόπιν εντολών του ίδιου του Προέδρου Lukashenko, ο οποίος έχει εδραιώσει σταδιακά ένα καθεστώς φίμωσης και λογοκρισίας. Μάλιστα, σύμφωνα με τις δηλώσεις του διευθύνοντος συμβούλου της αεροπορικής εταιρείας Ryanair υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για την ύπαρξη εντός του αεροσκάφους πρακτόρων των υπηρεσιών ασφαλείας της Λευκορωσίας, γεγονός το οποίο συμπληρώνει την αρνητική εικόνα της ενέργειας αυτής. Ωστόσο, για το εσωτερικό της Λευκορωσίας τέτοιες ενέργειες δυστυχώς συνθέτουν την καθημερινότητα. Ο Lukashenko βρίσκεται στην ηγεσία της χώρας επι 27 χρόνια και, μάλιστα, στις τελευταίες εκλογές τον Αύγουστο του 2020 επανεξελέγη, πυροδοτώντας ένα νέο μαζικό κύμα λαϊκών αντιδράσεων τόσο από τους πολίτες, όσο και από την αντιπολίτευση, με το επιχείρημα ότι το αποτέλεσμα των εκλογών είναι νοθευμένο υπερ του. Το αποτέλεσμα των εκλογών αξίζει να σημειωθεί, ότι δεν αναγνωρίζεται ως έγκυρο ούτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ την πολιτική καταστολής πολιτικών αντιπάλων και διαδηλώσεων καταδίκασε έντονα και το Συμβούλιο της Ευρώπης, φτάνοντας μέχρι και στην δημοσίευση σχετικής Δήλωσης της Γενικής Γραμματέως, του Προέδρου της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, αλλά και του τότε Προέδρου της Επιτροπής Υπουργών, ΑΝΥΠΕΞ κ. Μ. Βαρβιτσιώτη. Το νέο κύμα διαδηλώσεων ενεργοποίησε ένα φαύλο κύκλο βίας με την Κυβέρνηση να επιστρατεύει κάθε δυνατό μηχανισμό της, για να επιβάλει τις πολιτικές επιταγές της, να κατευνάσει τον αναβρασμό και να αποσιωπήσει τις αντίθετες φωνές, οι οποίες θέτουν σε αμφισβήτηση την νομιμοποίηση και την επιβίωση του πολιτικού καθεστώτος. 

Μια από τις αντίθετες προς το καθεστώς φωνές είναι και ο συλληφθείς ακτιβιστής και δημοσιογράφος. Έχοντας ήδη επιβαρυνθεί με τις κατηγορίες υποκίνησης δημοσίων ταραχών και κοινωνικού μίσους με ποινή έως και 12 χρόνια φυλάκισης, είναι πλέον αντιμέτωπος και με την κατηγορία της τρομοκρατίας, η οποία συνεπάγεται ισόβια φυλάκιση ή ακόμη και θανατική ποινή. Ο Protasevich από το 2019 είναι εξόριστος από την χώρα και ζει την Πολωνία, ενώ μεταξύ άλλων, αποτελεί και τον συνιδρυτή του καναλιού Nexta στην πλατφόρμα Telegram. Πρόκειται για ένα αντικυβερνητικό κανάλι, το οποίο εκτεταμένα έχει καλύψει τις βίαιες καταστολές και συλλήψεις πολιτών και δημοσιογράφων από τις κρατικές αρχές, γεγονός το οποίο τον έχει θέσει στο στόχαστρο της πολιτικής ηγεσίας.  Η σύλληψη αυτή αποτελεί απλώς την κορυφή του παγόβουνου σε ένα συνεχώς βίαιο και αυταρχικό πολιτικό περιβάλλον. Οι συλλήψεις, ο περιορισμός του τύπου και εν γένει των μέσων μαζικής ενημέρωσης, οι διώξεις σε βάρος της αντιπολίτευσης και των διαφωνούντων συνθέτουν ένα απολυταρχικό σκηνικό, το οποίο πλέον απειλεί όχι μόνο την εσωτερική σταθερότητα της χώρας αλλά και την περιφερειακή ισορροπία. 

Ως προς την περιφερειακή ισορροπία, ο αντίκτυπος αυτής της ενέργειας διογκώνει το χάσμα τόσο ανάμεσα στο πολιτικό καθεστώς της Λευκορωσίας και την Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και εν γένει ανάμεσα σε Δυτική και Ανατολική Ευρώπη. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ενώ η ενέργεια καταδικάστηκε από τα ευρωπαϊκά κράτη ως αντιδημοκρατική, ως αεροπειρατεία (έστω και αν νομικά δεν χαρακτηρίζεται έτσι μία τέτοια πράξη) και ακόμη ως κρατική τρομοκρατία, την ίδια στιγμή η Ρωσία έσπευσε να υποστηρίξει το φιλικά προσκείμενο καθεστώς της Λευκορωσίας.  Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις για τις εκλογές του περασμένου Αυγούστου, υιοθέτησε και νέα δέσμη κυρώσεων, μεταξύ των οποίων βρίσκονται η επέκταση των οικονομικών κυρώσεων, η απαγόρευση υπερπτήσεων ευρωπαϊκών αεροπλάνων πάνω από τον εναέριο χώρο της Λευκορωσίας, καθώς και το αντίστροφο για αεροπλάνα προερχόμενα από την Λευκορωσία με προορισμό ευρωπαϊκά κράτη. Πρόκειται για δύο διαφορετικές οπτικές γωνίες, οι οποίες αντικατοπτρίζουν δυο διαφορετικά πολιτικά συστήματα. 

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση και κατ’επέκταση και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες εξίσου καταδίκασαν την ενέργεια, οι διεθνείς κανόνες, οι υπερεθνικές και διακυβερνητικές μορφές ολοκλήρωσης και οι αρχές του Διεθνούς Δικαίου κατευθύνουν την εξωτερική πολιτική. Αντιθέτως, για την Ρωσία και για τα κατά τα πρότυπα της πολιτικά καθεστώτα, το εθνικό συμφέρον, η ανάγκη ασφάλειας, η διασφάλιση του ζωτικού χώρου και η επιβίωση του καθεστώτος έχουν αναδειχθεί επανειλημμένα σε κινητήριους γνώμονες της εξωτερικής πολιτικής. Κατά συνέπεια, η πολιτική αυτή διάσταση αποτυπώνει και μια ειδικότερη έμπρακτη αμφισβήτηση της ισχύος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως διεθνούς οργανισμού. Άλλως επιβεβαιώνεται μια από τις βασικές αρχές της ρεαλιστικής θεωρίας των διεθνών σχέσεων για την αδυναμία επιρροής των Διεθνών Οργανισμών και θεσμών σε σχέση με την κρατική ισχύς. Το κράτος είναι ο ισχυρότερος δρών του διεθνούς συστήματος και βασικός στόχος είναι η εξασφάλιση της επιβίωσης του. Εφόσον δεν υπάρχει κάποιος «διαιτητής» λόγω της αναρχίας, κάθε κράτος έχει την δυνατότητα να διεκδικεί τα συμφέροντα του αναδεικνύοντας έτσι την αδυναμία των διεθνών οργανισμών να προωθήσουν την συνεργασία μεταξύ των κρατών, σύμφωνα με την ρεαλιστική οπτική. 

Εν κατακλείδι, η ενέργεια αυτή διευρύνει ακόμη περισσότερο την πολιτική κρίση στο εσωτερικό της χώρας και στην Ανατολική Ευρώπη εν γένει. Μια διάσταση ψυχροπολεμικού χαρακτήρα διακρίνει ολοένα και περισσότερο τις σχέσεις των δύο πλευρών της Ευρώπης. Και αυτό συμβαίνει, γιατί τέτοιου είδους ενέργειες αποδεικνύουν τον αυταρχικό χαρακτήρα του καθεστώτος Lukashenko και επιβεβαιώνουν την κατάφωρη παραβίαση των δικαιωμάτων των δημοσιογράφων από τέτοιου είδους πολιτικά συστήματα. Τέλος, καθιστούν εύθραυστη την περιφερειακή ισορροπία ισχύος, δεδομένης και της παρασκηνιακής υποστήριξης της Ρωσίας.


Απάντηση