Συζητηση με την Καθηγητρια Εμμανουελλα Δουση για την κλιματικη διπλωματια

από την Μυροφόρα Παπαδοπούλου, μέλος της Ομάδας Συνεντεύξεων

«Σε όλη τη διάρκεια της Ιστορίας, ο άνθρωπος έπρεπε να παλεύει με τη Φύση για να επιβιώσει. Σ’ αυτόν τον αιώνα, έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι, για να επιβιώσει, πρέπει να την προστατέψει». Τα τελευταία χρόνια το περιβάλλον και η κλιματική αλλαγή έχουν αναδειχθεί σε μείζονα προβλήματα που απασχολούν όλο και περισσότερο την κοινωνία. Η Πολιτεία επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Όμως, πέρα από την κοινωνική κατακραυγή και την παροδική ενασχόληση με το φαινόμενο, μόνο σε περιπτώσεις που έρχονται στο φως της δημοσιότητας και προβάλλονται μέσα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ως κοινωνία οφείλουμε, εάν θέλουμε ένα καλύτερο μέλλον για εμάς και για τις επόμενες γενιές να ενημερωθούμε. Οι πολίτες οφείλουν να βρίσκονται σε επαγρύπνηση και να μην εφησυχάζουν, θεωρώντας ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένα μακρινό φαινόμενο, του οποίου τα αποτελέσματα είτε συμβαίνουν μακριά του και δε τον επηρεάζουν άμεσα είτε θα επιβαρύνουν τις επόμενες γενιές. Αυτό το τόσο ενδιαφέρον και επίκαιρο θέμα, δε θα μπορούσα να μην το συζητήσω με την καθόλα αρμόδια επί του θέματος, την κα Εμμανουέλλα Δούση, η οποία είναι Καθηγήτρια στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, διευθύντρια του Εργαστηρίου Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και Πολιτικής και κάτοχος έδρας UNESCO στην κλιματική διπλωματία.

Πώς συνδέεται η διπλωματία με το κλίμα;

Πρώτα απ’ όλα, αφορά το διάλογο που  έχει ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια για το θέμα της κλιματικής αλλαγής, να γίνει δηλαδή περισσότερο γνωστό το ζήτημα-πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Τα τελευταία χρόνια ζούμε σε μια κλιματική κρίση. Το βλέπουμε, έχουμε νωπές τις εικόνες ακόμη από τις πλημμύρες στη Γερμανία, τον καύσωνα που ζούμε αυτές τις μέρες. Η Μεσόγειος είναι hot spot, η Ελλάδα είναι hot spot. Έχει συμβάλει λίγο στην πρόκληση του προβλήματος, αλλά επηρεάζεται άμεσα από αυτό. Η διπλωματία, λοιπόν, συνδέεται με αυτό. Η Ευρώπη έχει προχωρήσει πολύ σε αυτόν τον τομέα, στον τομέα της κλιματικής διπλωματίας. Έχει αναπτύξει δηλαδή το διάλογο και προσπαθεί να πείσει και άλλες χώρες να ακολουθήσουν το ίδιο μονοπάτι. 

Πώς ο παράγων παγκοσμιοποίηση επηρεάζει το περιβάλλον;

Καταρχάς, να μείνουμε λίγο ακόμα στην κλιματική αλλαγή, γιατί δεν το εξαντλήσαμε αυτό το θέμα, το οποίο επηρεάζεται άμεσα από την παγκοσμιοποίηση. Όταν ξεκίνησε η Διεθνής Συνεργασία για το κλίμα, γιατί η κλιματική αλλαγή δεν είναι ένα πρόβλημα εθνικό, δεν είναι ένα πρόβλημα ευρωπαϊκό, είναι ένα πρόβλημα παγκόσμιο και το πρόβλημα είναι ότι αφορά πάρα πολλές χώρες. Χώρες με διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης, με διαφορετικές προτεραιότητες, ακόμα και επίπεδα εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι χώρες που ευθύνονται για το πρόβλημα δεν είναι αυτές που επηρεάζονται περισσότερο. Συνεπώς, χρειάζεται διεθνής συνεργασία, για να λυθεί το πρόβλημα αυτό […]. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι υπήρξαν πολύ μεγάλες καθυστερήσεις στη διεθνή συνεργασία για το κλίμα. Η κοινή συνισταμένη βρέθηκε μόλις το 2015. Το 2015, στη Συμφωνία που υπεγράφη στο Παρίσι, η οποία είναι μια σπουδαία Συμφωνία, γιατί βάζει τα κράτη σε ένα κοινό μονοπάτι για την σταδιακή αποδέσμευση των εθνικών οικονομιών από τα ορυκτά καύσιμα, γιατί σε αυτό οφείλεται ουσιαστικά η κλιματική αλλαγή, στην καύση των ορυκτών καυσίμων […]. Η κλιματική αλλαγή είναι ένα φαινόμενο, το οποίο δεν μπορούμε να σταματήσουμε. Είναι ένα φαινόμενο, το οποίο θα πρέπει να μάθουμε να διαχειριζόμαστε, να μάθουμε να ζούμε με αυτό και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας […].  

Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος είναι ορατή. Ποια θεωρείτε ότι είναι η επόμενη πρόκληση που θα κληθεί να αντιμετωπίσει το περιβάλλον;

Αυτό είναι κάτι το οποίο δεν μπορούμε να κάνουμε. Είναι ένας απρόβλεπτος παράγοντας. Αυτό που βλέπω, όμως, σαν πολύ δύσκολο πρόβλημα να λυθεί και το έχουμε συνεχώς μπροστά μας είναι η κλιματική αλλαγή. Η κλιματική αλλαγή για εμένα είναι το πρώτο πρόβλημα αυτή τη στιγμή που θα πρέπει να μάθουμε να διαχειριζόμαστε, γιατί είναι ένα φαινόμενο. Τα προβλήματα έχουν λύσεις. Τα φαινόμενα δεν έχουν λύσεις. Τα φαινόμενα πρέπει να μάθεις να τα διαχειρίζεσαι, δηλαδή ακόμα κι αν σήμερα σταματούσαμε τις εκπομπές των αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου σε παγκόσμιο επίπεδο, το πρόβλημα δε θα εξαφανιστεί και τούτο διότι το διοξείδιο του άνθρακα παραμένει για πάρα πολλά χρόνια στην ατμόσφαιρα. Άρα, θα το έχουμε και μπροστά μας. Πρέπει, λοιπόν, να μάθουμε να το διαχειριζόμαστε και, όπως είπα, να κάνουμε πιο ανθεκτικές κοινωνίες, διότι βλέπουμε ότι έχουμε πυρκαγιές πιο συχνές, πιο έντονες και δεν είναι η κλιματική αλλαγή που προκαλεί την πυρκαγιά. Αλλά όταν το χώμα ξεραίνεται, εξαπλώνεται πιο γρήγορα η πυρκαγιά. Επίσης, οι πλημμύρες: θα έχουμε πολύ συχνότερα τα επόμενα χρόνια ακραία καιρικά φαινόμενα, π.χ. άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Όλα αυτά θα πρέπει να μάθουμε να τα διαχειριζόμαστε. Άρα, θα πρέπει εκτός από τη μείωση των εκπομπών, να επενδύσουμε πάρα πολύ στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Δηλαδή να θωρακιστούμε, να μάθουμε να θωρακιζόμαστε και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα των κοινωνιών.

Πιστεύετε ότι το ανθρώπινο είδος «εργαλειοποίησε» το περιβάλλον εξαιτίας της εγωκεντρικής συμπεριφοράς του;

Ωραία ερώτηση. Πιστεύω πως ναι. Κι αν γυρίσουμε λίγο πίσω, υπάρχουν πολύ ωραία βιβλία που εξηγούν όλα αυτά τα ζητήματα: πώς ο άνθρωπος νόμιζε ότι θα κατακτήσει τη φύση κι ότι ήταν κυρίαρχος, και ότι η τεχνολογία είναι πάνω απ’ όλα αυτά, αλλά τελικά δεν είναι έτσι. Τελικά, πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία και μια που μίλησα για βιβλία ας πούμε υπάρχει η  «Σιωπηλή Άνοιξη»  της Rachel Carson, που γράφηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’60, που ουσιαστικά βοήθησε στην αφύπνιση της αμερικανικής κοινής γνώμης και την δημιουργία του περιβάλλοντος. Αλλά αν πάμε ακόμα πιο παλιά, ο Jean-Jacques Rousseau ήταν εκείνος που πρώτος είχε γράψει στις «Ονειροπολήσεις ενός μοναχικού περιπατητή» τη διατάραξη της επαφής του ανθρώπου με τη φύση κι είναι ένα πάρα πολύ ωραίο βιβλίο, που καλό θα ήταν να το ξανά διαβάσουμε.

Θεωρείτε ότι ο κόσμος έχει αντιληφθεί την κλιματική αλλαγή;

Νομίζω πως όχι και αυτό είναι κάτι στο οποίο θα πρέπει να επιμείνουμε και να ενημερωθεί η κοινωνία περισσότερο. Η κλιματική αλλαγή γενικότερα, η επιστήμη γύρω από την κλιματική αλλαγή έχει και μια ορολογία που δεν είναι εύκολα κατανοητή. Ας πούμε κλιματική ουδετερότητα: ο κόσμος δεν μπορεί να καταλάβει τι είναι κλιματική ουδετερότητα ή γενικότερα για την κλιματική αλλαγή. Νομίζουμε ότι είναι ένα πρόβλημα μακρινό που αφορά κάτι μικρά νησάκια εκεί στον Ειρηνικό Ωκεανό, που κινδυνεύουν να βυθιστούν, ή τους πάγους στην Αρκτική που λιώνουν. Όχι! Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ. Οι πλημμύρες στη Γερμανία ήταν κλιματική αλλαγή, οι πυρκαγιές, ο παρατεταμένος καύσωνας που ζούμε αυτές τις μέρες και που θα τον ζήσουμε όλη την επόμενη εβδομάδα είναι κλιματική αλλαγή. Λοιπόν, είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ενημερωθεί περισσότερο ο πολίτης και εδώ χρειαζόμαστε […] επίσημη ενημέρωση από την Πολιτεία σε συνεργασία με την επιστήμη. Είναι πολύ σημαντικό να έχουμε επίσημη ενημέρωση […]. Ο κόσμος, πρέπει να μάθει γιατί γίνονται όλες αυτές οι αλλαγές, πρέπει να μάθει ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις, πρέπει να μάθει για τα διλήμματα και να καταλάβει. Βέβαια, από την άλλη πλευρά, επειδή τον τελευταίο καιρό η κλιματική αλλαγή έχει γίνει πολύ της μόδας και όλος ο κόσμος ασχολείται με αυτό […],  όλο αυτό πρέπει να γίνει με ένα πρόγραμμα […]. Επίσης, με απασχολεί ότι πάμε να αντικαταστήσουμε ένα μοντέλο με ένα άλλο, για να συνεχίσουμε τον ίδιο τρόπο ζωής. Εγώ διαφωνώ με αυτό. Πρέπει να μάθουμε να γινόμαστε λιγότερο σπάταλοι, να κάνουμε εξοικονόμηση ενέργειας. Κι εδώ υπεισέρχεται το ζήτημα της ατομικής ευθύνης. Ατομική ευθύνη: πρέπει να μάθουμε να ζούμε πιο υγιεινά και με λιγότερη σπατάλη, γιατί επιβαρύνουμε το περιβάλλον και κατά συνέπεια τις επόμενες γενιές. Πρέπει, λοιπόν, να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό επιβαρύνει τα παιδιά μας, επιβαρύνει τα εγγόνια μας. Πρέπει να σταματήσουμε κάπου. Δεν μπορούμε να αντικαταστήσουμε δηλαδή ένα μοντέλο με ένα άλλο, για να συνεχίσουμε ακριβώς τον ίδιο τρόπο ζωής, γιατί αυτό ουσιαστικά είναι που δημιούργησε το φαινόμενο και εξηγεί γιατί φτάσαμε σε αυτή την κατάσταση.

Το τελευταίο διάστημα γίνεται λόγος για την περιβαλλοντική συνείδηση. Πώς μπορούμε να την αναπτύξουμε και ταυτόχρονα να την ενισχύσουμε;

Περιβαλλοντική συνείδηση διαμορφώνεται από νωρίς από το σπίτι, από το σχολείο. Άρα, από πολύ νωρίς κι εκεί θα πρέπει να ξεκινήσουμε ή να ξεκινήσουμε να δουλεύουμε μέσα από τα σχολεία και μέσα από το σπίτι. Όταν τα παιδιά μάθουν να κάνουν ανακύκλωση, μαθαίνουν ότι τα σκουπίδια δεν πρέπει να τα πετάμε στους δρόμους. Μαθαίνουν ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε πλέον πλαστικά, ότι πρέπει να περιορίσουμε τα πλαστικά. Έτσι, διαμορφώνεται σιγά σιγά η περιβαλλοντική συνείδηση. Με το να σεβόμαστε το χώρο στον οποίο ζούμε, να σεβόμαστε το περιβάλλον μας, αλλά και να μαθαίνουν για το περιβάλλον μας. Έχουμε απομακρυνθεί αρκετά από τη φύση. Ο άνθρωπος έχει απομακρυνθεί πάρα πολύ. Πρέπει λίγο να έρθει/έρθουμε πιο κοντά στη φύση, για να μάθουμε να τη σεβόμαστε.   

Η βιομηχανία της Ευρώπης έχει συμβάλει στην όξυνση του προβλήματος. Πιστεύετε ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα επιφέρει θετικά αποτελέσματα;

Αυτό είναι το οποίο επιθυμώ. Δεν είμαι βέβαιη, δεν είμαι σίγουρη και δεν μπορώ να κάνω προβλέψεις, διότι τα συμφέροντα είναι πάρα πολλά ακόμη. Στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία σε μεγάλο βαθμό βρισκόμαστε σε επίπεδο πολιτικών εξαγγελιών τώρα, όπως είπα. Στις 14 Ιουλίου, η Επιτροπή ανακοίνωσε τα πρώτα μέτρα. Από εκεί και πέρα, πρέπει να γίνει υλοποίηση των μέτρων και, βέβαια, να γίνουν και σε άλλους τομείς διαπραγματεύσεις με τη βιομηχανία, ούτως ώστε να ακολουθήσει κι εκείνη τα μέτρα. Έτσι, ένα  κομμάτι που θα παρουσιάσει πολύ μεγάλη δυσκολία, θα είναι η αυτοκινητοβιομηχανία […]. Έχουμε μια σειρά από μέτωπα μπροστά μας και σημαντικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν, για να υλοποιηθεί η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο. Συμφωνώ, δεν είναι εκατό τοις εκατό αυτό που λέει η επιστήμη […], αλλά ακόμα είναι πολλά τα μέτωπα, τα ανοιχτά μέτωπα […].

Πόσο εφικτό είναι να γίνουμε ενεργειακά ουδέτεροι; Αν λάβουμε υπόψη μας τους στόχους που έχουν θέση η Ευρώπη και η Αμερική μέχρι το 2050 και η Κίνα μέχρι το 2060.

Εφικτό είναι. Το θέμα είναι να υλοποιηθεί, διότι και στην Ελλάδα θέλουμε πάρα πολύ. Η Κυβέρνηση θέλει να είναι κλιματικά ουδέτερη ως το 2050, αλλά για να πάμε από το 27% στο 100%, έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να διανύσουμε. Συνεπώς, χρειάζονται πολύ μεγάλες προσπάθειες και κυρίως θα πρέπει να πειστούν οι επενδυτές ότι η πορεία προς την καθαρή ενέργεια έχει ξεκινήσει και να αρχίσουν σιγά σιγά να αφήνουν πίσω τους τα ορυκτά καύσιμα. Αυτό είναι  μια πολύ μεγάλη πρόκληση, διότι υπάρχει και το θέμα του φυσικού αερίου, που λέμε ότι το φυσικό αέριο είναι μεταβατικό καύσιμο• θα πρέπει να φύγουμε από τα ορυκτά καύσιμα και το αέριο είναι ορυκτό καύσιμο, δεν είναι εναλλακτική λύση.

Η Ελλάδα είναι αντιμέτωπη με το δίλημμα πράσινη ενέργεια ή ορυκτά καύσιμα. Πού πιστεύετε ότι οδεύει η χώρα; Ποια πολιτική θα ακολουθήσει;

Πολύ ωραίο ερώτημα. Δεν έχω απάντηση ακόμα, διότι η Ελλάδα πήρε την απόφαση για την απολιγνητοποίηση. Σαφώς μια σπουδαία απόφαση. Καταργούμε δηλαδή τον άνθρακα, αλλά η μεγάλη πρόκληση αυτή τη στιγμή είναι να αποδεσμευτούμε από τα ορυκτά καύσιμα, να σταματήσει το πρόγραμμα των εξορύξεων υδρογονανθράκων. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή μια σειρά από παραχωρήσεις που έχουν γίνει σε εταιρείες εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Αν δεν δούμε το αναπτυξιακό πρόγραμμα συνολικά, δεν μπορούμε να έχουμε απάντηση σε αυτή την ερώτηση. Βέβαια, υπάρχει και το γεωπολιτικό κομμάτι. Όμως, εγώ θεωρώ ότι πουθενά η εξόρυξη υδρογονανθράκων δεν έφερε γεωπολιτική σταθερότητα. Νομίζω ότι θα έπρεπε να το αφήσουμε αυτό, να αφήσουμε τα ορυκτά καύσιμα εκεί που βρίσκονται και να επενδύσουμε περισσότερο σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αλλά με μέτρο κι εδώ. Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όχι από οπουδήποτε, όχι υπό οποιαδήποτε συνθήκη, αλλά θα πρέπει να υπάρχει ένας έλεγχος. Κι επίσης, να αναπτυχθεί και ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων. Δηλαδή να μπορούν να συμμετέχουν οι τοπικές κοινωνίες μέσα σε αυτά τα εγχειρήματα […].

Η Ελλάδα ανακοίνωσε την απεξάρτησή της από το λιγνίτη. Γι’ αυτό και στρέφεται σε πιο  «φιλικά» καύσιμα για το περιβάλλον, όπως είναι το φυσικό αέριο. Πόσο «φιλική» είναι αυτή η επιλογή;

Πρώτα πολλά να υπενθυμίσω αυτό που είπα και πριν, ότι το φυσικό αέριο είναι ορυκτό καύσιμο. Άρα, δεν είναι φιλική προς το περιβάλλον πηγή ενέργειας. Νομίζω ότι θα έπρεπε να απεξαρτηθούμε σιγά σιγά και από το φυσικό αέριο, διότι κι αυτό είναι ένα ορυκτό καύσιμο.

Έχετε πει ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένα πρόβλημα που εσφαλμένα συνδέεται με το περιβαλλοντικό, καθώς είναι βαθιά πολιτικό. Θα θέλατε να μας το εξηγήσετε;

Αυτό είναι ερώτημα που με απασχόλησε πάρα πολύ στο τελευταίο μου βιβλίο «Διεθνές Δίκαιο και Διπλωματία της Κλιματικής Αλλαγής», διότι εξετάζοντας και πιο μακροσκοπικά τις διεθνείς διαπραγματεύσεις, θεωρώ ότι αυτό είναι και το βασικό μου  επιχείρημα ότι  η μεγάλη καθυστέρηση στη διεθνή συνεργασία οφείλεται ακριβώς σε αυτό το γεγονός, ότι το αντιμετώπισαν εξαρχής σαν αμιγώς περιβαλλοντικό πρόβλημα και δεν είδαν τις άλλες διαστάσεις. Κοιτάζοντας πάλι πίσω ποιοι συμμετείχαν, ας πούμε, σε αυτές τις διαπραγματεύσεις, οι Ευρωπαίοι έστελναν εκπροσώπους από περιβαλλοντικά Υπουργεία, οι Αμερικανοί έστελναν οικονομολόγους. Οπότε γι’ αυτό και η διαφορετική αντίληψη των Αμερικανών για το πώς γίνεται η διαχείριση της κλιματικής αλλαγής. Δηλαδή εκείνοι προτιμούσαν αντί να έχουμε ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής -αυτό που πρέσβευαν οι Ευρωπαίοι- ήθελαν μηχανισμούς της αγοράς […]. Τα έβλεπαν δηλαδή με διαφορετικούς φακούς: οι Αμερικανοί το έβλεπαν σαν οικονομικό πρόβλημα που θα επιβάρυνε την οικονομία, οι Ευρωπαίοι το έβλεπαν σαν περιβαλλοντικό. Δεν υπήρξε μια κοινή συνισταμένη εξαρχής. Γι’ αυτό και καθυστέρησε πάρα πολύ -ανάμεσα σε άλλα ζητήματα- η αποτελεσματική συνεργασία σε αυτό τον τομέα. Εάν το είχαν αντιμετωπίσει διαφορετικά εξαρχής και είχαμε άλλη εκπροσώπηση από στιβαρά Υπουργεία, ενδεχομένως να ήταν διαφορετική η κατάσταση […]. Πήραν, λοιπόν, αυτό το μοντέλο συνεργασίας και προσπάθησαν να το εφαρμόσουν, όπως ακριβώς το είχαν σχεδιάσει για το όζον, στην περίπτωση της κλιματικής αλλαγής. Μόνο που εδώ δε λειτούργησε. Και γιατί δε λειτούργησε; Διότι οι πηγές των επιβλαβών εκπομπών δεν προέρχονται από ένα μόνο κλάδο, όπως στην περίπτωση της στιβάδας του όζοντος, αλλά από χιλιάδες διαφορετικές πηγές […].

Η κλιματική αλλαγή είναι ένα πολιτικό πρόβλημα. Θεωρείτε ότι έγινε αντιληπτό στο ευρύ κοινό με την αλλαγή της Προεδρίας των ΗΠΑ;

Οι Αμερικανοί το βλέπουν ως οικονομικό πρόβλημα. Όταν έγινε η διαπραγμάτευση Πρωτοκόλλου του Κιότο, που ήταν η πρώτη Συμφωνία που θα συμπλήρωνε την αρχική Συμφωνία του 1992 […], τελικά, οι Αμερικανοί δε το κύρωσαν και έμειναν εκτός του Πρωτοκόλλου του Κιότο […]. Το μεγάλο τους πρόβλημα ήταν ότι ναι μεν αναγνώριζαν το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, αλλά ήθελαν να το αντιμετωπίσουν χωρίς κόστος για την αμερικανική οικονομία. Αυτό είναι το βασικό πρόβλημα κι αυτό ήταν το βασικό πρόβλημα του Trump. Ο Trump τι έλεγε; Έλεγε ότι η κλιματική αλλαγή είναι μια απάτη που τη δημιούργησαν οι Κινέζοι, για να ζημιωθεί η αμερικανική οικονομία -πράγματα ανυπόστατα και επιστημονικώς έωλα. Ουσιαστικά πίσω από αυτό είναι ο αμερικάνικος τρόπος ζωής, ο οποίος είναι ένας πάρα πολύ σπάταλος τρόπος ζωής […]. Έρχεται, λοιπόν, τώρα ο Biden, μια νέα Δημοκρατική Κυβέρνηση. Πάντοτε οι Δημοκρατικοί πίστευαν στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Να θυμίσω ότι και ο Obama ήταν αυτός που ουσιαστικά πήγε στο Παρίσι και υπέγραψε τη Συμφωνία των Παρισίων και συμμετείχε πολύ ενεργά στη διαπραγμάτευση. Έρχεται, λοιπόν, ο Biden τώρα και αναγνωρίζει πάλι το πρόβλημα. Επαναφέρει τις ΗΠΑ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και το έχει πάρα πολύ υψηλά στην ατζέντα του, υποσχόμενος, μάλιστα, ότι το 2050 οι ΗΠΑ θα είναι κλιματικά ουδέτερες. Πολιτική υπόσχεση, η οποία δε θα υλοποιηθεί πάρα πολύ εύκολα […]. Συνεπώς, υπάρχει ένα μεγάλο ρεύμα που στρέφεται προς την καθαρή ενέργεια και οι επενδυτές έχουν αρχίσει να πείθονται ότι αυτός είναι ο σωστός δρόμος, αλλά δε θα είναι εύκολη η υλοποίηση της απόφασης.

Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ. Πώς θα πρέπει να το διαχειριστεί η νέα γενιά;

Πολύ ωραία ερώτηση, γιατί σας αφορά άμεσα εσάς και πώς θα πρέπει να τη διαχειριστείτε. Πρώτα από όλα, πρέπει να ενημερώνεστε, να έχετε σωστή, έγκυρη ενημέρωση και να συμμετέχετε ενεργά σε αυτό. Υπάρχουν λύσεις που ο καθένας  μπορεί από εμάς να εφαρμόσει. Πρώτα απ’ όλα, να γίνουμε/γίνετε λιγότερο σπάταλοι, να ασχοληθείτε με αυτό. Υπάρχουν, επίσης, καινούργια επαγγέλματα σε αυτό το χώρο, ιδιαίτερα τώρα με την πράσινη μετάβαση κι όλα αυτά. Τα επόμενα τριάντα χρόνια θα έχουμε πολύ μεγάλες αλλαγές σε αυτό το πεδίο, χρειάζονται και ειδικοί προς σε αυτό το χώρο […]. Συνεπώς, θέλουμε ειδικούς, θέλουμε φρέσκα μυαλά και φρέσκιες ιδέες για την περιβαλλοντική εκπαίδευση, για την καινοτομία. Σε όλα αυτά μπορεί να βοηθήσει η νέα γενιά και πιστεύω πάρα πολύ σε εσάς. Είμαι βέβαιη ότι θα τα καταφέρετε καλύτερα από τη δική μου τη γενιά.

***

Η κλιματική αλλαγή είναι ένα φαινόμενο που -δυστυχώς- τα τελευταία χρόνια μας απασχολεί όλο και περισσότερα. Ελπίδα όλων είναι ότι με την έγκυρη ενημέρωση και πληροφόρηση, όπως αυτή επιτυγχάνεται μέσα από τέτοιες συνεντεύξεις, θα μπορέσουν να περιοριστούν και -γιατί όχι;- μακροπρόθεσμα να εξαλειφθούν οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Η ανθρωπότητα είναι τόσο δυνατή και αυτό αποδεικνύεται μέσα από την ιστορία της, αφού έχει καταφέρει να αντιμετωπίσει γιγαντιαίες προκλήσεις και έχει βγει πιο ανθεκτική. Ευχή όλων είναι το ίδιο να συμβεί και με το περιβάλλον. Η πεμπτουσία της συνέντευξης μπορεί να περιγραφεί με μια λέξη συλλογικότητα. Γιατί η ισχύς εν τη ενώσει μπορεί  να κάνει θαύματα. Άλλωστε, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε το εξής: δεν κληρονομούμε τη γη από τους προγόνους μας, τη δανειζόμαστε από τα παιδιά μας.


Απάντηση