Οταν το ολυμπιακο βαθρο αποκτα κοινωνικη διασταση

από την Μυρτώ Ναστούλη, μέλος της Ομάδας Αρθρογραφίας

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2021, σε συνδυασμό με το ένα έτος αναβολής τους λόγω της πανδημίας, αποτελούν τη μεγαλύτερη διοργάνωση της χρονιάς. Από την αρχαιότητα άμεσα συνυφασμένοι με την ευγενή άμιλλα, την ισορροπία σωματικής και πνευματικής καλλιέργειας και την κήρυξη εκεχειρίας μεταξύ λαών που βρίσκονταν σε πόλεμο, για το διάστημα που διεξάγονταν οι αγώνες, δεν αποτελούν μόνο ένα πασίγνωστο αθλητικό γεγονός, αλλά και ένα μέσο έκφρασης και προώθησης κοινωνικών και πολιτικών μηνυμάτων.

Ο ίδιος ο θεσμός αλλά και οι συμμετέχοντές του, εκμεταλλευόμενοι την αναγνώριση που ακολουθεί την εμφάνιση, αλλά κυρίως τη νίκη τους στους αγώνες, έχουν την ευκαιρία να θίξουν καίρια ζητήματα που αφορούν τη χώρα που εκπροσωπούν ή τον πλανήτη γενικότερα. Άλλες φορές εσκεμμένα και άλλες εντελώς φυσικά και απρόοπτα, γίνονται εκφραστές πίστης και αξιών, κάνοντας το πρώτο βήμα για έναν διάλογο με το παγκόσμιο κοινό, όταν το έχει ανάγκη περισσότερο από ποτέ.

Γνωστές και άγνωστες ιστορίες αθλητών που αξιοποίησαν την προβολή τους στους αγώνες για να περάσουν μηνύματα συμπαράστασης και αντίστασης, θυμίζουν καθημερινά πως τα κοινωνικά προβλήματα οφείλουν να ευαισθητοποιούν τους πάντες, ανεξαρτήτως καταγωγής, κοινωνικής θέσης ή επαγγέλματος.

Από αυτές, έξι θα αναφερθούν παρακάτω, ενώ όλες θα μείνουν στην παγκόσμια ιστορία, διδάσκοντας μαθήματα ζωής και εμπνέοντας νέους αθλητές -και μη- να μιλήσουν, να διεκδικήσουν και να κάνουν τον κόσμο αυτό συνεχώς καλύτερο.

Jesse Owens
Ολυμπιάδα 1936, σε ένα Βερολίνο που προσπαθεί να αποδείξει την ανεκτικότητα και ειρηνική πλευρά της τότε Χιτλερικής Γερμανίας, ο εικοσιτριάχρονος αφροαμερικανός Jesse Owens, χρειάστηκε λίγο περισσότερο από εννέα δευτερόλεπτα για να καταρρίψει τις ναζιστικές θεωρίες περί αρείας υπεροχής. Κατακτώντας συνολικά τέσσερα χρυσά μετάλλια και θέτοντας τρία νέα παγκόσμια ρεκόρ στον στίβο, εξέπληξε το κοινό και έλαβε επευφημίες ακόμα και από τους Γερμανούς θεατές. Αντίθετα, ο ίδιος ο Φύρερ, που αρνήθηκε να συγχαρεί οποιονδήποτε αθλητή εκτός της γερμανικής αποστολής, αποχώρησε ταπεινωμένος από το στάδιο με τον τερματισμό του Owens, μη μπορώντας να αποδεχτεί την ήττα, όχι μόνο των γερμανών αθλητών, αλλά και ολόκληρης της ρατσιστικής αντίληψης βάσει της οποίας κυβερνούσε.

Ένας γόνος σκλάβων, κατάφερε να ξεφύγει από τη σκληρότητα του αμερικανικού νότου και να κατακτήσει την κορυφή του κόσμου κι όλα αυτά μπροστά στα έκπληκτα μάτια του απάνθρωπου καθεστώτος που διέκρινε ανάμεσα σε «ανώτερους» και «κατώτερους» και το οποίο διαψεύστηκε θριαμβικά.

Tommie Smith & John Carlos (1968)
Το 1968 αποτέλεσε καθοριστική χρονιά για την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. Η δολοφονία του Martin Luther King Jr., η φυλετική ανισότητα, φανερή και νομιμοποιημένη ακόμη σε πολλές πολιτείες, οι διαδηλώσεις των φοιτητών κατά του πολέμου στο Βιετνάμ και η αστυνομική βία που ακολουθούσε όλα τα παραπάνω, πυροδότησαν την άμεση παρέμβαση -νεαρών κυρίως- ακτιβιστών.

Φοιτητές στο San José State University και μέλη του Olympic Project for Human Rights, οι Smith και Carlos επεδίωκαν τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των αφροαμερικανών γενικότερα, των αθλητών ειδικότερα, αλλά και την καλύτερη εκπροσώπησή τους στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Έτσι, τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς στο Μεξικό, όταν κατάφεραν να αποσπάσουν το χρυσό και χάλκινο μετάλλιο στον αγώνα ταχύτητας διακοσίων μέτρων, αποφάσισαν να γράψουν ιστορία. Χωρίς παπούτσια αλλά με μαύρες κάλτσες για να συμβολίσουν τη φτώχεια, ανέβηκαν στο βάθρο και φορώντας από ένα μαύρο γάντι, ύψωσαν τις γροθιές τους καθόλη τη διάρκεια του Αμερικανικού εθνικού ύμνου.

Η τολμηρή χειρονομία αυτή οδήγησε στον αποκλεισμό και των δύο από την Ολυμπιακή ομάδα των Η.Π.Α, καθώς επίσης και σε απειλές για την ίδια τους τη ζωή αφού θεωρήθηκαν από τους συμπατριώτες τους προδότες και «αντι-Αμερικάνοι».

Ταυτόχρονα όμως, διαδραμάτισαν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην έκφραση των φυλετικών ανισοτήτων μεταξύ λευκών και αφροαμερικανών και έθεσαν το σύμβολο της «Μαύρης Δύναμης» (Black Power), που συναντάται συχνότερα τα τελευταία χρόνια λόγω του κινήματος «Black Lives Matter».

Εθνικές ομάδες Ποδοσφαίρου Γυναικών (Τόκιο, 2021)
Λίγες ημέρες πριν την έναρξη των αγώνων στο Τόκιο, στις 23 Ιουλίου, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή έκανε άρση του κανόνα που απαγόρευε κάθε είδους συμβολική “«διαμαρτυρία»” κατά τη διάρκεια των Αγώνων, με την προϋπόθεση ότι δε στοχοποιούνται συγκεκριμένα πρόσωπα ή κράτη.

Η κίνηση αυτή επέτρεψε στην Εθνική Ποδοσφαίρου Γυναικών της Μεγάλης Βρετανίας να γονατίσει συλλογικά πρώτη εντός του γηπέδου, δείχνοντας την αντίστασή της σε κάθε μορφή διάκρισης και ρατσισμού, με την αντίπαλη ομάδα της Χιλής να ακολουθεί το παράδειγμά της και αργότερα τις ομάδες των Η.Π.Α, της Σουηδίας και της Νέας Ζηλανδίας.

https://lh6.googleusercontent.com/e7OBlhLkyPe6PTUY7sIfi46s0FYjd6YSvDHBPH4f-ZBS9wQCep4VFZF8M7ZgJIVkjN26Tg29R_yQ--AdBY0p5nkQE-6ZnII0m4r8NGhpGgdYu9wzv_FM-dHwmP-h1Q
Η.Π.Α – Σουηδία (Τόκιο, 2021)
Πηγή: Εδώ


Yusra Mardini
«Πρώτα κολύμπησα, μετά περπάτησα», αυτά είναι τα λόγια της Yusra, η οποία φέτος αγωνίζεται για δεύτερη φορά στους Ολυμπιακούς του Τόκιο, αντιπροσωπεύοντας όχι τη σημαία της χώρας της, αλλά αυτή της Ολυμπιακής Ομάδας Προσφύγων.

Το 2015, τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει με την οικογένειά της τη Δαμασκό και να διαφύγει στην Ευρώπη. Όταν η βάρκα στην οποία επιβιβάστηκαν στη Σμύρνη δεν άντεξε το υπεράριθμο φορτίο, η Yusra με τη βοήθεια συμπατριωτών της, κολυμπώντας τέσσερις ώρες, την έσυραν μέχρι τη Λέσβο. Από εκεί έφτασε στην Αθήνα κι έπειτα πεζή στη Γερμανία, όπου πλέον ζει και προπονείται.

Από τους προσφυγικούς καταυλισμούς αντιμέτωπη με τον θάνατο, στις μεγάλες ολυμπιακές αρένες ανταγωνιζόμενη κορυφαίους αθλητές της γενιάς της και διεκδικώντας μια θέση ανάμεσά τους, η εικοσιτριάχρονη Σύρια αποτελεί τον ορισμό της ελπίδας. Παρά τη βαρβαρότητα των όσων βίωσε, η Yusra αποδεικνύει πως η ζωή προχωρά και ότι οι δύσκολες συνθήκες απαιτούν αλληλεγγύη και ψυχική δύναμη. Για τον λόγο αυτό, ως πρέσβειρα καλής θελήσεως του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες, συναντά και συνομιλεί με ανθρώπους με παρόμοια βιώματα, ανταλλάσσοντας εμπειρίες, σκέψεις και κουράγιο.

«[…] η ψυχή μου λαχταράει για τρία πράγματα: Να ανοίξουν τα σύνορα για τους πρόσφυγες, να πάρω κάποτε ένα Ολυμπιακό μετάλλιο και να επικρατήσει ειρήνη στην πατρίδα μου»
Η ιστορία της Yusra κυκλοφορεί ήδη σε βιβλίο με τον τίτλο «Πεταλούδα», ενώ το 2022 και μέσω της ταινίας «The Swimmers» στο Netflix.

Simone Biles
Όλοι έμειναν έκπληκτοι όταν η τέσσερις φορές χρυσή ολυμπιονίκης αποφάσισε να αποσυρθεί από τους φετινούς αγώνες του Τόκιο, τόσο από το ομαδικό όσο και από το ατομικό της ενόργανης γυμναστικής (εκτός από τη δοκό ισορροπίας στην οποία μάλιστα βραβεύτηκε με το χάλκινο μετάλλιο). Ως κορυφαία στον τομέα της όφειλε να είναι πάντα «ετοιμοπόλεμη», χαμογελαστή και επιτυχημένη. Το βάρος χρόνιων εντατικών προπονήσεων, μιας δύσκολης παιδικής ηλικίας και ο συνεχής φόβος της αποτυχίας που θα απογοήτευε όσους έχουν μάθει να περιμένουν από εκείνη τίποτα λιγότερο από το τέλειο, οδήγησε τη Biles στην ψυχολογική κατάρρευση και τελικά στην αποχώρηση από τους Ολυμπιακούς. Συνειδητοποιημένη και αποφασισμένη να θέσει ως προτεραιότητα την ψυχική της υγεία, πολύ σωστά δήλωσε πως είναι κάτι παραπάνω από τα αποτελέσματα και τη γυμναστική της, ενώ ταυτόχρονα, οι συναθλήτριές της αλλά και μεγάλο μέρος της αθλητικής κοινότητας στάθηκαν στο πλευρό της, σε μια προσπάθεια να προβάλλουν την τεράστια σημασία της ψυχικής υγείας και την αναγκαιότητα του να φροντίζουμε εξίσου καλά το μυαλό και το σώμα μας.

Δεν είναι φυσικά η πρώτη αθλήτρια που καταρρέει υπό την πίεση του πρωταθλητισμού. Ενδεικτικά παραδείγματα είναι ο Michael Phelps με τα 23 χρυσά ολυμπιακά μετάλλια, ο οποίος έχει αποκαλύψει ότι την περίοδο που αγωνιζόταν είχε αυτοκτονικές τάσεις και η κορυφαία τενίστρια Naomi Osaka, που αποσύρθηκε από το φετινό Roland Garros, εξαιτίας του άγχους, προερχόμενο από τις υποχρεωτικές συνεντεύξεις Τύπου.

Mutaz Barshim & Gianmarco Tamberi
Στις 2 Αυγούστου 2021, ο Mutaz Barshim από το Κατάρ και ο Gianmarco Tamberi από την Ιταλία, βρέθηκαν να διαγωνίζονται στον τελικό του άλματος εις ύψος. Έπειτα από τρεις αποτυχημένες προσπάθειες του καθενός στα 2,39 μέτρα, τους δόθηκε η ευκαιρία να δώσουν έναν αγώνα μπαράζ για να κριθεί ο νικητής, όμως οι δύο αθλητές, οι οποίοι είναι πολύ καλοί φίλοι, αποφάσισαν να ακολουθήσουν άλλη τακτική.

Ο Barshim έκανε την έκπληξη ρωτώντας τον υπεύθυνο αν θα μπορούσαν να λάβουν και οι δύο το χρυσό και η απάντηση ήταν θετική. Ο Tamberi συμφώνησε αμέσως και οι δύο τους ξεκίνησαν να πανηγυρίζουν συγκινημένοι και συνεπαρμένοι από την επιτυχία τους. Αυτή η απρόσμενη εξέλιξη του τελικού, όχι μόνο δεν απογοήτευσε τους θεατές, αλλά έθεσε ψηλότερα στα μάτια τους τους δύο αθλητές, οι οποίοι χωρίς ίχνος εγωισμού και δισταγμού ανέδειξαν την αξία της φιλίας και την ομορφιά του να μοιράζεσαι τις επιτυχίες σου με τους δικούς σου ανθρώπους.


Ο Barshim (αριστερά) και ο Tamberi (δεξιά) βραβεύονται με το χρυσό μετάλλιο (Τόκιο, 2021)
Πηγή: Εδώ

Λίγα μπορούν να ειπωθούν για τις αφοπλιστικές κινήσεις αυτών των «μεγάλων» αθλητών που κατάφεραν να αφήσουν άφωνα στάδια και τηλεοπτικό κοινό. Κι αυτό γιατί οι πράξεις πράγματι καμιά φορά, μιλούν καλύτερα από τις λέξεις, ειδικά σε περιπτώσεις κρίσης. Οι αθλητές των Ολυμπιακών Αγώνων μέσω των τοποθετήσεών τους, θυμίζουν κάτι που πολύ συχνά ξεχνιέται· πίσω από τους πρωταθλητές βρίσκονται άνθρωποι με συναισθήματα, αδυναμίες και συνεχή πίεση. Πολλά τους διαχωρίζουν από το κοινό και άλλα τόσα τους ενώνουν, τους επιτρέπεται να κλάψουν, να θυμώσουν, να φοβηθούν. Αυτό που δεν επιτρέπεται σε κανέναν από τους δύο -αθλητές και κοινό- είναι να σταματήσουν να προσπαθούν για το καλύτερο δυνατό.


Απάντηση