Πηγή εικόνας: εδώ

Από την Αλίκη Μπούκη, μέλους της Ομάδας Αρθρογραφίας


Εισαγωγή

Με αφορμή την επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού στο Λονδίνο και τις συζητήσεις με τον Βρετανό ομόλογό του, Μπόρις Τζόνσον, τέθηκε και πάλι στο επίκεντρο της συζήτησης ο  επαναπατρισμός των γλυπτών του Παρθενώνα. Μάλιστα, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Times, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεσμεύτηκε να δανείσει στο Βρετανικό Μουσείο κάποια άλλα αρχαιοελληνικά κοσμήματα (τη χρυσή προσωπίδα της Αθηνάς και το χάλκινο άγαλμα του Δία) με αντάλλαγμα την επιστροφή των γλυπτών μετά την πολύχρονη “εξορία” τους. 

Η επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα αποτελεί ένα ζήτημα που κατατρώει τον ελληνικό λαό και, ομολογουμένως, έχει διχάσει τον Βρετανικό, χωρίς ωστόσο, να υπάρχει κάποιο αποτέλεσμα σε αυτές τις πολύχρονες διαμάχες. Ποια είναι, όμως, η πορεία του αγώνα που έχει δοθεί για την επιστροφή τους;

Ιστορική Αναδρομή

Οι αγώνες για τον επαναπατρισμό έχουν τις ρίζες τους στο 1982, όταν η Μελίνα Μερκούρη, σε ομιλία της στην αρμόδια επιτροπή της UNESCO στο Μεξικό, τάχθηκε σθεναρώς υπέρ της επιστροφής των γλυπτών, μεταφέροντας πλέον το θέμα στη διεθνή σκακιέρα. Η κίνηση αυτή στάθηκε ανεπαρκής και η νεαρή τότε Υπουργός Πολιτισμού ταξίδεψε στην Οξφόρδη για να “χτυπήσει τον πυρήνα του προβλήματος”. Το 1986 λοιπόν, η  Μελίνα Μερκούρη, σε debate για την επιστροφή των γλυπτών, συγκλόνισε το κοινό, ανάμεσα στο οποίο βρισκόταν και ο σημερινός βρετανός Πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον, με τα γεμάτα αγανάκτηση, απόγνωση και πικρία λόγια της: “Θέλω τα γλυπτά μου πίσω”, διαμαρτυρήθηκε. Η Μελίνα Μερκούρη είχε ως στόχο ζωής τα γλυπτά να επιστραφούν στην πατρίδα τους, τονίζοντας μάλιστα πως, ακόμα και αν δεν ζει όταν αυτό θα συνέβαινε, θα γεννιόταν ξανά. Πρόκειται για λόγια που προκαλούν δέος μέχρι και σήμερα. Άλλωστε, όπως η ίδια έλεγε, τα σύμβολα της ελληνικής δημοκρατίας και ελευθερίας δεν είναι δυνατόν να απουσιάζουν από την γενέτειρά τους, και είχε δίκιο. Πώς, όμως, κλάπηκαν τα γλυπτά; 

Τα γλυπτά κλάπηκαν σε χρόνια αναρχίας, όταν επικρατούσε το απόλυτο χάος. Συγκεκριμένα, στο διάστημα από το 1799 έως το 1803,  τα γλυπτά “μετακόμιζαν” από τον 7ο Κόμη του Έλγιν, Τόμας Μπρους, ενώ η οριστική μεταφορά τους στην Βρετανία έγινε μόλις το 1806. Τότε οι Έλληνες, επί καθεστώς Τουρκοκρατίας, ήταν αδύνατον να προστατεύσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά, καθώς προείχε η επιβίωση. Εκμεταλλευόμενος, λοιπόν, την αδυναμία αυτή, ο Μπρους κατάφερε και απέσπασε διάταγμα του Σουλτάνου, που προέβλεπε την αποκαθήλωση των γλυπτών από τον Παρθενώνα. Πιο αναλυτικά, πήρε 253 γλυπτά και, προφασιζόμενος την οθωμανική απειλή, τα μετέφερε στην Βρετανία, όπου και έκτοτε βρίσκονται.

Πηγή: Τα γλυπτά του Παρθενώνα: Το πάθος της Μελίνας και η μάχη της επιστροφής, voria.gr

Αξιοσημείωτο γεγονός κατά την μεταφορά των γλυπτών στην Αγγλία ήταν το ναυάγιο του πλοίου “Μέντωρ” και η βύθιση του πολύτιμου αρχαιοελληνικού φορτίου. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1802, ο ανυπολόγιστος θησαυρός της Ακρόπολης κατέληξε στον βυθό της θάλασσας, μετά από την μάχη του πλοίου με τα κύματα έξω από το ακρωτήριο Ταίναρο, στα Κύθηρα. Ο Έλγιν, ως επιδέξιος αρχαιοκάπηλος, επιστράτευσε μισθωμένους Καλύμνιους δύτες, προκειμένου να διασώσουν αυτό που είχε πολεμήσει για να κατακτήσει. Ωστόσο, τα μέσα για την ανέλκυση των θησαυρών απουσίαζαν και το μόνο ελπιδοφόρο στοιχείο ήταν πως το ναυάγιο βρισκόταν σε σχετικά μικρό βάθος (20 μέτρα). Ακόμα κι έτσι, όμως, οι προσπάθειες του Έλγιν να ανασύρει το φορτίο, εκτός από κοστοβόρες ήταν και εξαιρετικά χρονοβόρες, καθώς χρειάστηκε τρία ολόκληρα χρόνια ώστε το φορτίο να έρθει στην επιφάνεια. 

Από το 1800, οπότε και βυθίστηκε ο “Μέντωρ”, μέχρι και σήμερα γίνονται προσπάθειες ανεύρεσης αρχαιοτήτων. Στις έρευνες, μάλιστα, έχει συμμετάσχει και ο γνωστός ωκεανολόγος Ζάκ Υβ Κουστώ, χωρίς όμως αξιόλογα ευρήματα, ενώ περιοδικά οι υποβρύχιες έρευνες συνεχίζονται βγάζοντας στο φως νέες φωτογραφίες. Παρατηρείται, λοιπόν, πως όχι μόνο ο Έλγιν άρπαξε τα γλυπτά, αλλά κατά την μεταφορά τους αποδείχθηκε κατώτερος των περιστάσεων και μη μπορώντας να τα διαφυλάξει, τα αλλοίωσε σε μεγάλο βαθμό.

Βρετανικός λαός: Στάση σήμερα

Η προκλητική συμπεριφορά του Έλγιν υιοθετείται μέχρι και σήμερα από αρκετούς Βρετανούς, οι οποίοι, προβάλλοντας σειρά σαθρών επιχειρημάτων, προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα ως άνω γεγονότα και να συγκαλύψουν μια κατάφωρη αδικία σε βάρος του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. Δεν δίστασαν να επικαλεστούν την αδυναμία συντήρησής τους από την Ελλάδα, εξαιτίας της απουσίας χώρου για την ασφαλή τους διαφύλαξη, ισχυρισμός που γκρεμίστηκε με την δημιουργία του υπερσύγχρονου Μουσείου της Ακρόπολης.

Ωστόσο, αξίζει να εξετάσουμε και την άποψη του Βρετανικού λαού για το μείζονος σημασίας ζήτημα και να μην αρκεστούμε σε μεμονωμένες απόψεις, βασισμένες σε οικονομικά συμφέροντα. Αν εξετάσουμε ιστορικά το γεγονός, ήδη από δημοσκοπήσεις στην εκπομπή του παρουσιαστή William G. Stewart το 1996, μετά την παρουσίαση ενός ντοκιμαντέρ για την αφαίρεση των Γλυπτών του Παρθενώνα, είναι ξεκάθαρη η επιθυμία του βρετανικού λαού για την επιστροφή τους στην γενέτειρά τους Ελλάδα, με ποσοστά 92,5% (από τους 99.340 που τηλεφώνησαν ώστε να καταγράψουν την ψήφο τους, οι 91.822 τάχθηκαν υπέρ της επιστροφής). 

Τα τεκμήρια, όμως, δεν σταματούν εκεί. Το 2009, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της διαδικτυακής δημοσκόπησης που πραγματοποίησε η βρετανική εφημερίδα Guardian, το ποσοστό υπέρ του επαναπατρισμού των γλυπτών άγγιξε το 95% των συμμετεχόντων. Τα νούμερα μίλησαν και τάχθηκαν με το μέρος της Ελλάδας, τονίζοντας για ακόμα μια φορά την επιτακτικότητα επιστροφής του πολιτισμού στον τόπο που γεννήθηκε.

Συμπεράσματα 

Κλείνοντας, λοιπόν, αυτή τη σύντομη ανασκόπηση, αξίζει να επισημανθεί το εξής. Εκτός του γεγονότος ότι αποτελεί μια προφανή πολιτισμική αδικία, το ζήτημα πλέον έχει τεθεί στην διεθνή σκακιέρα και χρήζει ιδιαίτερης προσοχής από όλα τα κράτη ανά τον κόσμο. Η Ελλάδα αδικήθηκε και θα εξακολουθεί να αδικείται, όσο προτάσσονται τα οικονομικά συμφέροντα της Βρετανίας. Ο ελληνικός λαός παρουσιάζεται εξαντλημένος, ζητώντας να δοθεί ένα τέλος. Ωστόσο, όσο η Ελλάδα απαιτεί, η Βρετανία συνεχίζει να αγνοεί επιδεικτικά. 

Άραγε, πόσες επισκέψεις στην Αγγλία θα χρειαστούν ακόμα; Πόσες δημοσκοπήσεις και πόσα “παρακάλια” χρειάζονται για να δοθούν στην Ελλάδα όσα της ανήκουν; Πότε θα επιστρέψει από την εξορία η πολιτιστική μας κληρονομιά και πότε επιτέλους η Μεγάλη Βρετανία θα πάψει να παίζει στις διμερείς σχέσεις της με την Ελλάδα;


Πηγές

Παναγοπούλου, Α. (2021). Θα καταστεί αυτήν τη φορά εφικτός ο επαναπατρισμός των Γλυπτών του Παρθενώνα; OffLine Post. Retrieved from here.

Παρασκήνιο και κινητικότητα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα: Τι γράφει ο βρετανικός Τύπος – Η απάντηση Τζόνσον σε Μητσοτάκη. (2021). Πρώτο Θέμα. Retrieved from here.

Τα γλυπτά που λείπουν από τον Παρθενώνα (n.d.). Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. Retrieved from here.
Guardian: «Δώστε τα Γλυπτά του Παρθενώνα πίσω στην Ελλάδα-Η Τεχνολογία δεν αφήνει περιθώρια για άλλες δικαιολογίες». (2021). Lifo. Retrieved from here.


logo_transparent

H SAFIA (Student Association For International Affairs) δεν υιοθετεί ως Οργανισμός πολιτικές θέσεις. Οι απόψεις που δημοσιεύονται στο The SAFIA Blog αποδίδονται αποκλειστικά στους συγγραφείς και δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις του Σωματείου, του Διοικητικού Συμβουλίου ή των κατά περίπτωση και καθ’ οιονδήποτε τρόπο συνεργαζόμενων φορέων.