Πηγή: International Airport Review, https://www.internationalairportreview.com

Ο κ. Δημήτρης Κατσίκας είναι Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Πολιτικής Οικονομίας και Διευθυντής του Κέντρου Ερευνών για την Οικονομική Πολιτική, τη Διακυβέρνηση και την Ανάπτυξη στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η Κέλλυ Ακτύπη, μέλος της Ομάδας Συνεντεύξεων της SAFIA, συζήτησε μαζί του για τον αντίκτυπο της πανδημίας στην οικονομία, κυρίως της Ελλάδας, στο ευρύτερο πλαίσιο της Ευρώπης, και αποκόμισε χρήσιμες πληροφορίες για το τι συμβαίνει πραγματικά και ποιες είναι οι προβλέψεις του για το μέλλον.

Ποια η γνώμη σας όσον αφορά στην κοινή άποψη που ήθελε και θέλει τους πλούσιους να γίνονται πλουσιότεροι και τους φτωχούς να γίνονται φτωχότεροι σε συνθήκες πανδημίας; 

Η  συγκεκριμένη παραδοχή εν γένει εμπεριέχει μία δόση αλήθειας, αλλά περισσότερο είναι μία φράση που χρησιμοποιείται για λόγους εντυπωσιασμού στα media, καθώς μεγάλα ονόματα, όπως ο Jeff Bezos και ο Elon Musk, τείνουν να τραβούν τα φώτα της δημοσιότητας και το ενδιαφέρον των πολιτών, όταν αναφέρονται, ενώ σίγουρα δεν συνιστούν αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού. Δεν αποτέλεσε κανόνα ότι όλοι οι οικονομικά εύποροι απέκτησαν ακόμα πιο πολύ πλούτο, καθώς πολλοί ήταν εκείνοι που καταστράφηκαν. Ιδίως στην πρώτη φάση της πανδημίας, οπότε το φαινόμενο ήταν κάτι πρωτόγνωρο για όλο τον κόσμο, μεγάλες και γνωστές επιχειρήσεις αερομεταφορών, εστίασης και διαμονής (που απαιτούν κατά βάση προσωπική επαφή) έφτασαν ακόμη και στην χρεοκοπία, με τους εργαζόμενους σε οποιαδήποτε θέση -ακόμη και στις υψηλά ιστάμενες- να υφίστανται μεγάλες οικονομικές ζημίες. Οι γνωστές σε όλες/ους μας προσωπικότητες πράγματι είδαν τα κέρδη τους να ανεβαίνουν ραγδαία, κυρίως, όμως, λόγω του αντικειμένου στο οποίο δραστηριοποιούνται, την τεχνολογία και ό,τι αυτή συνεπάγεται. Σημείο αναφοράς για το συγκεκριμένο γεγονός αποτέλεσε, μάλιστα, το παράδοξο ότι το καλοκαίρι του 2020, όταν, ενώ η αμερικανική οικονομία παρουσίασε μία ύφεση της τάξεως του άνω του 30%, στην χρηματιστηριακή αγορά της ηπείρου γινόταν ένα rally κυρίως από τεχνολογικούς κλάδους και εταιρείες, που λόγω της μεγάλης ανάπτυξης τους «τραβούσαν» και το Χρηματιστήριο προς τα πάνω. Με την αξία των μετοχών να εκτινάσσεται στα ύψη, συνακόλουθο ήταν να αυξηθεί και ο πλούτος των μεγάλων επιχειρηματιών του κόσμου.

Ποιοι είναι πραγματικά οι κλάδοι που επλήγησαν οικονομικά περισσότερο κατά την πανδημία, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα σε επίπεδο Ελλάδας και Ευρώπης;

Όπως σε κάθε είδους κρίση, έτσι και σε αυτήν, τα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα ήταν αναμενόμενο να υποστούν τις μεγαλύτερες συνέπειες εν γένει. Ωστόσο, σε χώρες της ΕΕ με μεγάλο δείκτη προστασίας, δεν είδαμε να λαμβάνουν χώρα αυξήσεις σε ανισότητες, φτώχεια, αλλά και ανεργία (με την Ελλάδα, μάλιστα, να ανήκει σε αυτές που όχι μόνο δεν αυξήθηκε, αλλά και μειώθηκε η ανεργία), αλλά αντίθετα υπήρχε μεγάλη προστασία διαφόρων μορφών, όπως η χορήγηση επιδομάτων σε όσους ήταν άνεργοι ή αντιμετώπιζαν άλλα προβλήματα και η υιοθέτηση παρα-προγραμμάτων που προστάτευσαν τις θέσεις εργασίας. Περισσότερο ίσως τα πράγματα ήταν δυσκολότερα για εκείνες/ους που έβγαιναν τότε για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας, όπως οι πρόσφατοι πτυχιούχοι φοιτητές.

Κατά την διάρκεια έξαρσης της πανδημίας, η Ελλάδα και οι υπόλοιπες χώρες την νότιας Ευρώπης βίωσαν μία ύφεση της τάξεως του 8-10%, όπως μας δείχνουν τα διαθέσιμα δεδομένα, γεγονός που οφείλεται στο γεγονός ότι η οικονομική τους κατάσταση εξαρτώνταν ανέκαθεν σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό, ο οποίος ως κλάδος επλήγη σοβαρά το διάστημα που μας πέρασε. Το θετικό της υπόθεσης ήταν ότι με τον ερχομό του 2021 παρουσιάστηκε μία πολύ γρήγορη ανάκαμψη στο νότιο τμήμα της ηπείρου, με την Ελλάδα να πρωταγωνιστεί, σημειώνοντας συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες μία μεγαλύτερη ποσοστιαία ανάκαμψη, ξεπερνώντας τις αρχικές προβλέψεις των ειδικών. Δεν αμφισβητείται σε καμία περίπτωση ότι μικρές επιχειρήσεις αναγκάστηκαν λόγω των επανειλημμένων lockdowns να κλείσουν. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το κλίμα ήταν ήδη κάπως δυσμενές, καθώς τέτοιες επιχειρήσεις ήταν επιβαρυμένες ήδη από την γενική κρίση που αντιμετωπίζει η χώρα μας από το 2009, από την οποία είχαμε ξεκινήσει να ανακάμπτουμε, όταν ξέσπασε η πανδημία. Με αυτό τον τρόπο ήταν σαν να γυρίσαμε πάλι σε μία δύσκολη αφετηρία με τις προβλέψεις για την ανάκαμψη της Ελλάδας να υπολογίζονται γύρω στο 2030 και μετά, οπότε θα κατορθώσει μάλλον η χώρα μας να μην είναι πια τόσο σοβαρά «τραυματισμένη».

Υπάρχει κάτι θετικό που θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε, μιλώντας πάντα με οικονομικούς όρους, μέσα σε αυτή τη μάλλον “απαισιόδοξη” οπτική που επικρατεί στην συνείδηση όλων μας;

Παρά την άσχημη κατάσταση, όμως, και τους πολλούς και τραγικούς θανάτους, υπάρχουν και επιπλέον θετικά που θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε. Τα θετικά προήλθαν κυρίως μέσω της Ευρώπης και αφορούν πρωτίστως τον τρόπο διαχείρισης της παρούσας υγειονομικής κρίσης σε σύγκριση με την προηγούμενη, για την οποία τότε η ΕΕ κατηγορήθηκε για μία αποκεντρωμένη διαχείριση, με την κάθε χώρα ξεχωριστά να πρέπει να τα βγάλει πέρα μόνη της και να επωμίζεται όλο το βάρος και το κόστος της προσαρμογής της οικονομίας της, με δυσχερή, εν τέλει, αποτελέσματα σε όλους τους τομείς. Αυτή τη φορά παρουσιάστηκε μία συνθήκη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, παρά τις πρώτες συγκρούσεις, ενώ υπήρχαν, επίσης, γρήγορα αντανακλαστικά και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία ήδη από την πρώτη εβδομάδα κήρυξης της πανδημίας είχε ανακοινώσει προγράμματα στήριξης της ευρωπαϊκής οικονομίας, δίνοντας πολύ μεγάλη ρευστότητα στις εθνικές οικονομίες και υποστηρίζοντας την αγορά ομολόγων, ώστε χώρες, όπως η Ελλάδα, να μην αντιμετωπίσουν (τα) προβλήματα του παρελθόντος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χρήση των 750 δισεκατομμυρίων που θα βοηθήσουν τα επόμενα 4 με 5 χρόνια την ευρωπαϊκή οικονομία να ανακάμψει και η οποία αποτελεί μία έμπρακτη δημοσιονομική κίνηση αλληλεγγύης.

Στα θετικά προστίθεται, επίσης, και η χαλάρωση (καθώς εφαρμόστηκε η ρήτρα γενικής διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης) των δημοσιονομικών περιορισμών που υπήρχαν κατά τα προηγούμενα έτη, πράγμα που σημαίνει ότι κατά την διάρκεια της πανδημίας δεν υπήρχαν ούτε υπάρχουν αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες. Σαφώς, αυτή η απόφαση ήταν κρίσιμη, ώστε να μπορέσουν οι χώρες να πάρουν πρωτοβουλίες, για να στηρίξουν την οικονομία τους, χωρίς να περιορίζονται από κάπου. Γινόμαστε, επομένως, θεατές μιας εντελώς διαφορετικής διαχείρισης και από ευρωπαϊκής και εθνικής πλευράς, η οποία είχε ως στόχο να επιτευχθεί η αποφυγή γενικευμένου κλεισίματος επιχειρήσεων, αύξησης της ανεργίας και δημιουργίας μιας νέας κρίσης με νέα κοινωνικά προβλήματα. Αυτό αποτελεί σίγουρα και μία παρακαταθήκη για το χρόνια που έρχονται.

Ποιες είναι οι προβλέψεις σας για το 2022 και μετά;

Εάν δεν υπάρξουν αρνητικά δείγματα αναφορικά με την εξέλιξη της COVID-19 και αν δεν υπάρξουν ισχυρές γεωπολιτικές κρίσεις στο άμεσο μέλλον, τα πράγματα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, κυρίως στην οικονομία, περιμένουμε να πάνε καλά. Η ύπαρξη των μεγάλων κονδυλίων για την επένδυσή τους στην ελληνική οικονομία, ίσως είναι και η τελευταία ευκαιρία για την χώρα μας να αλλάξει αναπτυξιακό μοντέλο. Σαφώς υπάρχουν θετικές αλλαγές, αλλά έχουμε μεγάλο δρόμο μπροστά μας, για να γίνει η ανάπτυξή μας βιώσιμη, και αυτός ακριβώς πρέπει να είναι ο βασικός μας στόχος από εδώ και στο εξής.

***

Η Ελλάδα, η Ευρώπη, αλλά και όλος ο κόσμος βρέθηκαν αντιμέτωποι μετά από πολλά χρόνια με μία συνθήκη, η οποία κόστισε (και κοστίζει) σε ένα μεγάλο νούμερο ανθρώπων την ζωή τους. Η οικονομία και η υγεία είναι δύο τομείς που συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους, με την διαχείριση του ενός να εμφανίζει αποτελέσματα στον δεύτερο. Ευχαριστούμε πολύ τον κ. Δημήτρη Κατσίκα για την σύντομη, πλην όμως περιεκτική συνέντευξη για ένα τόσο ενδιαφέρον ζήτημα, διαφωτίζοντάς μας περαιτέρω αναφορικά με το τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Είναι σίγουρο πως η συζήτηση επί τέτοιων θεμάτων θα μας απασχολήσει και μελλοντικά, έχοντας πλέον νέα δεδομένα στα χέρια μας.